ټرمپ: سلیماني «د سړک غاړې بمونو پلار وو» خو اوس چیرته دی؟

امریکايي چارواکي «مادورو»د نشه‌یي توکو له لویو کارټلونو سره د همکارۍ، اداري فساد، او د قانوني سیستم د کمزوري کولو په تورونو تورنوي.

نیکولاس مادورو له ۲۰۱۳کال راهیسې، د هوګو چاوز تر مړینې وروسته، د ونزویلا واک ته رسېدلی. د هغه حکومت د پراخ اقتصادي بحران، د بشري حقونو د سرغړونو، او د مخالفینو پر ضد د سخت چلند له امله له کورني او نړیوال فشار سره مخ دی.

د امریکا د عدلیې وزارت په ۲۰۲۰کال کې، مادورو او یو شمېر لوړپوړي ونزویلایي چارواکي د نشه‌یي توکو په قاچاق او د کلمبیا له کارټلونو سره د همکارۍ په تور تورن کړل. په دغو تورونو کې د سلګونو ټنه کوکائین د امریکا خاورې ته د لېږد هڅه هم شامله ده.

د واشنګټن له لوري پر مادورو د فشار راوستو لپاره، تر دې وړاندې سخت اقتصادي بندیزونه پر ونزویلا لګېدلي دي، چې د نفتو صنعت، بانکي سکتور او دولتي چارواکي یې په نښه کړي دي. د ۵۰میلیونه ډالرو انعام اعلان هم د همدغو فشارونو یوه برخه بلل کېږي.

امریکا، او له هغې سره یو شمېر لوېدیځ هېوادونه، نیکولاس مادورو یو "نامشروع ولسمشر" ګڼي او د ونزویلاد سیاسي بحران حل د ازادو او عادلانه ټاکنو له لارې غواړي.

د الجزیرې تلویزون د راپور له مخې، د اسراییل له خوا د غزې کلکه محاصره، بمبارۍ او د مرستو مخنیوی د دې لامل شوی چې په سیمه کې یو ناوریني حالت رامنځته شي.

په راپور کې راغلي، چې خلک د خوراکي توکو او دواګانو له سخت کموالي سره مخ دي، او هڅه کوي چې د هوا له لارې راغلې مرستندویه کڅوړې یا هغو مرکزونو ته ځان ورسوي چېرته چې مرستې وېشل کېږي، خو دا ځایونه هم ډېر وخت د بریدونو او ګډوډیو ښکار وي.

د روغتیايي چارواکو په وینا، د لوږې او خوارځواکۍ له امله د مړو شمېر ورځ تر بلې زیاتېږي، او دا یو روڼ ثبوت دی چې په غزه کې یوه انسان جوړې قحطي روانه ده. دوی له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې سمدستي او موثر اقدام وکړي څو د دې ناورین مخه ونیول شي او بېګناه ولس ته مرستې ورسېږي.

هغه یادونه وکړه چې دا د روسیې له ولسمشر سره د هغه د لیدنې لپاره شرط نه دی چې پوتین له ولادیمیر زیلینسکي سره وګوري.

ټرمپ ټینګار وکړ،چې هغه به د جګړې له امله د رامنځته کېدونکې لا ډیرو وژنو د مخنیوي لپاره هرڅه وکړي.

ټرمپ مخکې خبرداری ورکړی و چې که روسیه د سولې له منلو څخه انکار وکړي، نو هغه به د روسیې د تیلو او ګازو په پیرودونکو نوي بندیزونه ولګوي.

هغه هند او چین د هغو هیوادونو په توګه پیژندلي دي چې د دې بندیزونو لخوا په نښه شوي دي.

د یادولو وړ ده، چې ټرمپ پلان لريچې ډیر ژر له پوتین سره وویني. د غونډې دقیق وخت او ځای لا نه دی اعلان شوی.

نتنیاهو، د فاکس نیوز سره په مرکه کې وویل، چې د ایران خلک ازادي غواړي او دوی غواړي ځانونه له دیکتاتورۍ څخه خلاص کړي.

هغه وویل: « زه دا په ښکاره توګه وايي؛ زه دوی ته ویډیوګانې لیږم او حیران یم، چې له ایران څخه په ملیونونو ځوابونه ترلاسه کوم، ځینې وختونه د دوی اصلي نومونو سره، د دوید څېروسره، تاسو به باور ونکړئ چې دوی دا کار کوي، مګر دا ښیې چې دوی د ازادۍ لپاره څومره وږي او تږي دي.»

د اسراییل لومړي وزیر وویل، که په ایران د ازادۍ لپاره کومه پېښه رامنځته شي، نو دا به له دې امله وي چې موږ اخوندي رژیم ته خورا قوي ګوزار ورکړی دی، او خلک به له دننه څخه راپورته شي.

د اوا حقوقي او ټولنیزې مشورې مرکز چې په هالنډ کې دی، د کډوالو او پنا غوښتونکو د ملاتړ اداره ده، چې د افغان ښځینه وکیلانو او بشري حقونو فعالینو د یوې ډلې لخوا رهبري کیږي.

دا څیړنه له «ایران څخه د افغان کډوالو د ایستلو وروسته د هغوی د بشري حقونو وضعیت ارزونې» تر سرلیک لاندې خپره شوې.

په راپور کې له ایران څخه د جبري ایستلو پر مهال د افغانانو په وړاندې د بشري حقونو د سرغړونو ګڼ شمېر قضيې مستندې شوې دي.

په دې راپور کې ویل شوي، چې دوی په نیمروز ولایت کې له ۵۰۳ افغان راستنیدونکو سره مرکې کړې دي.

د څیړنې موندنې ښیي، چې کډوال له قانوني حکم پرته نیول شوي او ۷۸ سلنه ځواب ویونکو ویلي، چې دوی د ایستلو او لیږد پر مهال له تاوتریخوالي سره مخ شوي دي.

نیمايي مرکه کوونکو د نیولو لپاره هیڅ دلیل نه دی ښودلی.

شاوخوا ۴۰ سلنه ځواب ورکوونکو ويلي، چې دوی ته د خپلو شخصي شیانو د راټولولو فرصت نه دی ورکړل شوی.

ځینو بیا ویلي، چې جومات یا کلینیک د تګ پر مهال نیول شوي، پرته له دې چې پوه شي د دوی د کورونو، کورنیو یا ملکیتونو سره به څه پیښ شي.

د اوا حقوقي او ټولنیزې مشورې مرکز وویل، چې دوی د هغو افغان راستنیدونکو سره ساحوي مرکې ترسره کړې، چې د ایران او اسراییل د ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته شړل شوي وو.

په څیړنه کې له نیمایي څخه زیاتو ګډونوالو ویلي، چې د دوی شخصي شیان، نغدي پیسې، اسناد، ګرځنده تلیفونونه د امنیتي کسانو له خوا ضبط شوي او بیرته نه دي ورکړل شوي.

ځینو دا ادعا هم کړې چې دوی اړ ایستل شوي، چې د شړلو څخه د مخنیوي یا د غوره شرایطو ترلاسه کولو لپاره رشوت ورکړي.

له ۶۰ سلنې څخه زیاتو دا هم وویل، چې د نیولو او لېږد پر مهال توهین شوي، سپک شوي او د مامورینو له خوا ورته ویل شوي «پرازیت» د ایران د بدبختۍ لامل یا «بې ارزښته» کلمې ډېر ځله ورته تکرار شوي.

راپور زیاتوي، چې نږدې څلورمه برخه ځواب ویونکو ویلي، چې د فزیکي تاوتریخوالی لکه وهل، لغتې، څپېړې یا په وسله ګواښ تجربه کړی.

یو راستنیدونکي وویل، «کله چې ما اعتراض وکړ، سرتیري زه په پښو کې درې ځله په ډنډه ووهلم.»

یوشمېر کسانو ویلي چې د نیولو پر مهال له خپلو کورنیو جلا شوي او ځینې ماشومان د سرحد پر کرښه یوازې پرېښودل شوي.

اوا په یوه قضیه کې وايي، چې یو اووه کلن ماشوم د نیمروز په پوله یوازې لیدل شوی پداسې حال کې چې د هغه مور او د کورنۍ نور غړي د ایران په قم کې پاتې وو.

۹۲ سلنه خلکو چې مرکې ورسره شوي ویلي، چې د نیولو او ایستلو پر مهال یې هیڅ قانوني ادارې، وکیل یا قضایي پروسې ته لاسرسی نه درلود.

نړیوال تړونونه لکه د مدني او سیاسي حقونو میثاق، د وکیل حق، د اعتراض حق او عادلانه بهیر تضمينوي.

۹۹ سلنه ځواب ویونکي وايي، چې دوی په افغانستان کې د خپل ناڅرګند راتلونکي په اړه ویره لري.

دغه مرکز د کډوالو د حقونو څخه د ایران د سرغړونې اړوند په ټینګار سره وویل، چې دا وضعیت په ځانګړې توګه د ماشومانو او ښځو لپاره جدي رواني او ټولنیزې پایلې لري.

له چمتوالي پرته ستنېدل، فقر، بې کوره کېدل او رواني فشار د جبري شړلو وروسته د دې‌ کډوال د ژوند د واقعیت یوه برخه ده.

طالبانو پدې وروستیو کې اعلان وکړ، چې په تیرو دریو میاشتو کې نږدې دوه ملیونه افغانان له ایران څخه په زوره ایستل شوي دي.