اېف بي ای د محمودشاه حبیبي په موندلو کې د همکارۍ غوښتنه کړې

د یونېسف د بشري مرستو او لوژستیکي چارو مرستیال اجرایوي رییس ټیډ چایبان افغانستان ته تر خپل سفر وروسته په یوه راپور کې ویلي، چې په روان کال کې له ایران او پاکستان څخه له ۲ میلیونو ډېر افغانان چې نیم میلیون یې ماشومان دي، افغانستان ته ستانه شوي. نوموړي ویلي، چې له تازه راستنو شویو کډوالو سره یې لیدلي، خو ډېری کورنۍ د خپلو لوڼو د زده کړو د دوام په اړه ژورې اندېښنې لري.

د یونېسف ادارې دغه چارواکي افغانستان ته له سفر وروسته ټینګار کړی، چې د نجونو پر زده کړو بندیز نه یوازې هغوی له ښوونځي او پوهنتون څخه محروموي، بلکي د ټولنې د اقتصادي او تولنیز پرمختګ مخه یې هم نیولې ده.

نوموړی زیاتوي:«کندوز کې مې ګڼ شمېر زده کوونکي چې نجونې او هلکان ګډ وو، ولیدل، ټولو د ښوونکي، انجنیر او ډاکټر کېدو هیله لرله، خو د نجونو لپاره دا هیله له شپږم ټولګي وروسته پرې کېږي.»

نوموړي په افغانستان کې له شپږم تولګي پورته د نجونو د زده کړو د بندیز پر دوام اندېښنه ښودلې او وايي، دغه بندیز نجونې او ښځې سختې اغېزمنې کړې دي.

نوموړي ویلي، چې په کندوز ولایت کې یې د چټکو زده کړو له یوه ټولګي د لېدني پرمهال له یوې ښوونکې سره لیدلي چې د طالبانو د بندیز له امله یې د طب پوهنځي له فراغت څخه یوازې څو میاشتې واټن درلود.

یونېسف له طالبانو غوښتي چې د نجونو د زده کړو بندیز ژر تر ژره لرې کړي، څو د هر عمر نجونې په ښوونځو کې زده کړو ته دوام ورکړي او د ټولنې په پرمختګ کې ونډه واخلي.

د یونېسف دغه چارواکي ویلي، چې د نجونو د زده کړو د ستونزې د حل لپاره له طالبانو سره خبرو ته چمتو دی.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت نن یکشنبه د زمري ۱۹مه، اعلان وکړ، چې د ملاهبت الله د حکم پر اساس، د اریانا افغان هوايي شرکت پخوانی رییس قاري عبدالولي صدیقي د عامې روغتیا وزارت د مالي او اداري چارو مرستیال په توګه ټاکل شوی.

په دې اړه په جوړه شوې غونډه کې د طالبانو د چارو ادارې رییس انورالحق انور وویل، چې دوی ټول د مشرتابه د حکمونو اطاعت کوي.

ملا هبت الله د روغتیا وزارت مخکینی مالي او اداري مرستیال د اریانا- افغان هوايي شرکت د نوي رییس په توګه ټاکلی دی.

په غونډه کې د طالبانو د عامې روغتیا وزیر مولوي نور جلال جلالي وویل:«موږ ډېر کادرونه لرو او له هغوی غواړو چې په پوره ژمنتیا او هڅو خپلو خلکو ته خدمت وکړي.»

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته په علمي او تخصصي مرکزونو کې د اکاډمیکو کسانو ګوښه‌کېدل په سېستماتیک شکل روان دي او منتقدان نیوکه کوي، چې طالبان په اداري او مسلکي پوسټونو کې هم د خپلې ډلې غیر مسلکي افراد په دندو ګوماري.

د ملګرو ملتونو په راپور کې ویل شوي، چې افغان ښځینه کارکوونکو ته یې د مرګ له ګواښونو وروسته د خپلو کارکوونکو د خوندیتوب لپاره موقتي اقدامات ترسره کړل.

دوی ویلي، چې د ملګرو ملتونو افغان ښځینه کارکوونکو ته د ګواښونو اندېښنه یې له طالبانو سره شریکه کړې، خو طالبانو ویلي، چې د ملګرو ملتونو ښځینه کارکوونکو ته په ګواښونو کې د طالب جنګیالي ښکیل نه دي او د کورنیو چارو وزات له لوري په دې اړه څېړنه پیل شوې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې یوناما د جون په شپږمه نېټه د افغانستان انټرنشنل هغه راپور تایید کړی و، چې په کابل کې یې ښځینه کارکوونکي ګواښل شوي دي.

محمد رضا ظفرقندي د یکشنبې په ورځ رسنیو ته ویلي، هغه افغان کډوال چې په ایران کې د اوسېدو قانوني اسناد لري د ایران په ټولو روغتونو کې د روغتیايي بیمې امتیاز ورکول کیږي، خو اسناد نه لرونکو ته د دولتي روغتیايي بیمې امنتیاز نه ورکول کیږي.

ظفرقندي ویلي:«د افغانستان هغه کډوال چې د اوسېدو او نور قانوني اسناد ولري په ټولو روغتونونو کې ښه راغلاست ورته ویل کیږي او خدمات هم ورته وړاندې کیږي، خو هغه کسان چې قانوني اسناد نه لري، طبیعي ده، چې هغوی ته دولتي سبسایډي نه ورکول کېږي.»

نوموړي ویلي، چې د روغتيايي بیمې تر لاسه کولو لپاره دې افغان کډوال په دغه هېواد کې د قانوني مېشتېدو اسناد ترلاسه کړي.

همدارنګه نوموړی زیاتوي:«هغه کسان چې په ایران کې یې زده کړي کړې دي او یا هم روغتیايي اسناد ولري، که هغوی د اقامت اسناد ولري، روغتیايي خدمات ورکول کیږي.»

د ایران د روغتیا وزیر دا څرګندوني داسې مهال دي، چې ایران له تېرو څو میاشتو راهیسې د غیرقانوني افغان کډوالو د شړلو بهیر پیل کړی او تردې مهاله یې سلګونه زره افغانان بېرته افغانستان ته ستانه کړي دي.

د راپورونو له مخې، په ایران کې غیرقانوني کډوال یوازې په بیړنیو حالاتو کې په ډېره کمه کچه روغتیايي خدماتو ته لاسرسی لري او اوږدمهاله درملنې، جراحي خدماتو او بیمې ته یې لاسرسی محدود دی.

د کابل اوسېدونکې ګل بي بي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې ۳۵ کاله وړاندې په ځوانۍ کې له خپل خاوند سره پاکستان ته راغلې وه، خو اوس یې دلته ماشومان پیدا شوي او نن اړ اېستل کیږي، چې هر څه پرېږدي او بېرته افغانستان ته ستنه شي.

د ننګرهار اوسېدونکی رحمت االله له تېرو ۴۰ کلونو راهيسې له خپلې کورنۍ سره په پاکستان کې مېشت و.

هغه په پنجاب کې د جامو کاروبار کاوه او ژوند يې تر يوه بريده عادي روان و.

نوموړی وايي، « پي او ار د اوسېدو قانوني کارډ لرم، خو بيا هم له موږ سره داسې چلند کېږي لکه موږ چې ناقانونه يو».

د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ (یو اېن اېچ سي ار) د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۳۰مې نېټې پورې په پاکستان کې له ۱۳ سوه زرو څخه زيات افغان کډوال مېشت ول.

د یادې ادارې په وینا، په دوی کې تر ټولو زيات افغان کډوال چې شمېر یې ۷۱۷ زره او ۵۱۰ تنه کېږي یوازې په خېبر پښتونخوا کې اوسېږي او پاتې نور د پاکستان په نورو سیمو کې مېشت دي.

د پاکستان حکومت د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې په مرسته افغان کډوالو ته د پي او آا کارډونه ورکړي دي.

دوه ورځې وړاندې د ملګرونو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري له پاکستان څخه غوښتنه وکړه، چې د زیانمنو افغان کډوالو ایستل ودروي. دغې ادارې خبرداری ورکړی، چې د ښځو، نجونو او ناروغانو جبري ایستل کولی شی د اساسي بشري حقونو او خوندیتوب څخه سرغړونه وي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د پنجشنبې په ورځ له پاکستان څخه د هغو افغان کډوالو د شړلو پر پرېکړه اندېښنه وښوده، چې د اوسېدو لنډمهالي اسناد لري.

پاکستان په داسې حال کې دا پرېکړه کړې، چې په ظاهر یې له طالبانو سره اړیکې ډېرې ښې نه دي او ویل کېږي چې پاکستان دا کار له دې امله کوي څو د طالبانو پر واکمنۍ فشار زیات کړي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخي، په ۲۰۲۵ کال کې له ۲،۱ میلیونه څخه زيات افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي او یا جبري لېږل شوي دي.

له دې جملې څخه یې یوازې ۳۵۲ زره تنه له پاکستان څخه ایستل شوي دي.