یو ژورنال په ویتنام او افغانستان کې د امریکا ښکیلتیا، شخړو او ناکامیو ته په کتلو سره په یو څېړنه کې ویلي: «څنګه چې په نړۍ کې د شخړو امکان زیاتيږي، امریکا باید له هغو ناکامو جګړو څخه درس واخلي، چې په دې هېوادونو کې یې تجربه کړي.»
په څېړنه کې راغلي، چې په دواړو جګړو کې د جګړې کرښې ناڅرګندې، موخې یې نامعلومې، هوايي ځواک یې بې اثره او د ځمکنیو ځواکونو لپاره یې فزیکي ستونزې زياتې وي.
سمال جنګي ژورنال د سې شنبه په ورځ په ویتنام او افغانستان کې د امریکا ښکلتیا او د جګړې ناکامه پایلو ته په اشارې لیکلي، چې امریکا باید د ناکامو تجربو زده کړه وکړي.
د دوی په خبره، چې پنځوس کاله د ویتنام له جګړې او څه باندې څلور کاله د افغانستان د جګړې اوښتې، چې په روښانه ډول دواړو یو ډول پایلې درلودلې.
په څېړنه کې راغلی، چې امریکا په ناڅرګند ډول بې له ټاکلو موخو، بې له پلان او روښانه ستراتیژیک اهدافو تر لاسه کولو جګړې ته ننوتل او په دواړو کې ناکامه شوه.
دوی لیکلي: «پر افغانستان د امریکا برید د القاعده د ځپلو په موخه وو، خو وروسته د جګړې په اوږدېدو سره موخه د خلکو امنیت او ملت جوړونې ته واوښتل او په ویتنام کې د امریکا ماموریت له سلاکارۍ څخه پیل، پراخو نظامي عملیاتو ته واوښتل او د شمالي ویتنام او ګاونډيو هېوادونو پر ضد د بمبارۍ ستراتيژي غوره کړه، څو سولې ته یې اړه کړي.»
د دوی په خبره، چې په دواړو هېوادونو کې د جګړې د زیات لګښت سره سره د خلکو ملاتړ تر لاسه نه شو.
دوی ویلي، چې د امریکا شپږو ولسمشرانو هڅه وکړه، د جګړې لپاره د خلکو ملاتړ ترلاسه کړ؛ خو ونه توانېده.
«د امریکا ولسمشرانو جانسن، نیکسن، بوش، اوباما، ټرمپ او بایډن ټولو هڅه وکړه، چې د جګړې لپاره د خلکو ملاتړ زيات کړي، خو امریکا هر کال د جکړې څخه ناهیلي کېدل.»
په افغانستان او ویتنام دواړو کې د مرکزي حکومتونو پراخ فساد، ناامني زياته او امریکا ولسي ملاتړ له لاسه ورکړی.
په همدې څېړنه کې ادعا شوې، چې د افغانستان د جمهوریت وروستۍ دروې دومره کمزوري شوې، چې په بېلابېلو سیمو کې د مخالفینو موازي حکومتونه د خلکو له لوري مشروع ګڼل کېدل.
د همدې څېړمې په پایله کې ویل شوي، چې امریکا په افغانستان کې د ویتنام د جګړې تجربه تکرار کړه.
په دواړو هېوادونو کې د امریکا له لسیزو اوږدو او ناکامه ښکېلتیا وروسته یو وېشلی ملت او بې اعتباره بهرنۍ تګلاره په میراث پرېښول.
دوی لیکلي: «امریکا په دواړو کې د ناسم، غیر واضح موخې، لوړ لګښت او د بریا د کم احتمال په یوه ژورو کې ښکېله شوه.»
ذبیح الله اعظمي چې د ایران د ملي شورا د کرنې کمېسیون پخوانی ویاند هم وو، له یوې ایرانۍ رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، طالبانو په قصدي توګه د هیرمند د اوبو مخه یوې بلې خواته اړولې او په دې سره وايي، په هیرمند سیند کې اوبه نشته، په همدې پلمه غواړي له ایرانه امتیاز ترلاسه کړي.
نوموړي زیاته کړې، طالبان سره له دې چې وايي د ایران حقابې ته ژمن دي خو په حقیقت کې یې د ایران او افغانستان تر منځ د حقابې په تړاو شوې هوکړه نقض کړې او له ډېرې مودې راهیسې د ایران حقابه نه ورکوي.
د ایران د ملي شورا دغه پخوانی غړی وايي، په داسې شرایطو کې باید د ملي شورا غړي پر بهرنیو چارو وزارت فشار راوړي څو له ډيپلوماټيکو لارو چارو طالبان د ایران حقابې ته اړ کړي.
د نوموړي په وینا، د طالبانو له لوري د حقابې د نه ورکړې له امله د ایران سیستان و بلوچستان ولایت چې پخوا به د دغه هېواد د غله جاتو کندو ګڼل کېده اوس وچکالۍ سخت ځپلی او خلک یې له بې وزلۍ سره مخ دي.
ذبیح الله اعظمي همداراز څرګنده کړې، چې د سیستان و بلوچستان وچکالۍ د کرمان سویلي لمنو ته هم رسېدلې او د ګرد او خاورو له امله پکې ژوند ستونزمن شوی دی.
تر دې مخکې د ایران ولسمشر هم د دغه هېواد په ځينو سیمو کې د اوبو د کمښت له امله اندېښنه ښودلې وه او له خپلو خلکو یې غوښتي وو چې د دغې ستونزې د حل په برخه کې ورسره همکاري وکړي.
د افغانستان او ایران تر منځ د حقابې معاهده په ۱۳۵۱ کال کې د دواړو شاهي حکومتونو د لومړي وزیرانو تر منځ لاسلیک شوه. دغه هوکړه یوه سریزه، ۱۲ مادې او دوه پروتوکولونه لري.
په دغې هوکړه کې راغلي چې، افغانستان باید په یوه نورمال کال کې په منځنۍ کچه په ثانیه کې ۲۲ متر مکعب اوبه ایران ته د حقابې په توګه ورکړي.
خو اوس طالبان وايي، افغانستان له څو کلونو راهیسې له وچکالۍ سره مخ دی او د اوبو په ډېرېدو سره به د شوې هوکړې له مخې د ایران حقابه ورکړي.