په افغانستان کې د طبیعي پېښو لپاره ولې چمتووالی نشته؟

د افغان ځوانانو د خدمتونو سازمان د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۱۳مه) خبر ورکړی، چې د وروستۍ زلزلې پر مهال د ځمکې ښویېدنې له امله د دوی یو شمېر همکاران ټپيان شوي دي.

دوی لیکلي: «زموږ د روغتیا او ژغورنې ټیم چې د زلزلې له لومړۍ ورځې راهیسې د اغېزمنو هېوادوالو لپاره د روغتیا او نورو اړینو خدمتونو وړاندې کولو ته دوام ورکوي، له بده مرغه د وروستۍ زلزلې پر مهال د ځمکې ښویېدنې له امله یو شمېر ژمن همکاران ټپیان شوي دي.»

دغه سازمان خپلو همکارانو ته د عاجلې روغتیا هیله ښودلې.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۱۳مه) د طالبانو له مشر هبت‌الله اخوندزاده سره په ټلیفوني خبرو کې ویلي، چې د یو شمېر زلزله‌ځپلو سیمو څخه یې لیدنه کړې.

نوموړي ویلي، چې د دوی لومړنۍ یو شمېر مرستې رسېدلي خو بسنه نه کوي.

حقاني هبت‌الله ته ویلي: «خیمو او بسترونو ته ډېر ضرورت و، د زلزلې ټکانونه اوس هم دوام لري، نغدي مرسته نه ده رسېدلې او عاجل ضرورت شته.»

حقاني‌ د سیمې خلکو او زلزله‌ځپلو کورنیو ته د خپل مشر هبت‌الله د تسلیت پيغام هم وړاندې کړی.

د طالبانو د کډوالو چارو وزارت په وینا، هغې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو اېستل د اندېښنې وړ وبلل او ژمنه یې وکړه، چې خپلې اندېښنې به د دواړو هېوادونو له چارواکو سره شریکې کړي.

میرمن سلنته دا هم وویل، چې د دوی شورا د افغانستان ختیځ ته بېړنۍ مرستې استولي دي او زیاته کړې یې ده، چې د افغان کډوالو ستونزې به د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په څنډیزو ناستو کې هم مطرح کړي.

د طالبانو د کډوالو وزارت لیکلي، چې په دې لیدنه کې د زلزله‌ځپلو سره د مرستو او د اېستل شویو کډوالو د ملاتړ په اړه خبرې شوې دي.

مولوي عبدالکبیر د ډنمارک د کډوالو له شورا وغوښتل، چې د نغدي مرستو د ورکولو او د زیانمنو شویو خلکو د کورونو د بیا رغونې په برخه کې همکاري وکړي.

دغه لیدنه په داسې حال کې شوې، چې افغانستان د ګاونډیو هېوادونو له‌خوا د کډوالو د پراخ اېستلو، د اقلیم د بدلون له امله د وژونکو طبیعي پېښو او د طالبانو له‌خوا د پراخو بشري حقونو د نقض له کبله له یوه بشري ناورین سره مخ دی.

د طالبانو د رسمي شمېرو له مخې، د جمعې په ورځ د کونړ د زلزلې د قربانیانو شمېر له ۲۲۰۰ کسانو څخه اوښتی او له ۳۶۰۰ زیات کسان ټپیان شوي دي.

ځايي چارواکو خبرداری ورکړی، چې ښايي د مړو شمېر به لا ډېر شي، ځکه ځینې کلي په بشپړ ډول ویجاړ شوي او د لارو بندېدو له امله تر اوسه ورته مرستې نه‌ دي رسېدلي.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۱۳مه) پر اېکس پاڼې لیکلي، چې د هرات له اسلام کلا څخه ۷۸۰، د کندهار د بولدک ولسوالۍ له لارې ۲۶۲، د ننګرهار د تورخم له لارې ۱۷۰۳ او د پکتیکا انګور اډې له لارې ۲۵ کورنۍ افغانستان ته ستانه شوي دي.

طالبانو ویلي، چې د دې کورنیو د غړو شمېر ۲۱۵۴۶ ته رسېږي، چې د پاکستان او ایران څخه په جبري ټوګه اېستل شوي دي.

فطرت زياته کړې، چې د دغو کسانو سره یې مرستې کړي او یو شمېر یې تر خپلو سیمو هم رسولي دي.

د طالبانو د معلوماتو له مخې، په همدې ورځ د ځانګړو کمېټو له لارې له کابل څخه شاوخوا ۱۰۷۰ کورنۍ بلخ، جوزجان، کندوز، تخار، خوست، بغلان، پکتیا، فاریاب، کندهار، سرپل، میدان وردګ، دایکنډي، لوګر، بدخشان، پروان او لغمان ولایتونو ته انتقال شوي دي.

د روان زېږدیز کال له پیل راهیسې یوازې پاکستان تر ۳۰۰زرو ډېر افغانان او ایران بیا ۱.۸میلیونه کډوال په زوره افغانستان ته شړلي، چې له دې سره په هېواد کې بشري ناورین لا پسې پراخ شوی دی.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې؛ دغه بېرته راستانه شوي په افغانستان کې د خوړو، سرپناوو او روزګار په برخه کې له سختو ننګونو سره مخ دي.

همدا راز اندېښنه ښودل شوې، چې د دغو ستنو شویو افغانانو په منځ کې ښځې او نجونې هم وې چې د طالبانو تر واک لاندې یې زده‌کړې،‌ کار او د ژوند نورې برخې هم محدودې شوې او اغېزمنې شوې دي.

د یوې برېتانوي خیریه موسسې د ارزونې له مخې، د زلزله‌ځپلو سیمو ۹۸ سلنه کورونه یا په بشپړه توګه ویجاړ شوي او یا هم سخت زیانمن شوي دي.

د طالب چارواکو په وینا، تر دې دمه د دې ناورین له امله ۲۲۰۵ تنه مړه شوي او له ۳۶۴۰ زیات نور ټپیان دي.

د یوې برېتانوي خیریه ادارې «اسلامیک ریلیف ورلډوایډ» د ارزونې له مخې، په دې سیمو کې ۹۸ سلنه کورونه یا په بشپړه توګه ویجاړ شوي یا سخت زیانمن شوي دي.

د سره صلیب نړۍوال فډراسیون او د هلال احمر افغان ټولنه د زلزله‌ځپلو سیمو انساني وضعیت «ډېر نازک او لا خرابېدونکی» بللی او د خوراکي توکو، درملو او سرپناه د شدید کمښت په اړه یې خبرداری ورکړی دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشردوستانه مرستو همغږي کوونکي اېنډریکا راتواته فرانسوي خبري اژانس سره په خبرو کې خبرداری ورکړ، چې وروستۍ زلزله ښايي سلګونه زره خلک اغېزمن کړي.

راپورونه ښيي، چې ځايي مرستندویان د محدودو امکاناتو سره هڅه کوي هغه کسان وژغوري، چې لا تر اوسه د نړېدلو کورونو لاندې بند دي.

له بلې خوا، د ځمکې خوځښت، د غرونو را نړېدل او د کلیو لارو بندېدو له امله ډېرو سیمو ته رسېدل ناممکن شوي دي.

د پراخو ویجاړتیاوو تر څنګ، ناوړه هوايي شرایط او د نړۍوالو مرستو کمښت هم د دې بحران په حل کې ستونزې زیاتې کړې دي.

کارپوهانو او نړۍوالو مرستندویو ادارو ټینګار کړی، چې دا زلزله باید د نړۍوالې ټولنې لپاره د خبرداري زنګ وي.

د ناروې د کډوالو شورا مسوول جاکوپو کاریدي ټینګار کړی، چې افغانستان نشي کولی یوازې د دې سترې فاجعې سره مقابله وکړي او نړۍوالې ټولنې ته اړتیا لري، چې پراخه او دوامداره ملاتړ ورسره وکړي.