د افغانستان پخوانی مرستیال ولسمشر امرالله صالح وايي، په بلوچستان او خیبر پښتونخوا کې بغاوت د پاکستان له کنټروله وتلی. هغه ټینګار کړی، چې پاکستان د دواړو ایالتونو د ولسونو سیاسي ملاتړ له لاسه ورکړی او یوازې د زور په کارولو هڅه کوي وضعیت تر کنټرول لاندې وساتي.
صالح پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي: «په بلوچستان کې بغاوت د منځنۍ کچې او په خیبر پښتونخوا کې پرمختللې مرحلې ته رسېدلی دی. ښکاري چې پاکستان په دواړو سیمو کې د خلکو ملاتړ له لاسه ورکړی او یوازې په زور او عسکري عملیاتو تکیه کوي. د تاریخ له مخې دا ډول جګړې چې پاکستان یې تجربه لري، د بېلابېلو داخلي او بهرنیو عواملو له کبله نه شي ګټل کېدای.»
د صالح په وینا، د ډیورند کرښه په قصدي ډول «پرانیستې او نفوذپذیره» پرېښودل شوې ده څو کابل کمزوری شي او د اسلاماباد په مدار کې یو حکومت واک ته ورسېږي.
هغه زیاتوي چې د دغې تګلارې پایله اوس د خیبر پښتونخوا او بلوچستان ژور ټپونه دي چې «تر اوږدې مودې به وینه وکړي.»
صالح دا هم ویلي، که څه هم پاکستان هڅه کوي د دغو خوځښتونو ماهیت بدل وښيي، خو په اصل کې دا «بېلابېلې پوښلې بېلتونپالې هلې ځلې» دي چې د اوږدمهاله نارضایتۍ ریښې لري.
هغه په خپلو څرګندونو کې زیاتوي: «رښتینی تحلیل تل تریخ وي او زه پوهېږم چې زما خبرې به د پاکستان د پوځ د عمومي قرارګاه «جي ایچ کیو»احساسات خوږمن کړي، خو حقیقت له پامه نشي غورځېدلای.»
صالح دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې نن د شنبې په ورځ (د وږي ۲۲مه) د پاکستان د پوځ پر یوه کاروان د وسلوالو برید شوی.
د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، په دې برید کې ۱۲پاکستاني پوځیان وژل شوي دي. بریدګر تښتېدلي او پوځ سیمه محاصره کړې ده. د دغې پېښې مسوولیت تر اوسه کومې ډلې نه دی منلی، خو ځايي سرچینې وايي دا ډول بریدونه زیاتره وخت د تحریک طالبان پاکستان او نورو بغاوتي ډلو له خوا ترسره کېږي.
بلخوا د پاکستان پوځ په یوه خپره کړې اعلامیه کې ادعا کړې، چې په یادو برېدونو کې د افغان اتباعو لاس و او د افغانستان له خاوري څخه په استفاده یې په پاکستان کې برېدونه کړې دي.
د پاکستان د پوځ په اعلامیه کې له افغان طالبانو غوښتنه شوې، چې د پاکستان پر وړاندې د ترهګرو د فعالیتونو مخه ونیسي.
دا لومړۍ ځل نه دی چې پاکستان په ترهګریزو بریدونو کې د افغان وګړو لاس لرل یا هم له افغان خاورې د ترهګریزو فعالیتونو پلانولو ادعا کوي، تر دې مخکې یې هم ورته ادعاوې کړي، خو د افغان طالبانو لخوا دا تورونه رد شوي دي.
شنونکي وايي چې د بلوچستان او خیبر پښتونخوا وسلوال مقاومت د پاکستان د کورني امنیت تر ټولو ستر ګواښ ګرځېدلی دی. د هغوی په باور، د اسلاماباد د سیاسي حل د نشتوالي او پر وسلوالو عملیاتو د زیات تکیې له امله، امکان لري چې بغاوت لا نور هم پراخ او اوږدمهاله شي.
په همدې حال کې، د امرالله صالح څرګندونې د سیمهییزو حالاتو له تازه تحولاتو سره یوځای د دې ښکارندويي کوي چې د پاکستان لپاره د بغاوتونو مهارول نه یوازې په نظامي، بلکې په سیاسي کچه هم سختې ننګونې زېږوي.
د امو نفتي حوزې د نفت او ګازو د استخراج هوکړه د ۲۰۲۳ کال په جنورۍ کې د طالبانو او د «ایف چین» شرکت تر منځ د ۲۵ کلونو لپاره لاسلیک شوې وه، خو دوه نیم کاله یې هم دوام ونه کړ. د دغې هوکړې پربنسټ، یاد شرکت ژمنه کړې وه چې په لومړیو درېیو کلونو کې به د ۵۴۰ میلیونه ډالر په ارزښت پانګونه کوي او یوازې په لومړي کال کې به ۱۵۰ میلیونه ډالره طالبانو ته ورکوي.
خو د دغه شرکت په وینا، طالبانو د روان کال په جون میاشت کې له دوی سره شوی قرارداد لغو کړ او دوی یې له کاري ساحې اېستلي و او په هغه وخت کې یې ۱۲ چینايي کارکوونکي هم نیولي او پاسپورټونه یې ضبط کړي و.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت ادعا کړې، چې یادې چینايي کمپنۍ پر خپلو کړو مالي ژمنو عمل نه دی کړی او همداراز یې د امتیاز حق پر وخت نه دی ورکړی، نو له امله یې له یاد چینايي شرکت سره هوکړه لغوه شوې، خو د «ایف چین» شرکت کارکونکي بیا دغه ادعا رد کړې او ویلي یې دي، چې طالبانو په پټه پر دوی داسې سند لاسلیک کړی چې وښيي دغه هوکړه د چینايي کمپنۍ په خوښه فسخه شوې او طالبانو د دوی د دغه کار په بدل کې ژمنه کړې وه، چې په کابل کې د یاد شرکت بانکي حسابونه چې میلیونونه ډالره ارزښت لري او ضبط شوي پاسپورټونه یې ازادوي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت سرپرست هدایت الله بدري د شنبې په ورځ (د وږي ۲۲مه) له یادې نفتي حوزې د لیدنې په ترڅ کې ویلي، «د قراردادي شرکت له تګ څخه وروسته افغان متخصصينو د يادې سيمې د استخراج او نورو ټولو چارو د سمبال لپاره غاړه کېښوده چې د خدای تعالی په فضل او د دوی په زيار سره چارې له پخوا څخه په سمه توګه روانې دي.»
نوموړي همداراز ځايي کارکوونکو ته سپارښتنه وکړه چې له هر ډول ضايعاتو مخنيوی وکړي او زیاته یې کړه، «په هغو چارو کې چې زموږ خپل انجینران وړتیا لري هیڅکله به بهرني وګړي استخدام نکړو.»
دغه نفتي حوزه د ۴۵۰۰ کیلومتر مربع په مساحت سره د سرپل، فاریاب او جوزجان ولایتونو په ساحو کې پرته ده. د دغې حوزې ظرفیت شاوخوا ۸۷ میلیونه بشکې اټکل شوی دی.
د یادونې وړ ده چې، له دې سربېره د مس عینک په ګډون د چیناييانو یو شمېر نور پروژې چې کلونه پرې تېر شوي لا هم نه دي عملي شوې.
هال، د بیبیسي انګلیسي څانګې سره په تازه مرکه کې له امریکا او برېټانیا غوښتنه کړې، چې د دې جوړې د خلاصون لپاره بیړني ګامونه واخلي. نوموړې خبرداری ورکړی چې «د دوی د ژغورنې وخت په تېرېدو دی».
طالبانو د تېر کال د سلواغې په میاشت کې فی هال، باربي او پیتر په بامیان ولایت کې د «نامعلومو دلایلو» له مخې ونیول. فی هال وروسته له هغې خوشې شوه چې د امریکا د ولسمشر ځانګړي استازي، اډم بولر، کابل ته سفر وکړ، خو برېټانوي جوړه لا هم د طالبانو په زندان کې پاتې ده.
فی هال،په زندان کې د تېرو کړو ورځو په اړه ویلي چې هغوی په تنګو خونو، د شدیدو امنیتي تدابیرو او د سیم خاردار په احاطه کې ساتل کېدل، دا هغه ځای دی چې د قاتلانو لپاره ځانګړی شوی و.
هغې زیاته کړه،چې باربي په څرګند ډول ډېر وزن له لاسه ورکړی او د پیټر روغتیایي وضعیت هم د قطر له لوري د درملو ورکولو باوجود ورځ تر بلې خرابېږي.
نوموړې وویل: «زندان یوازې له فزیکي اړخه ستونزمن نه و، بلکې له ذهني او روحي اړخه یې هم ډېر زیان اړاوه. موږ یوازیني بهرنیان وو چې هلته ساتل کېدو.»
فی هال،یو ځل بیا له واشنګټن او لندن وغوښتل چې په ګډه د دې جوړې د خلاصون لپاره عملي او جدي اقدامات وکړي.
د برېټانیا بهرنیو چارو وزارت ویلي،چې د رینولډز له کورنۍ سره په کتنه کې یې د هغوی د خلاصون ژمنه تازه کړې ده، خو دا وزارت په عین حال کې یادونه کوي چې د طالبانو له بیا راتګ (۲۰۲۱) وروسته یې سفارت په کابل کې تړلی او د برېټانوي وګړو ملاتړ «ډېر محدود» شوی دی. وزارت ټینګار کړی چې افغانستان ته سفر لا هم په کلکه منع دی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند بیا ویلي چې طالبان باید د «دیپلوماتیکو یرغملو ساتلو» ته د پای ټکی کېږدي او ټول بهرني وګړي چې «په ناحقه نیول شوي»، بې له ځنډه خوشې کړي.
خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر، امیرخان متقي، په ځواب کې ویلي چې باربي او پیټر «له خپلو کورنیو سره په دوامداره تماس کې دي»، هغوی ته د درملنې، اړیکو او استوګنې اسانتیاوې برابرې دي، او د هغوی د خوشې کېدو لپاره هڅې روانې دي، «خو دغه پروسه لا بشپړه شوې نه ده».
په ورته وخت کې، د دې جوړې اولادونو څو ځله د خپل مور او پلار د خراب روغتیايي وضعیت او د قانوني او طبي خدماتو نهشتوالي په اړه اندېښنې څرګندې کړي او له طالبانو یې د هغوی د ژر تر ژره خوشې کولو غوښتنه کړې ده، خو تر دې دمه د طالبانو له لوري کوم عملي اقدام نه دی شوی.