پر انټرنېټ د طالبانو بندیزونه؛ ایا په افغانستان کې د جین زي د راپورته کېدو امکان شته؟

د طالبانو د ریاست الوزرا د دفتر له لوري پر ایکس خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې روزا اوتنبایوا په دې لیدنه کې د افغانستان د ختیزو ولایتونو له زلزله‌ ځپلو سره د طالبانو د حکومت «پر وخت اقدامات او د بېړنیو مرستو رسول وستایل».

طالبانو د نوموړې له قوله ویلي، چې ملګري ملتونه به په روغتیا، طبیعي پېښو او نورو برخو کې له افغانستان سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

د خبرپاڼې له مخې، اوتنبایوا زیاته کړه: «ما شخصاد ملګرو ملتونو د مرستو رسولو پروسه له نږدې څارلې او ډاډ ورکوم چې موږ به په راتلونکې کې هم له افغانانو سره د مرستې لپاره کار ته دوام ورکړو.»

هغې همداراز له طالبانو وغوښتل چې د یاد سازمان د نویو دفترونو د قراردادونو په نوي کولو کې همکاري وکړي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د ریاست‌الوزرا د دفتر مشر ملا عبدالواسع د ملګرو ملتونو د مرستو ستاینه وکړه او ټینګار یې وکړ چې طالبان هڅه کوي پر وخت د خلکو ستونزې حل کړي.

خان په یوه پیغام کې چې د نوموړي پر ایکس خپور شوی، ویلي: «د قبایلي خلکو، د افغانستان د حکومت او د افغان ولس ترمنځ ګډه همکاري دایمي سولې ته لاره پرانیزي. له دې درې اړخیزې همغږۍ پرته عملیات نه بریالي کېږي او نه دایمي حل رامنځته کېږي.»

هغه د پاکستان د پوځ پر اوسنیو تګلارو نیوکه کړې او څرګنده کړې یې ده، چې د پوځ مشر عاصم منیر له ګومارل کېدو وروسته له افغانستان سره اړیکې قصدا خرابې شوې.

عمران خان زیاتوي، « لومړی د طالبانو حکومت ته ګواښونه وشول، بیا افغان کډوال جبرا وشړل شول، وروسته بریدونه پر افغان خاوره وشول او اوس په قبایلي سیمو کې د عملیاتو په نوم ګامونه پورته کېږي».

د پاکستان پخواني لومړي وزیر ټینګار کړی، چې د دغو تګلارو پایله یوازې د پاکستان د خلکو تلفات دي، نوموړی زیاتوي: «پولیس، پوځیان او عام ولس وژل کېږي، حال دا چې دا ټول زموږ خپل خلک دي، په دا ډول سیاست سوله نه شي ټينګولی، سوله یوازې د خبرو له لارې راتلای شي.»

عمران خان خبرداری ورکړی، چې پوځي عملیات به ترهګري نوره هم زیاته کړي او د پولیسو د مصروفېدو له امله به د قانون او نظم حالت نور هم خراب شي.

د هغه په وینا، دا تګلارې د عوامي نېشنل ګوند د حکومت پر مهال هم ناکامې شوې وې.

هغه په خېبر پښتونخوا کې پر ولسي استازو غږ کړی، چې د خپل اعلی وزیر په مشرۍ د ایالتي ستونزو د حل لپاره ګډه ناسته وکړي او په ځانګړي ډول د وروستیو سېلاب ځپلو سیمو د سولې او بیارغونې لپاره ځانګړي ګامونه پورته کړي.

خان خپلو متحدینو ته وړاندیز کړی، چې د محمود خان اڅکزي په مشرۍ د سولې پلاوی افغانستان ته واستوي او د خبرو له لارې د ستونزو حل ولټوي.

د دوشنبې په ورځ د جرمني د حکومت، بهرنیو او کورنیو چارو وزارتونو دریو ویاندویانو په برلین کې یوې خبري ناستې ته وویل، چې د دغه هېواد د کورنیو چارو وزارت استازي له طالبانو سره په تخنیکي خبرو اترو بوخت دي او له قطر نه د برلین ځینې استازي کله ناکله کابل ته کاري سفرونه کوي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویاند هارمسن وویل چې اوسني مذاکرات د دولتي سکرترانو له کچې ټیټې تخنیکي خبرې دي او د دې خبرو اترو هدف یوازې د اخراج میکانیزم اسانه کول دي.

هغه زیاته کړه چې نور جزئیات د خبرو اترو په جریان کې څرګندېږي او اوس یې نه شي وړاندې کولی.

هارمسن وویل، چې شاوخوا ۴۵۰ زره افغانان په جرمني کې مېشت دي او له دې ډلې شاوخوا ۱۱ زره کسان مکلف دي، چې افغانستان ته اخراج شي.

هغه په روښانه ډول ونه ویل، چې ددې ټولو افغانانو اخراج له طالبانو سره د خبرو اترو برخه دی او که نه، خو زیاته یې کړه، «شمېر، که څه هم زه یې دلته دقیق نه شم ښودلی، دومره دی چې دا خبرې اترې ارزښت لري. دغه خبرې هم اړینې دي، چې د اخراج الوتنې منظمې شي او ډیر کسان افغانستان ته واستول شي».

هغه وايي، په وتلو مکلف کسان له جنایتکارانو او خطرناکو کسانو سره مساوي نه دي، خو زیاتوي، چې «د اوسېدو حق پلي کول او دا چې څوک ستنېږي او څوک نه، د ایالتونو مسوولیت دی».

د جرمني د حکومت ویاند مایر وویل، چې د طالبانو حکومت په هیڅ صورت د افغانستان د قانوني حکومت په توګه نه پېژندل کېږي. هغه زیاته کړه، « موږ یوازې نه یو، زیاتره هیوادونه د طالبانو موقتي حکومت د افغانستان قانوني حکومت نه ګڼي. د افغانستان د نړیوالو مکلفیتونو رعایت د دې لپاره مهم دی چې افغانستان له نړیوالې ټولنې سره بیا یو ځای شي».

د بهرنیو چارو وزارت ویاند هینترسیهر وویل، چې د تخنیکي خبرو اترو د ترسره کېدو دلیل دا دی چې د طالبانو موقتي حکومت د افغانستان د قانوني حکومت په توګه نه پېژندل کېږي. هغه یادونه وکړه چې اوسني مذاکرات په دوحه کې شوي او د کابل په تړاو لا رسمي جزئیات نه دي اعلان شوي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د عملیاتو پر مهال له دې ډلې یو موټرسایکل، یوه اندازه نشه‌يي توکي او نغدې پیسې هم ترلاسه شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، له دغو غلو څخه تر اوسه ۲۰ تنو زیانمنو شویو کسانو شکایتونه کړي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت په وینا، دریو زیانمنو له دوی مننه کړې او له خلکو یې غوښتي چې له ناپېژندو کسانو د خوراکي او څښاک توکو د اخیستو پر مهال ډېر پام وکړي.

له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي، په هېواد کې اقتصادي بحران او بیکاري، بې‌سارې زیاته شوې ده.

د عوایدو د کمېدو، پانګونې د رکود او د مرستو د بندېدو له امله ګڼې کورنۍ له اقتصادي ستونزو سره مخ دي.

شنونکي وايي، د کار د نشتوالي او اقتصادي فشارونو له کبله په ښارونو کې د غلاوو کچه لوړه شوې ده.

د طالبانو د ریاست‌الوزرا د اقتصادي مرستیال دفتر ویلي چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د سوداګرۍ، ترانزیټ، پانګونې، د چابهار بندر او ګډې اقتصادي کمېټې د فعالیتونو پر لا اغېزناکتیا هر اړخیز بحثونه کړي دي.

په کابل کې د ایران سفارت هم وویل، چې د دې لیدنې پر مهال د صنعت، معدن او تجارت په برخو کې د همکارۍ پر پراختیا ټینګار شوی دی.

د ایران سفارت د معلوماتو له مخې، سید محمد اتابک د دولتي او خصوصي برخې له اقتصادي پلاوي سره کابل ته راغلی او ټاکل شوې ده چې د طالبانو حکومت او خصوصي سکتور له مسوولانو سره هم وګوري.

یاده دې وي چې ایران د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د دې ډلې له مهمو اقتصادي شریکانو بلل کېږي.

که څه هم ایران د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی خو بیا هم تهران له کابل سره د سوداګرۍ او ترانزیټي دهلیزونو د پراخولو ترڅنګ، د چابهار بندر له لارې د افغانستان د صادراتو او وارداتو لپاره ځانګړې لارې پرانېستې دي.

سربېره پر دې، دواړو لوریو د تېلو، برېښنا او کانونو په برخو کې هم پر ګډو همکاریو ټینګار کړی دی.