د بشري حقونو فعالانې: افغان ځوانان دې د نیپالیانو په څېر د خپلو حقونو لپاره راپورته شي

زېلېنسکي د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې روانو جګړو ته په اشارې وویل:«موږ باید د خلکو د حقونو او د هغو هېوادونو د حقونه ساتنه له پامه ونه غورځوو، چې په سیمه کې تر ګواښ لاندې دي.»

زېلېنسکي زیاته کړه:«د اسراییل یرغمل شوي کسان لا هم نه دي خوشې شوي. له کلونو راهیسې د کیمیاوي وسلو په ګډون د نورو ګواښونو په وړاندې هېڅ غبرګون نه دی ښودل شوی او د روسیې بریدونه لا دوام لري.»

پر همدغه مهال زېلېنسکي د غزې وضعیت ته په اشارې وویل:« هلته په څرګند ډول هېڅ حل لاره نه تر سترګو کېږي.»

د اوکراین ولسمشر په اوکراین او نورو هېوادونو کې روانو جګړو ته په اشاره وویل، چې د جګړو د دوام له امله زرګونه ماشومان وژل کېږي.

زېلېنسکي د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین «خاین» وباله او له هېوادونو یې وغوښتل چې پر اوکراین د روسیې د برېدونو مخه ونیسي.

نوموړي د خپلو خبرو پر مهال ټینګار وکړ، چې هېواد یې د خپلو دفاعي صنایعو پر پیاوړتیا پانګونه کوي.

فضل محمود فضلي په خپله لیکنه کې چې په ایکس خپره شوې ویلي چې حاکمه ډله د خپلې بقا لپاره تل د دوحې تړون ته اشاره کوي، خو دا کار د سیاسي مشروعیت د تامینولو هیڅ تضمین نه شي برابرولای.

هغه ټینګار کړی: «د یو سیاسي نظام د مشروعیت او د هېواد د ستر ملي او نړیوالو اړیکو د پرېکړو واک او سرچینه یوازې ولس دی، دا ولسونه دي چې په نهایت کې د هېواد اصلي څښتنان دي او د دې واک لري چې زعامت، د حاکمیت مشروعیت او د سیاسي اقشارو استازي وټاکي.»

فضلي زیاتوي، چې که څه هم پخوانی جمهوریت په کاغذ ملي او نړیوال مشروعیت درلود، خو له امریکا سره د ستراتېژیکې ملګرتیا تړون ترڅنګ یې د امنیتي همکاریو تړون او له ناټو سره د ځواکونو د حضور تړون هم د بقا تضمین ونه ګرځېدل.

فضلي لیکلي: «کله چې د دې تړونونو پلي کېدو ته اړتیا رامنځته شوه، امریکا او ناټو خپلې ژمنې پلې نه کړې او حتا د تړونونو د برخو په اړه یې افغان لوري ته خبر هم ورنه کړ».

دغه پخواني چارواکي د اوسني رژیم د برخلیک په اړه خبرداری ورکړی چې وضعیت یې تر پخواني جمهوریت هم نازک دی، ځکه دا رژیم حتا په کاغذ هم د ملي او نړیوال مشروعیت نښې نه لري.

نوموړي له همدې امله د دوحې پر تړون د نړیوال مشروعیت لپاره تکیه «له پیل څخه بې‌ځایه، خوش‌بینانه او بې‌نتیجې» بللې ده.

فضل محمود فضلي د ځینو غیر طالب او د پخواني جمهوریت سیاستوالو پر دریځ هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د دوحې تړون په عملي کېدو ټینګار کوي.

فضلي زیاتوي: «ټول هغه کسان چې د ولس پر ځای پر پټو او شرمناکو استخباراتي تړونونو ډډه لګوي، سره له ډېرو تفاوتونو، اصل کې په یوه لیکه کې ولاړ دي.»

هغه له ځوانانو غوښتي چې د استعماري ژمنو ترخه حقیقتونه هېر نه کړي او له هغو ډلو او اشخاصو فاصله ونیسي چې پرون یې د ولسواکۍ او د ښځو او نارینه‌وو د حقونو شعارونه ورکول، خو نن د بهرنیانو د څرګندونو پر اساس خپل دریځ بدلوي.

فضلي په پای کې ټینګار کړی چې هر ډول بهرنۍ پوځي او سیاسي مداخله باید رد شي.

نوموړي زیاته کړې: «بهرنۍ مداخله ردول، د خپلواک ملي سیاسي بهیر د پیل لومړنی او اساسي ګام دی.»

دغه پرلت چې نږدې ۴۰۰افغان کورنۍ پکې برخه لري، د بشري حقونو، عدالت او د کډوالو د اساسي اړتیاوو د برابرولو غوښتنه کوي.

د پرلت ګډونوال هره ورځ ملي سرود غږوي، وطني سندرې وایي او په شعارونو کې د خپل حق غوښتنه کوي.

استاد احمد ضیا فیض، چې د دې پرلت مشر دی، افغانستان انټرنشنل سره خبرو کې وویل:«موږ د ۲۰۲۲ کال له اپریل راهیسې څو ځله مظاهرې کړې دي، زه درې کاله په زندان کې وم، اوس بیا له اګست ۲۰۲۵ راهیسې د ارجنټینا پارک پرلت روان ساتم، زموږ له ۴۰۰ د ډېرو کورنیو غوښتنه دا ده چې عدالت او برابر انساني حقونه موږ ته راکړل شي، نړیوال بنسټونه باید د خپلې بې‌پروایۍ او کم‌کفایته توب پر وړاندې ځواب‌ ووایي.»

احمد ضیا فیض وایي، تر هغه چې یې غوښتنې نه وي منل شوي دا پرلت په دوام ولري.

د پرلت یوه بله ګډونواله حسینه رفیع افغانستان انټرنشنل سره خبرو کې وویل چې، د اسلام‌اباد ګرمي، بارانونو او د بې‌سرپناهۍ کړاوونو یې د ژوند پر ټولو برخو ناوړه اغېز کړی، خو دوی لا هم پر خپل دریځ ولاړ دي.

نوموړې زیاته کړه: «دوه میاشتې کېږي دلته یم، زموږ رواني او جسمي وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي، خو د خپل انساني حق لپاره مبارزه کوو، له نړیوالو بشري سازمانونو غواړم چې هر څومره ژر کېدای شي زموږ ستونزو ته رسېدګي وکړي.»

ددغه پرلت ګډونوال وخت ناوخت د خپل بد حالت هغه ویډيوګانې په سوشل میډیا خپروي چې دوی ورسره مخ دي.

د همدې سختیو په اړه د پرلت ګډونوالې زرمینې حسیني وویل:«یوه خوا خوشحاله یم چې له خپلو ماشومانو سره دلته خوندي یم او د ایستلو وېره نه لرم، بله خوا د تودو ورځو او بارانونو شپې سختې تېرېږي، د ژوند لومړني امکانات نه لرو، زما ماشومان ښوونې او ښه ژوند ته اړتیا لري، هېڅ بنسټ تر اوسه زموږ پوښتنې نه دي اورېدلې، خو مبارزې ته به دوام ورکړم.»

د پرلت ګډونوال وایي چې غوښتنې یې له نړیوالو قوانینو سره سمې او انساني دي.

پاکستان له څلوېښتو کلونو راهیسې د افغان کډوالو کوربه هېواد دی خو اوس مهال دغه هېواد د زرګونو کډوالو د جبري ایستلو پروسه ګړندۍ کړې.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) او ګڼو نړیوالو بنسټونو پر پاکستان غږ کړی چې کډوالو ته د ایستلو پر ځای د هغوی د حقونو د خوندیتوب لارې ولټوي.

خو د اسلام‌اباد د ارجنټینا پارک پرلت ښيي چې ګڼ افغان کډوال ځان د نړۍ له پاملرنې بې برخې ګڼي او د «بشري چلند» غوښتنه کوي.

د طالبانو لوړپوړي چارواکي د بګرام هوايي اډې په تړاو د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له څرګندونو وروسته اندېښمن دي.

په کندهار کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده له تېرو دریو ورځو راهیسې خپل د استوګنې ځای په پرله‌پسې ډول بدلوي. سرچینې وايي، « نوموړی کله په منډیګک، کله د جنرال رازق په کور (عینو مېنه) او کله د کندهار د پخوانۍ قول اردو په قرارګاه کې اوسېده، خو اوس یې مشخص ځای معلوم نه دی».

له دې وړاندې هغه هره اونۍ د دیني عالمانو له شورا او قومي سپین ږیرو سره ناستې کولې، خو دا اونۍ کومه ناسته نه ده ترسره شوې.

د سرچینو په باور،هغه په خپله نږدې حلقه کې د هر ډول سمارټ فون او عادي ټیلیفونونو کارول هم منع کړي دي.

سرچینو د تېرې یکشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، اوس هېڅوک اجازه نه لري چې د هبت الله د اوسېدو ځای او شاوخوا کې عادي موبایل هم وکاروي.

د جرمني رسنیو د رپوټونو له مخې د پاکستان له پلازمېنې اسلام اباد نه د پنځو افغان کورنیو ۲۸ تنه غړي، چې د جرمني د منلو پروګرام په لړ کې ویزې ورته صادرې شوې، د هانوور هوايي ډګر ته رسیږي.

د دوی الوتکه نن د غرمي شاوخوا ۲ بجې په لانګنهګن کې راښکته کیږي او لومړی به د فریدلند (ګوټینګن ولسوالۍ) د جذب کمپ ته انتقال شي او له هغه ځایه به په بېلابېلو ایالتونو وویشل شي.

د یادونې وړ ده چې د تېر سپتمبر په پیل کې هم ۴۷ افغانان په همدې لاره هانوور ته رسېدلي وو.

اوس مهال شاوخوا ۱۹۱۰ کسان په پاکستان کې د جرمني د جذب پروګرام له لارې د ورتګ انتظار کوي.

همدارنګه شاوخوا ۲۵۰ افغانان چې ویزه یا د ورتګ اجازه لري، له پاکستان څخه افغانستان ته شړل شوي او د دوی د بیرته ستنونې هڅې روانې دي.