طالبان وايي د اریانا افغان له لارې بهرنیو هېوادونو ته د وچو او تازه میوو صادرات پیلوي

د جرمني اې ار ډي تلویزیون په خپل رپوټ کې ویلي، د طالبانوحکومت فکر کوي چې د برلین د ګرونوالډ په ټاونوس کوڅه کې د افغانستان د سفارت پر ودانۍ د ملي درې رنګه بیرغ سره د طالبانو سپین بیرغ ودروي.

همدارنګه، پلان دا دی چې د سفارت نوم د « افغانستان اسلامي جمهوریت » پرځای د «افغانستان سفارت» باندې بدل شي.

تر اوسه په جرمني کې د دې بدلون په اړه هیڅ رسمي معلومات نه دي خپاره شوي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې دوی افغان لوري ته څرګنده کړې چې تمه لري سفارت به د اسلامي جمهوریت نوم او نښې لا هم وکاروي. خو جرمني د دې بدلون په وړاندې قانوني اقدام نه شي کولای.

د هامبورګ پوهنتون د نړیوالو حقوقو متخصص مارکوس کوتزور اې ار ډي ته ویلي، هیڅ حقوقي بنسټ نشته چې یو خپلواک هیواد د هغوی د سمبولونو له کارولو را وګرځول شي.

طالبانو هم تراوسه په دې اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

هغه وایي:« د افغانستان امنيت د سيمې له امنيت سره تړلی دی. باید د داعش خراسان ډلې ټول هغه فعالیتونه ودرول شي، چې د سیمې له جغرافیې څخه استفاده کوي.»

نوموړي دارنګه د مسکو فارمټ په غونډه کې د سيمه‌ييزو اړيکو د پياوړتيا پر اړتیا ټينګار کړی دی.

هغه زیاته کړې:« موږ د سيمه‌ييزو اړيکو د پياوړتيا، د پېچلتیاوو لرې کولو او د دوه‌ اړخيزو همکاریو او په ځانګړې توګه په اقتصادي او امنيتي برخو کې همکارۍ ته ډېر ارزښت ورکوو.»

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي هم د مسکو فارمټ غونډه کې پر طالبانو نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې په افغانستان کې د پاکستان ضد وسله‌وال اوسېږي او باید د هغوی د فعالیتونو مخه ونیول شي.

هغه ویلي، چې باید په سیمه کې د ترهګرۍ پرضد ګډه مبارزه وشي او په افغانستان کې مېشتو بهرنیو ترهګرو ډلو د فعالیت مخه ونیول شي.

لیکوال دغه مقاله د یوې ۱۴ کلنې افغانې نجلۍ په کیسه پيلوي، چې په انلاین بڼه یې زده‌کړې کولې. لیکوال لیکي:« څو ورځې مخکې مې په افغانستان کې له یوې افغانې نجلۍ سره خبرې کولې؛ خو هغه ناڅاپه غلې شوه، په حقیقت کې غلې نه شوه؛ بلکې انټرنېټ یې پرې شو.»

په مقاله کې راغلي، دا د یوې افغانې نجلۍ ستونزه نه وه؛ په ټول افغانستان کې تپه تیاره شوه. سوداګري، زده‌کړې او د کورنیو ترمنځ ټيلیفوني اړيکې پرې شوې او افغانستان له نړۍ څخه بېل شو.

لیکوال زیاتوي، دا کار طالبانو وکړ او ظاهري دلیل یې دا و چې ګواکې دوی په دې ډول له «فحشا او فساد» سره مبارزه کوي. د لیکوال په باور داسې ښکاري، چې د دغه کار لامل د معلوماتو کنټرول او له انلاین زده‌کړو څخه د زرګونه نجونو بې‌برخې کول وو.

لیکوال پوښتنه کوي، چې ایا دا کار د انټرنېټ په تخنيکي برخه کې د طالبانو نابلدي وه؟ که دا خبره رښتیا وي؛ نو دا ثابتوي چې هغوی په تخنيکي چارو نه پوهېږي او د حکومتولۍ په ډېرو کارونو نه پوهېږي.

لیکوال مخکې وايي، چې طالبان یوازې له نجونو سره د انلاین زده‌کړو په برخه کې توپيري چلند نه کوي؛ هغوی له پوهنتونونو څخه د ښځو له‌خوا ليکل شوي درسي کتابونه هم ټول کړل.

لیکوال لیکي، طالبان وايي ښځې تر شپږم ټولګي پورته زده‌کړو ته اړتیا نه‌لري؛ د ښځو کار هغه دی، چې دوی یې حدود ورته ټاکلي دي.

لیکوال په مقاله کې د هغې ۱۴ کلنې نجلۍ د خبرو یوه برخه راوړې، چې د خبرو پر مهال یې انټرنېټ پرې شو، دغه افغانه نجلۍ وايي:« په زړه کې مې ډېرې هیلې درلودې، په عدلي او قضايي ادارو کې مې کار کول ډېر خوښېدل؛ کله چې مې مطالعه وکړه پوه شومه چې ښځې نرم زړه لري، قاضي کېدای نه شي، بیا مې بلې خوا ته مخه کړه.»

لیکوال وړاندې لیکي:« افغانستان اوس د ښځو لپاره داسې ځای دی، چې د ښځو هیلې په تیارو کې پټې دي. داسې تیارې چې لږ مخکې یې څلور کاله پوره شول. په افغانستان کې یوه نجلۍ د خپلو ټپونو له امله نه؛ بلکې د خپل حق لپاره ژاړي.»

نوموړی زیاتوي، چې په دغه موده کې افغانستان ته ۷۷۶زره چرګوړي او ۴۵۷زره هګۍ اچوونکي چرګان هم صادر شوي دي. حسین جمشیدي وویل، افغانستان ته د خوراکي چرګوړو صادرات هم دوه برابره ډېر شوي دي.

هغه وړاندې ویلي، د هګۍ اچوونکو چرګانو په صادراتو کې هم د تېرکال پرتله ۱۲ سلنه زیاتوالی راغلی دی. د جمشیدي په وینا؛ دوغارون افغانستان ته د څارویو او حیواني محصولاتو لپاره یوه ښه دروازه ده؛ ځکه چې ټول حیواني محصولات تر صادرولو وړاندې له روغتیايي پلوه کتل کېږي.

په جمهوریت کې افغانستان د چرګانو زرګونه فارمونه لاره او تر ډېره بریده یې خپله اړتیا پوره کوله؛ خو اوس دغه فارمونه خورا کم شوي دي.

ډان ورځپاڼې د افغانستان لپاره د پاکستان د ځانګړي استازي په حواله راپور ورکړی، چې باید په سیمه کې د ترهګرۍ پرضد ګډه مبارزه وشي او په افغانستان کې مېشتو بهرنیو ترهګرو ډلو د فعالیت مخه ونیول شي.

محمد صادق دغه څرګندونې پرون د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ غونډه کې کړې دي. هغه تر دې غونډې وروسته پر اېکس پاڼه لیکلي، چې د مسکو فارمټ غونډه کې په افغانستان کې له ترهګرۍ او نشه‌يي توکو سره پر مبارزې هم ټینګار وشو.

نوموړی زیاتوي: «پاکستان د یوه سوله‌ییز، باثباته او خوندي افغانستان لپاره ژمن دی.» هغه وړاندې کاږي:« ما د مسکو فارمټ په غونډه کې ټینګار وکړ، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد استعمالېږي او باید په افغانستان کې د مېشتو بهرنيو ترهګرو د فعالیت مخه ونیول شي.»

د پاکستان ځانګړي استازي د دغې غونډې په څنډه کې له خپلو ایراني، چينايي او روسي سیالانو سره په جلا، جلا ډول خبرې کړې وې. پاکستان د طالبانو تر دویمې واکمنۍ وروسته په پرله‌پسې ډول پر طالبانو دا تور لګوي، چې د دوی مخالفو وسله‌والو ته یې په خپله خاوره کې ځای ورکړی؛ خو افغان شنونکي بیا وايي، چې د پاکستان خاوره له څو لسیزو راهیسې د افغانستان پر ضد کارول کېږي.