ډیلي سیپک وېب‌پاڼه: پاکستان د افغانستان د امنیت لپاره سیمه‌ییزه همکاري غواړي

یونېسف دا شمېرې د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۱۶مه) پر اېکس خواله رسنۍ خپرې کړې دي.

د افغانستان لپاره د یونېسف د استازي مرستیالې اندریا جېمز ټینګار کړی، چې افغانستان په بېړني ډول د ماشومانو او نوي نسل لپاره د رواني روغتیا ملي ستراتیژۍ ته اړتیا لري.

افغانستان د ماشومانو لپاره د نړۍ له بدترینو هېوادونو څخه بلل کېږي، چې اوسمهال په دغه هېواد کې ماشومان له فقر، محرومیت او ګڼو ټولنیزو محدودیتونو سره مخ دي.

د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) د معلوماتو له مخې، نږدې ۴.۷میلیونه مېندې او ماشومان د خوارځواکۍ یا غذایي کمښت له ستونزو سره مخ دي.

100%

تر هغه وروسته چې طالبان یو ځل بیا په هېواد کې واک ته ورسېدل، د افغانستان زرګونه نجونې له زده‌کړو بې‌برخې شوې دي. د یونسکو د شمېرو له مخې، شاوخوا ۱.۴میلیونه نجونې چې له شپږم ټولګي پورته دي، ښوونځیو ته د تګ اجازه نه لري.

کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د نجونو له زده‌کړو محرومول نه یوازې د هغوی پر رواني او عاطفي وضعیت ژوره منفي اغېز لري، بلکې د افغانستان د راتلونکي پرمختګ او ټولنیز ثبات پر وړاندې هم یو جدي خنډ جوړوي.

د افغانستان د کرېکټ بورډ په وینا، د دغې سیالۍ پچه بنګله‌دېش وګټله او لومړی یې د افغان اتلانو پر وړاندې د توپوهنې پرېکړه وکړه او د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو سره یې ایله ۲۲۱ منډې وکړې او افغان اتلانو ته یې د ۲۲۲ منډو هدف وټاکه.

افغان کرېکټ لوبغاړو بیا د پنځو لوبغاړو په سوځېدو سره په ۴۸ اور کې یاد شوی هدف ترلاسه او ورسره یې سیالې بنګالۍ لوبډلې ته په ماتې ورکولو سره په روانه لوبلړۍ کې یو د صفر پر وړاندې مخکې شول.

د افغان لوبډلې په ګټه راشد خان او عظمت الله عمرزي ۳-۳، غضنفر ۲ او ننګیال خروټي یوه ویکټه ترلاسه کړه. عظمت الله عمرزي لومړی په توپ اچونه کې ۳ ویکټې ترلاسه کړې او وروسته یې په توپوهنه کې په ۴۴ توپونو ۴۰ منډې جوړې کړې او له همدې امله د دغې لوبې غوره لوبغاړی انتخاب او جایزه یې ترلاسه کړه.

100%

له دې سره سم، د افغانستان کرېکټ ملي لوبډلې لوبډلمشر حشمت الله شهیدي په نننۍ لوبې سره د لوبډلمشر په توګه خپله ۵۰ نړۍواله یو ورځنۍ لوبه هم وکړه او له اصغر افغان وروسته دویم افغان لوبډلمشر شو، چې په ۵۰ نړۍوالو یو ورځنیو سیالیو کې د افغان لوبډلې د مشرۍ دنده پرمخ وړي.

په ورته وخت کې د افغانستان کرېکټ ملي لوبډلې ځلانده ستوري راشد خان بیا په یو ورځنیو نړۍوالو سیالیو کې ۲۰۰ ویکټې بشپړې کړې او لومړنی افغان لوبغاړی شو چې د لوبې په دې بڼه کې ۲۰۰ ویکټې ترلاسه کوي.

نوموړي په خپله ۱۱۵مه نړۍواله یو ورځنۍ لوبه کې دغه ویاړ ترلاسه کړ او پر بنسټ یې په نړۍ کې شپږم لوبغاړی شو، چې د نورو پرتله په کمو سیالیو کې ۲۰۰ ویکټو ته رسېږي.

د یادونې وړ ده، چې د افغانستان او بنګله‌دېش تر منځ دویمه یو ورځنۍ سیالۍ به د اکټوبر په ۱۱مه او درېیمه یا وروستۍ سیالۍ به د اکټوبر په ۱۴مه ترسره شي.

ټرمپ ویلي، چې د ده په مشرۍ د جوړ شوي سوله‌ییز وړاندیز خبرې ډېرې پرمخ تللې دي او تمه ده چې په راتلونکو څو ورځو کې پای ته ورسېږي.

نوموړي زیاته کړه: «ښکاري چې له حماس سره خبرې په ښه ډول پر مخ روانې دي.»

ټرمپ همدارنګه وویل، که چیرې خبرې اترې د پلان له مخې پر مخ ولاړې شي، نو دی به د راتلونکې اوونۍ په پای کې منځني ختیځ ته سفر وکړي.

د دې دوو بنسټونو «د افغانستان د زده‌کړو وضعیت راپور – ۲۰۲۵» له مخې، تر اوسه له ۲.۱۳ میلیونو څخه زیات د لومړني ښوونځي عمر لرونکي ماشومان له زده‌کړې بې‌برخې دي او هغه ماشومان هم چې ښوونځیو ته ځي، ډېری یې له ټیټې کچې زده‌کړې سره مخ دي.

راپور زیاتوي، چې د ۲۰۲۲کال د ارزونې له مخې، له ۹۰سلنې زیات لس کلن ماشومان نشي کولای یو ساده متن ولولي، چې دا د «ښوونځیو پرته زده‌کړې» د ژور ناورین څرګندونه کوي.

د ښوونکو کمښت په ځانګړي ډول د ښځینه ښوونکو نشتوالی، د درسي موادو محدودیت، د نصاب د بدلون ناڅرګندتیا، د نظارت ضعف او د ښوونځیو خراب بنسټیز حالت د زده‌کړې کیفیت نوره هم ټیټه کړې ده. نږدې نیمایي ښوونځي له پاکو اوبو، تشنابونو او تودوخې وسایلو بې‌برخې دي او له زرو زیات ښوونځي د جګړو او طبیعي پېښو له امله تړل شوي دي.

یونېسف او یونسکو ویلي، چې د نجونو پر ثانوي زده‌کړو بندیز شاوخوا ۲.۲میلیونه نجونې له زده‌کړو محرومې کړې دي، خو د هلکانو د منځنیو زده‌کړو ګډون هم په ټپه ولاړ دی او د لوړو زده‌کړو برخه کې یې د ۲۰۱۹ او ۲۰۲۴ ترمنځ د ګډون کچه ۴۰سلنه راټیټه شوې ده.

په راپور کې ویل شوي، که څه هم زده‌کړه د هیلو مترادفه ده، د ثبات، وقار او فرصت هیله، خو په ننني افغانستان کې دا هیله د ډېرو ماشومانو لپاره په ورکېدو ده.

یونېسف او یونسکو ټینګار کړی، چې د افغانستان د زده‌کړو د نازک حالت د ژغورلو لپاره باید د لومړنیو زده‌کړو، لوست، لیک او شمېر د بنسټیزو مهارتونو په برخه کې دوامداره پانګونه وشي، ځکه پرته له دې به ماشومان د لوړو زده‌کړو، حرفوي روزنې او کارموندنې لپاره اړین مهارتونه له لاسه ورکړي.

راپور څرګندوي، چې په ۲۰۲۱کال کې د افغانستان د لوست او لیک ملي کچه یوازې ۳۷سلنه وه (د نارینه وو لپاره ۵۲سلنه او د ښځو لپاره ۲۷سلنه) چې دا د نړۍ له ټیټو کچو څخه ده.

د راپور له مخې، د ۲۰۲۵کال لپاره اټکل کېږي، چې شاوخوا ۸.۹میلیونه ماشومان چې له دې ډلې ۸۸۸زره معلولیت لرونکي ماشومان به د بېړني تعلیمي ملاتړ اړتیا ولري. همدارنګه، د ایران او پاکستان له خوا د افغان کډوالو د ستنېدو له امله له ۲۰۲۳کال راهیسې ۲.۷میلیونه کسان بېرته افغانستان ته راستانه شوي، چې ۶۰سلنه یې ماشومان او ځوانان دي.

سره له دې بحرانونو، راپور لا هم د بیا رغونې فرصتونه موجود بولي، د ښوونکو ملاتړ، د ټولنیزو زده‌کړو مرکزونو پراختیا، د ښوونځیو چاپېریال ښه‌والی او د نجونو لپاره د بدیلو لارو لکه انلاین، واټني او ټولنیز ملاتړ پر بنسټ زده‌کړې د دوام تضمین.

یونېسف او یونسکو له طالبانو غوښتي، چې سمدستي د نجونو او ښځو د منځنیو او لوړو زده‌کړو بندیز لرې کړي. د یونېسف د ارزونې له مخې، که دا بندیز دوام وکړي، نو تر ۲۰۳۰کال پورې به نږدې څلور میلیونه نجونې له ثانوي زده‌کړو بې‌برخې پاتې شي.

یونسکو خبرداری ورکړی، چې د ښځو د لوړو زده‌کړو د بندېدو له امله به افغانستان تر ۲۰۶۶کال پورې شاوخوا ۹.۶میلیارده ډالر اقتصادي زیان وویني چې دا د هېواد د اوسني ناخالص تولید نږدې دوه پر درېیمه برخه جوړوي.

دواړو بنسټونو ټینګار کړی، چې یوازې اوږدمهاله او منظمه پانګونه کولای شي د افغان ماشومانو د زده‌کړې هیله بېرته ژوندۍ کړي او د سولې، پرمختګ او هوساینې بنسټ کېږدي.

میردوف علي القشوطي په دې کتنه کې د اقلیم بدلون په نړۍواله غونډه کې د طالبانو د ګډون په موخه یې له برازیل چې د اقلیم بدلون د نړۍوالې راتلونکې غونډې (COP-30) کوربه دی او همداراز یوناما سره خبرې کړې دي، خو د پایلو په تړاو یې څه ونه ویل.

هغه زیاته کړه، هېواد یې هڅې کوي چې د اقلیم بدلون د نړۍوالې غونډې په ګډون په ټولو مهمو نړۍوالو غونډو کې د طالبانو ګډون ته زمینه برابره کړي.

القشوطي ټينګار کړی، نه ښايي چې سیاسي مسایل پر اقلیمي او ټولنیزو مسایلو سیوری وغوړوي، ځکه «د اقلیم بدلون یو نړۍوال ګواښ دی او د ټولو ملتونو پیوستون ته اړتیا لري.»

د طالبانو د چاپېریال ساتنې د ملي ادارې د خبرپاڼې له‌مخې، مطیع‌الحق خالص په دې کتنه کې په ۱۶ نړۍوالو کنوانسیونونو کې د افغانستان غړیتوب ته په اشارې سره په هېواد کې د ځنډول شویو چاپېریالي پروژو پر بشپړېدو او د نورو همکاریو پر پراختیا یې ټينګار وکړ.

په کابل کې د قطر سفیر په دې برخه هم د همکاریو ټټر وواهه.

افغانستان یو له هغو هېوادونو دی، چې په اقلیمي بدلون کې یې ونډه کابو صفر ده، خو تر نورو هېوادونو ډېر اغېزمن دی او د تېر جمهوري نظام له رانسکورېدو سره سم، د چاپېریال ساتنې اړوند د نړۍوالو پروژو چارې په ټپه درېدلي دي.