په خېبر پښتونخوا کې افغان کډوال چې په بېلابېلو برخو کې په زده کړو بوخت دي، له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.
ددغه ایالت په ستر ښار پېښور کې د یو خصوصي ښوونځي د یوولسم ټولګي زده کوونکی عمران وایي: «موږ تمه لرله چې سږکال به ښه درسونه ولرو خو زموږ له شپېتو همصنفيانو یوازې شل کسان لیسې ته راغلي دي، ډېری ملګري مې نهدي راغلي.»
د عمران په وینا، د پاکستان له لوري د افغان کډوالو د ایستنې پرېکړې نهیوازې د زدهکوونکو شمېر کم کړی، بلکې د زدهکړې پر بهیر یې هم اغېز کړی دی.
یو بل افغان زده کوونکی احسان الله چې د زده کړو لپاره له شاه کڅ نه تر پېښوره ۳۰ کیلومټره واټن وهي وایي، کورنۍ یې ورته هره ورځ اندېښمنه وي.
نوموړی وایي: «هر سهار چې ښوونځي ته ځم، مور او پلار راته وايي چې له احتیاطه کار واخله، هسې نه پولیس دې ونیسي او بېرته دې افغانستان ته واستوي، موږ اوس د وېرې تر سیوري لاندې زدهکړه کوو.»
د افغان کډوالو د اخراج په تړاو د پاکستان حکومت پرېکړې نه یوازې افغان زده کوونکي زیانمن کړي بلکې ښوونیزې ادارې یې هم له مالي بحران سره مخ کړې دي.
د روان کال د سپټمبر له شپږمې ، چې نوی تعلیمي کال پیل شوی، په خېبرپښتونخوا کې د افغان زده کوونکو لپاره د زدهکړې ډېر مرکزونه د مالي ستونزو له کبله د بندېدو له ګواښ سره مخ دي.
د فضلمولا تورکي په نوم یو افغان، چې له شلو کلونو راهیسې په پېښور کې ښوونځی لري، وایي، د زدهکوونکو شمېر یې د تېر کال له ۳۰۰ تنو څخه ۱۸۰ ته راکم شوی دی.
هغه زیاتوي: «د ښوونځي د ودانۍ کرایه، د برېښنا بیلونه او د ښوونکو تنخواګانې ورکول نور زموږ له وسه وتلي دي، موږ په تاوان کې یو، خو هڅه کوو ښوونځی ونه تړو.»
د نوموړي په وینا، ډېری کورنۍ له دې وېرې ماشومان ښوونځي ته نهلېږي، چې د کال په نیمایي کې به له هېواده وشړل شي او د زدهکړې لړۍ به یې نیمګړې پاتې شي.
د طالبانو د سفارت د معلوماتو له مخې، په خیبر پښتونخوا، اسلاماباد، کراچۍ او بلوچستان کې شاوخوا ۸۰ افغان ښوونیز مرکزونه فعال دي، خو د زدهکوونکو شمېر په پرلهپسې توګه کمېږي.
دغه معلومات ښيي چې، د ۲۰۲۳ کال په پرتله سږکال د زدهکوونکو شمېر له ۱۸ زرو څخه تر ۱۰ زرو راټیټ شوی، چې ۷۰ سلنه یې هلکان او ۳۰ سلنه نجونې دي.
ددې کال په لومړیو کې، د پاکستان د کورنیو چارو فدرالي وزارت امنیتي څانګې په رسمي لیک کې د خېبر پښتونخوا حکومت ته امر کړی و چې د ټولو افغان زدهکوونکو بشپړ معلومات د مارچ تر ۲۷مې پورې وړاندې کړي.
په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې هم تایید کړې چې د کډوالو د اجباري ایستنې له اعلان وروسته، ګڼ ښوونیز مرکزونه د زدهکوونکو او مالي سرچینو له کمښت سره مخ دي.
په پاکستان کې د کډوالو د نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۱۴۲ افغان ښوونیز مرکزونه فعال دي چې ۵۶ زره ماشومان پکې زدهکړې کوي. په دغو مرکزونو کې ۶۰ سلنه هلکان او ۴۰ سلنه نجونې دي.
د تعلیم فعالان خبرداری ورکوي، چې که وضعیت همداسې دوام وکړي، د زرګونو افغان ماشومانو راتلونکی به له نا معلوم برخلیک سره مخ شي.
یاده دې وي چې د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په میاشت کې پاکستان اعلان وکړ چې ټول غیرقانوني افغان کډوال باید افغانستان ته واستول شي.
د حکومتي شمېرو له مخې، له هغې نېټې تر اوسه شاوخوا یو میلیون او ۲۰۰ زره افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
اوس مهال، د بېلابېلو سرچینو په وینا، په پاکستان کې نږدې ۲،۹ مېلیونه افغانان مېشت دي، چې ځینې یې د (PoR)، ځینې د (ACC) کارت لرونکي دي، او شاوخوا نیم میلیون کسان هېڅ قانوني اسناد نهلري.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ له نښتې ورووسته د افغان کډوالو لپاره وضعیت لاهم ترینګلی شوی دی.
