طالبانو په لغمان کې د یوې ښځې په ګډون درې کسان په درو وهلي دي
په لغمان ولایت کې د طالبانو د ابتدايه محکمې د حکم له مخې؛ په دغه ولایت کې یوه ښځه او دوه نارینه «له کوره د تېښتې او غلا» په تور په عام محضر کې په درو وهل شوي دي.
په لغمان ولایت کې د طالبانو د ابتدايه محکمې د حکم له مخې؛ په دغه ولایت کې یوه ښځه او دوه نارینه «له کوره د تېښتې او غلا» په تور په عام محضر کې په درو وهل شوي دي.
د طالبانو د سترې محکمې لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې یادو کسانو ته د ۳۹ درو سربېره له شپږو میاشتو نیولې تر یوه کاله د بند سزا هم ورکړل شوې ده.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په لغمان ولایت کې د طالبانو د ابتدایه محکمې ریيس د دغه سزا د عملي کولو پر مهال د «قصاص، حدودو او تعزیراتو» پر فلسفې او د شريعت د پلي کولو پر ارزښت خبرې وکړې.
په تېرو څلورو کلونو کې طالبانو په عام محضر کې سلګونه کسان په درو وهلو او نورو بدني سزاوو محکوم کړي دي. درې ورځې وړاندې هم په یاد ولايت کې شپږ نور کسان د ورته تورونو له امله په درو وهل شوي وو.
که څه هم طالبان دغه کړنې د «اسلامي شريعت» د پلي کولو مهمه برخه بولي؛ خو نړۍوالې بشري ادارې يې د بشري حقونو او عادلانه محاکمو له اصولو سره په ټکر کې ګڼي او په وار، وار یې له طالبانو غوښتي، چې د ورته سزاوو له ورکولو ډډه وکړي.
د اکټوبر۱۶مه د خوړو نړۍوالې ورځې سره برابره ده؛ خو افغانستان یو له هغو هېوادونو دی، چې وګړي یې د خوراکي توکو د نه خوندیتوب له جدي ستونزو سره مخامخ دي او لاهم ګڼ خلک په وږي نس ویده کېږي. ملګري ملتونه هم وايي، چې په نړۍ کې ۶۷۳ مېلیونه کسان هره شپه وږې ویده کېږي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې؛ په نړۍواله کچه مېلیونونه خلک د یو وخت خوړو برابرولو وس نهلري، چې له کبله یې هغوی د خوړو د خوندیتوب او خوارځواکۍ له لوړ ګواښ سره مخامخ دي. دغه سازمان ویلي و، چې په ګڼو هېوادونو کې تر ۸۰ سلنه ډېر خلک چې له سختې بېوزلۍ سره مخ دي په کلیوالو سیمو کې ژوند کوي.
افغانستان هم یو له هغو هېوادونو دی، چې وګړي یې د خوراکي توکو د نه خوندیتوب له سختې ستونزې سره مخ دي. وړاندې د خوړو نړۍوالپروګرام ویلي و، چې په افغانستان کې څه باندې شل مېلیونه خلک کافي خواړه نهلري او د بېړنیو خوراکي توکو مرستو ته اړ دي.
د خوړو نړۍوال پروګرام اجرايوي مرستیال کارل سکاو څه موده مخکې ویلي و، چې په افغانستان کې په هرو لسو کورنیو کې نهه یې د دې وس نهلري چې ځان ته خواړه پیدا کړي.
د کابل ښار ځینې اوسېدونکي وايي، چې د پخواني حکومت له ړنګېدو او د طالبانو له واکمنۍ راهیسې لسګونه زره کسان بېکاره شوي او او ورسره بېوزلي هم مخ په زياتېدو ده.
د کابل ښار دوو اوسېدونکو سمیع الله او فرشتې «مستعار نومونه» په دې اړه افغانستان انټرنشنل ته وویل:« په افغانستان کې بېوزلي ورځ تربلې مخ په پراخېدو ده، چې د مهارولو لپاره یې داسې رغنده اقدامات موږ نه ګورو او دغه حالت ځورونکی دی.»
دوی وایي:« د بېکارۍ کچه خورا لوړه ده، چې دې مسلې نیغ په نیغه د خلکو پر ژوند منفي اغېز کړی او خلک نهشي کولای چې د اړتیا وړ توکي وپېري.»
په افغانستان کې د بېلابېلو مرستندویه ادارو شمېرې ښيي، چې د بېوزلۍ او مرستو ته د اړتیا کچه خورا لوړه ده او په افغانستان کې د خلکو وضعیت مخ په خرابېدو دی. یادو ادارو په وار، وار په افغانستان کې د بشري وضعیت د سختېدو او د بېوزلۍ د زیاتېدو خبرداری ورکړی دی.
د ملګرو ملتونو سر منشي انتونیو ګوترېش تازه د خوړو نړۍوالې ورځې په مناسبت په یوه خپور کړي پیغام کې ویلي، چې لاهم په نړۍ کې ۶۷۳ مېلیونه کسان هره شپه وږي ویده کېږي.
نوموړي پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې د خوړو د خوندیتوب په برخه کې د خلکو لاسنیوی وکړي او په دې برخه کې شته وضعیت ته د پای ټکی کېږدي.
پاکستانۍ جیو نیوز ټلوېزیوني شبکې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له وروستیو جګړو سره هممهاله خبر ورکړی، چې په کویټه کې پولیس د کډوالو ضد عملیاتو پر مهال ۷۵۲ افغانان نیولي دي. دغه رسنۍ وايي، په بلوچستان او نورو ایالتونو کې د افغان کډوالو د اېستلو دغه عملیات په چټکۍ پیل شوي.
د راپور له مخې؛ په تېرو ورځو کې د کویټې په هزاره ټاون سیمه کې د پاکستاني پولیسو او پوله ساتو ځواکونو له لوري دغه عملیاتو کې افغان کډوال په نښه شوي. د ځايي چارواکو د معلوماتو له مخې؛ نیول کېدونکي د پاکستان د نادرا یا وګړو ثبت ادارې له لوري راجسټر کېږي او بیا د چمن له لارې اېستل کېږي. که څه هم یاده لاره اوس د طالبانو د جګړو له کبله تړل شوې؛ خو تر خلاصونه پورې به یې دغه کسان په توقیف خونو کې ساتل کېږي.
د کویټې مرستیال کمېشنر خبر ورکړی، چې تر اوسه یوازې د چمن له لارې ۱۷۵زره افغانان بېرته ستانه کړای شوي او هغه د دغه لړۍ د دوام خبره کړې. هممهاله د پاکستان په نورو ښارونو کې هم افغان کډوالو ته د اېستلو خبرداری ورکړل شوی او اندېښنې دا دي، چې د طالبانو تر جګړو وروسته په پاکستان کې پر افغان کډوالو فشارونه لا زیات شوي دي.
د طالبانو له دویم ځل واکمنۍ وروسته پاکستان ته تللو افغان کډوالو اندېښنه څرګنده کړې، که دوی هېواد ته واستول شي؛ نو پر افغانستان د حاکمې ډلې له لوري به مرګوني ګواښونو سره مخ شي. هغوی وایي، د طالبانو د ناسمو سیاستونو او د غچ اخیستنې تګلارو له امله زیانمن دي او د پاکستان حکومت یې باید له اېستلو ډډه وکړي.
د بشري حقونو سازمانونو په ګډون یو شمېر هېوادونو هم له پاکستان نه غوښتي، چې په جبري توګه د افغانانو له اېستنې ډډه وکړي؛ خو اسلاماباد پر دغه غوښتنو چوپتیا اختیار کړې.
د طالبانو د رییسالوزرا د دفتر لهخوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د اروپايي ټولنې ځانګړی استازی ژیل برتران د یوه پلاوي په مشرۍ کابل ته راغلی او د رییسالوزرا له اداري مرستیال عبدالسلام حنفي سره یې لیدنه او خبرې اترې کړې دي.
د طالبانو د خبرپاڼې له مخې، د اروپايي ټولنې استازي د طالبانو ځینې اقدامات لکه د نشهيي توکو پر ضد مبارزه، امنیت او د بېرته راستانه شویو کډوالو مدیریت د دې ډلې د لاسته راوړنو په توګه یاد کړي دي.
د اروپايي ټولنې یاد ځانګړي استازي په دې لیدنه کې همدارنګه د بېرته راستانه شویو افغانانو د مرستې او همکارۍ لپاره د چمتووالي اعلان کړی دی.
د طالبانو د یاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي د اروپايي ټولنې له مرستو مننه کړې او ویلي یې دي، چې طالبان غواړي له سیمهییزو او له سیمې هاخوا هېوادونو سره متوازنې، پر درناوي ولاړې، له مداخلې پاکې او اقتصاد محورې اړیکې ولري.
هغه زیاته کړې، له نړۍوالو هم ورته اړیکې غواړي چې د افغانستان د ثبات او اقتصادي ودې ملاتړ وکړي.
ژیل برتران تازه د اروپايي ټولنې د ځانګړي استازي په توګه ټاکل شوی او دا یې کابل ته لومړنی سفر دی.
نوموړی د توماس نیکلسون ځای ناستی ټاکل شوی، نیکلسون د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته د اروپايي ټولنې د استازي په توګه دنده پر غاړه لرله.
پر افغانستان په ځانګړي ډول په کابل او کندهار د پاکستان له هوایي بریدونو وروسته، عامو افغانانو سخت غبرګون ښودلی او دا بریدونه یې د هېواد د ملي حاکمیت ښکاره نقض بللی دی. عام خلک د جګړې سیمو ته د طالبانو د ملاتړ لپاره ورغلي او په ټولنیزو رسنیو کې یې هم د هڅونې لیکنې کړې دي.
پر افغانستان د پاکستان تر بریدونو وروسته یو شمېر افغانانو په ټولنیزو رسنیو کې دغه بریدونه غندلي او د نړی پر چپ پاته کېدو یې اندېښنه ښودلې.
په سپین بولدک ولسوالۍ کې د پاکستان تر هوایي بریدونو او د دواړو لوریو ترمنځ د جګړې له پیل سره سم، په سلګونه عام خلک بولدک ته تللي او هلته یې د طالبانو د ملاتړ او هڅونې انځورونه اخیستي دي.
د کندهار یوه اوسېدونکي ذبیح الله لیکلي: «موږ له جګړو ستړي یو. خو کله چې یو بهرنی هېواد زموږ پر خاوره برید کوي دا د زغملو نه ده. مونږ په داسي حالت کې له دفاع کوونکو طالب سرتېرو سره ولاړ یو.»
ډېرو نورو بیا د جګړې پر مهال د طالبانو انځورونه خپاره کړي او د پاکستاني سرتېرو ماتې ته په اشارې یې طالبان د پاکستان پر وړاندې بریالي بللي دي.
د بشیر احمد صالح په نوم یوه بل افغان پر خپلې فېسبوک پاڼې لیکلي: «د پنجابک پر وړاندې د عوامو سرښندنه او مبارزه د ستايلو ده.طالبانو ته په کار ده چي د جګړې له حل وروسته خپل همدا عوام په غېږه کي ونيسي.»
سمېع غیرتمل هم دې جګړې ته په اشارې لیکلي: «سر مو خلاص وي، د پاکستان ملا، تجار، عسکر او عام خلک د افغانستان وینه زبېښي.هېڅ وخت هغوی زموږ په ګټه نه دي.»
د ځوان فیضي په نوم یوه بل کس پر فېسبوک له بهرمېشتو افغانانو غوښتي: «د غږ مسوولیت ستاسو دی، پر وطن یرغل دی. معاملګر ګاونډی عام افغانان وژني، په هر رقم چې وي د وطن په ننګ به غږ پورته ساتئ.»
په ټولنیزو رسنیو کې یو شمېر مېرمنو هم د طالبانو په ملاتړ د هغوی د انځورونو سره د هڅونې لیکنې کړي.
د لېمې په نوم یوې مېرمنې پر فېسبوک لیکلي: «زموږ ملي حاکمیت تر پوښتنې لاندې راغلی. د پاکستان لهخوا دا ډول بریدونه د نړۍوالو اصولو خلاف دي، خو تر ټولو بده دا ده چې غږ نه اورېدل کېږي.»
لیکوال او سیاسي شنوونکي مجید قرار پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې د وطن په ګټه ویوونکي او لیکونکي طالب پلوه معرفي کېږي.
هغه لیکلي: «افغانان یې داسې حالت ته راوستي چې نن هر ځای د پاکستان د وحشت خلاف لاریون وکړې، د طالب ملاتړی به معرفي کېږې او د طالب ملاتړ جرم دی. هغه میلیونونه افغانان چې له طالبه را تښتېدلي، نن د خپلو خلکو درد نشي بیانولای.»
د افغانستان د تېر جمهوري نظام د ملي امنیت شورا ویاند رحمت الله اندړ پر کندهار د پاکستان جېټ الوتکو برید ته په اشارې لیکلي: «موږ خپل زور په خپل لاس اوبه کړ، ځکه اوس د پاکستان بمبار ته تش لاس پاتې یو.»
ډېرو افغانانو د پاکستان بریدونه غندلي او د غبرګونونه یې ښودلي دي.
خلک له ملګرو ملتونو، اسلامي هېوادونو او نړۍوالې ټولنې غواړي، چې د پاکستان دغه عمل وغندي او د افغانستان د خاورې درناوی وکړي.
د ماشومانو د ملاتړ لپاره د ملګرو ملتونو صندوق (یونېسف) خبرداری ورکړی، چې د افغانستان په زلزلهځپلو سیمو کې له ۲۱۲زرو څخه ډېر ماشومان د «حاد نس ناستي» او نورو وژونکو او همداراز د اوبو له لارې د خپرېدونکو ناروغیو له جدي ګواښ سره مخ دي.
د افغانستان لپاره د یونېسف استازي تاجالدین اویوواله ویلي، زلزلې نه یوازې د خلکو ژوند او کورونه ویجاړ کړي، بلکې اوس د ناروغیو له لارې د لا زیاتو مرګونو ګواښ یې هم رامنځته کړی دی.
د ده په وینا، ماشومان په ګڼه ګوڼه کې په خیمو او لنډمهالو استوګنځایونو کې ژوند کوي، چې نه تشنابونه لري او نه پاکې اوبه. هغه وویل: «دا د روغتیایي ناورین لپاره یو بشپړ توپان دی.»
د روغتیا د نړۍوال سازمان په وینا، د «حاد نسناستي» ناروغي د ماشومانو د مړینې له درېیو مخکښو علتونو څخه ده، چې هر کال له ۴لکه ډېر ماشومان تر پنځو کلونو کم عمره د همدې ناروغۍ له امله مري.
د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، د پاکو اوبو، د پاکوالي مناسب سیستم او د لاسونو د مینځلو امکاناتو نشتوالی د دغې ناروغۍ د خپرېدو اصلي لاملونه دي.
یونېسف وايي، د زلزلې له امله ۱۳۲د اوبو سرچینې ویجاړې شوي او زرګونه کورنۍ له پاکو اوبو او د لاس مینځلو له وسایلو بېبرخې شوې دي. له څلور تر پنځو کلیو اوس د تشنابونو له منځه تلو وروسته له خلاصې فضا څخه د حاجت لپاره کار اخلي. ډېرې کورنۍ له صابون او نورو لومړنیو حفظالصحې وسایلو هم بېوسه شوې دي، چې دا وضعیت د ناروغیو د خپرېدو زمینه برابروي.
د یونېسف له ۲۱.۶ میلیونه ډالرو بېړني غوښتنلیک څخه تر اوسه یوازې نیم تمویل ترلاسه شوی او دغه اداره له نړۍوالو تمویل کوونکو غوښتنه کوي، چې مرستې زیاتې کړي.
دغه اداره وايي، دوی د اوبو، صفایي او حفظالصحې خدماتو (واش) له لارې په ۶۰هېوادونو کې د ناروغیو د مخنیوي هڅې کوي. په افغانستان کې یې هم لنډمهالي تشنابونه جوړ کړي، د حفظالصحې کڅوړې یې وېشلې او د بېړني اوبو رسولو موټر یې ګومارلي، خو وايي چې تمویل یې نيم پاتې دی.
په ورته وخت کې د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) هم د ۶۲۲میلیونه ډالرو له تمویلي کسر سره مخ دی. دا اداره وايي، د بودیجې د نشتوالي له امله اوس یوازې د اړتیا وړ افغانانو له لس سلنې لږو ته د خوړو مرسته رسېږي. د افغانستان ترڅنګ، د دې ادارې د عملیاتو نور پنځه هېوادونه هم د تمویل کمښت له ګواښ سره مخ دي.