د تحلیلګرانو شبکه: د زېږون پرمهال د مېندو د مړینې ارقام نشته، خو د اندېښنو دلایل ډېر دي

د ایران د بشري حقونو سازمان راپور ورکړی، چې د ۵۹ کلن افغان اسلام‌میر سعید د اعدام سزا د لېندۍ په ۲۹مه د یزد په مرکزي زندان کې اجرا شوې ده. دغه سازمان زیاته کړې، چې د دې سړي ۲۱ کلن زوی له خپل پلار سره د همکارۍ په تور د نهو کلونو په بند سزا تېروي.

د بشري حقونو یاد سازمان چې له ایران څخه بهر فعالیت کوي، په جلا راپورونو کې لیکلي چې د لړم میاشتې په څلورمه نېټه اووه ایراني بنديان د دغه هېواد په بېلابېلو زندانونو کې اعدام شوي دي.

د ایران قضايي ارګانونو او دولتي رسنیو تر اوسه د دغه افغان بندي د اعدام په اړه رسمي څه نه دي‌ ویلي.

د ایران د بشري حقونو سازمان ویلي، چې په تېرو کلونو کې د هغو بنديانو د اعدام شمېر ډېر شوی، چې د نشه يي توکو له جرمونو سره تړلي دي.

د دې سازمان د شمېرو له مخې، یوازې تېر میلادي کال کې لږ تر لږه ۵۰۳ بنديان د نشه يي توکو په تور اعدام شوي دي.

د بشري حقونو هغه سازمانونه چې له ایران څخه بهر فعالیت کوي، وايي چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته ایران د افغان بندیانو د اعدام لړۍ نوره هم زیاته کړې ده.

د پنجشېر لپاره د طالبانو والي محمد اغا حکیم د یکشنبې په ورځ (د لړم ۴مه) په دغه ولایت کې د احصایې او معلوماتو له ملي ادارې د لیدنې پر مهال وویل، د طالبانو «حکومت» ځکه تر ټولو غوره دی چې بنسټ یې شریعت او نبوي سنت دی او په وینا یې هر کارکوونکی یې هم باید د اخلاقو الګو وي.

د محمد اغا حکیم دغه ادعا په داسې حال کې ده، چې ډېری پخواني سیاستوال په خپله خوښه تبعید کې دي او له روسیې پرته د اسلامي همکاریو سازمان د غړو او ګانډیو هېوادونو په ګډون هېڅ هېواد په رسمیت نه دی پېژندلی.

له دې سربېره د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو په وار وار ویلي، چې په افغانستان کې بشري او په ځانګړي توګه د ښځو حقونه نقض شوي او همداراز محاکم یې یوازې د ښځو د ځپنې لپاره کار کوي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت ویاند زیاتوي، په دغې ۳ ورځنۍ غونډه کې به له طالب چارواکو سربېره د دولتي او خصوصي پوهنتونونو استادان او څېړونکي ګډون ولري.
د نوموړي په وینا: «په دې غونډه کې به په افغانستان کې په بشپړ ډول د نشه یي توکو د له‌منځه وړلو لارو چارو او د دې ناوړه ښکارندې پر بدیلو کښتونو بحثونه او څېړنې وشي.»

طالبانو په افغانستان کې له بیا حاکمیت وروسته په ټول هېواد کې د نشه يي توکو کرکېله او قاچاق منع اعلان کړ او اوس ادعا کوي، چې په افغانستان کې د نشه يي توکو کرکېله صفر ته رسېدلې، خو لا هم طالبان ډېری وخت په بېلابېلو ولایتونو کې د نشه يي توکو د کرکېلې له اړولو او همداراز د لابراتوارونو او کارخونو له ویجاړولو خبر ورکوي.

«له نشه یي توکو پاک افغانستان» غونډه به هم په داسې حال کې وي، چې لا هم ځینې هېوادونه پر افغانستان تور پورې کوي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو را ورورسته هم د نشه يي توکو په قاچاق کې هېڅ کمښت نه دی راغلی.

جیونیوز د یکشنبې په ورځ د خپلو سرچینو له قوله په یوه خبر کې ویلي، چې د استانبول د خبرو پر مهال پاکستان افغان طالبانو ته خپل وروستی دريځ وړاندې کړی.

سرچینو زیاته کړې، چې پاکستاني پلاوي ټينګار کړی تر څو د ترهګرۍ د له منځه وړلو لپاره باید عملي او باوري ګامونه واخیستل شي.

دغو سرچینو د طالبانو د دلایلو په اړه زیاته کړې: «د طالبانو دلایل غېرمنطقي دي او له واقعي حالاتو سره ورته والی نه لري.»

په خبر کې ویل شوي، چې طالبان بې‌اجنډا عمل کوي چې دا د افغانستان، پاکستان او سیمې د ثبات او ګټو پر زیان تمامېږي.

دوی ویلي، چې د خبرو راتلونکی پرمختګ د طالبانو په مثبت چلند پورې تړلی دی.

د ا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف بیا تر دې وړاندې خبرداری ورکړی، چې که د اسلام‌اباد او طالبانو ترمنځ په ترکیه کې روانې خبرې ناکامې شي، نو پاکستان به مستقیمې جګړې ته داخل شي. هغه زیاته کړه: «هغه کسان چې موږ ورسره په دوحه کې خبرې وکړې ټول په پاکستان کې لوی شوي دي.»

طالبانو په وار وار د پاکستان دغه څرګندونې رد کړي او په دې هېواد کې ناامنې یې د هغه هېواد داخلي ستونزې ګڼلي دي.

د ۲۰۲۰ کال د فبرورۍ میاشتې په وروستۍ کې د طالبانو او امریکا تر منځ افغانستان ته د سولې راوستلو په نوم هوکړه په دوحه کې لاسلیک شوه او د ډېریو سیاستوالو په باور، دغه هوکړه ضمایم لري او تر اوسه نه دي خپاره شوي، خو طالبانو تل ویلي چې هېڅ ډول ضمایم نه‌لري.

د افغانستان د وروستي جمهوري نظام لوړپوړي چارواکي محمد عمر داوودزي د یکشنبې په ماښام (د لړم ۴مه) په یوه اېکس سپېس کې په ډاګه کړه، چې له یادې هوکړې سره پټ ضمایم شته او زیاتوي: «ضمایم و او ولسمشر غني او عبدالله عبدالله ته یوازې د لوستنې لپاره ورکړل شوي او له کاپي اخیستنې پرته بېرته ترې اخیستل شوي دي.»

د داوودزي په باور، اوس له طالبانو سره د تعامل کچه لوړه شوې او په وینا یې د روسیې له لوري تر رسمیت پېژندنې وروسته د طالبانو تمه دا وه، چې یو شمېر نور هېوادونه به یې هم په رسمیت وپېژني، خو داسې ونه‌شول.

هغه د افغانستان او پاکستان تر منځ وروستیو جګړو او شخړو ته په اشارې وویل: «که چېرې له پاکستان سره شخړه اوږده شي، نو ښايي هند یې هم په رسمیت وپېژني.»

محمد عمر داوودزي په همدې تړاو وویل، د روان کال په مې میاشت کې له هند سره په جګړه کې پاکستان د تبلیغاتو په برخه کې ګټه وکړه، خو له افغانستان سره په جګړه کې یې هغومره ګټه ونه‌کړه، ځکه افغان ولس ته د بهرني یرغل پر مهال دا چې په حاکمیت کې څوک دي، هېڅ مطرح نه دي او په دې برخه کې سره یو موټی دي.

د نوموړي په باور، که طالبان له دغه فرصته استفاده وکړي او په خپل حاکمیت کې د ټولګډوني حکومت د جوړېدو، د نجونو د زده کړو او کار مسایلو ته پام وکړي، نو ښايي ډېره ګټه وکړي.

هغه زیاتوي، له څلورو کلونو راهیسې په قطر او متحده عربي اماراتو کې د طالبانو او امریکاییانو تر منځ پټې خبرې روانې دي او په باور یې، د یوه کال په دننه کې به امریکاییان په شکل د اشکالو په کابل کې حضور ولري.