د طالبانو د هرات ولایت مقام د رسنیو دفتر وايي، چې له دغه ولایت څخه نړیوالو بازارونو ته د لاسي اوبدل شویو غالیو صادرات د پام وړ زیات شوي دي. د یاد دفتر د معلوماتو له مخې، د روان کال له پیل راهيسې تر دې دمه د ۲۷۰ زره امریکایي ډالرو په ارزښت غالۍ بهر ته صادرې شوې دي.
دا په داسې حال کې ده چې تېر کال له هرات څخه یوازې د ۱۵۵ زرو ډالرو په ارزښت غالۍ نړیوالو بازارونو ته صادرې شوې وې.
دغو شمېرو ته په کتو، د هرات د لاسي اوبدل شویو غالیو صادرات سږکال د تېر کال په پرتله شاوخوا ۱۱۶ زره ډالره زیاتوالی ښيي، چې د دغه ولایت د لاسي صنایعو د بیا ودې او نړیوالو بازارونو د پاملرنې څرګندونه کوي.
د نوبل جایزې پښتنه ګټونکې او د نجونو د زده کړو فعاله ملاله یوسفزۍ وايي، افغانستان په نړۍ کې یوازینې هېواد دی چې نجونې پکې له زده کړو منعه شوي او د هرې ورځې په تېریدو سره یې وضعیت مخ په خرابېدو دی.
نوموړې تازه د بي بي سي له انګریزي برخې سره په خبرو کې ویلي چې د افغانستان وضعیت په دقیقه توګه څاري او د ښځو پر وړاندې د طالبانو ځپوونکي اقدامات د ژورې خواشینې او اندیښنې وړ دي.
یوسفزۍ ویلي چې که څه هم میرمنې او نجونې په سیسټماتیک ډول په افغانستان کې له خپلو حقونو بې برخې شوي؛ خو بیا هم هڅه کوي چې له بېلابېلو لارو زده کړې وکړي چې دا پخپله د طالبانو پر وړاندې د مقاومت ښکاره بېلګه ده.
د نجونو د زدهکړو دا فعاله په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې ځپوونکي اقدامات د جنستي تبعیض او اپارټایید یوه بڼه ګڼي چې په خبره یې پر وړاندې باید غږ پورته شي.
یوسفرۍ پر نړۍوالې ټولنې غږ وکړ چې د افغان ښځو د ملاتړ په برخه کې دې ځکه ګامونه پورته چې په ټکو یې دا یوازې د افغان ښځو د حقونو مساله نه، بلکې د ټولۍ نړۍ د ښځو او بشري حقونو اړوند موضوع ده.
طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې پراخ محدویتونه ولګول چې د نجونو سربیره د نړیوالو ټولنې توند غبرګونونه یې راوپارول.
که څه هم په تیرو څه باندې څلور کلونو کې د ملګرو ملتونو په ګډون بېلابېلو نړیوالو بنسټونو، سیاسي مشرانو او د بشري حقونو ګڼو فعالانو په پرلپسې ډول له طالبانو غوښتي چې د افغان ښځو په تړاو دې خپل دریځ نرم کړي خو لاهم افغان نجونې د زده کړو په ګډون له خپلو لومړنیو حقونو بې برخي دي.
طالب ویاندویانو په کراتو ادعا کړې چې په افغانستان کې د ټولو په ځانګړي توګه د ښځو حقونه د دوي په ټکو د اسلامي شریعت په چوکاټ کې خوندي دي، هغه ادعا چې نه افغان میرمنو او نه هم نړیوالې ټولنې ته د منلو ده.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخوانی سفیر منصور احمد خان وايي چې د کابل او اسلام اباد خپلمنځي اړیکې له کلونو راهیسې ترینګلې وې؛ خو د وروستیو شخړو له کبله له تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې دي.
نوموړي ده نېشن ورځپاڼې ته په یوه مقاله کې لیکلي چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ وروستیو نښتو د دواړو هېوادونو ترمنځ باور ته سخت زیان رسولی دی.
منصور احمد خان وړاندیز کړی چې پاکستان باید د افغانستان په تړاو ګډه سیمهییزه تګلاره رامنځته کړي، څو د تلپاتې ثبات زمینه برابره شي. هغه لیکلي: «طالبان باید د پاکستان امنیتي اندېښنې درک کړي او وسلهوالو ډلو سره له اړیکو دې لاس واخلي. اسلام اباد هم باید اړیکې یوازې د امنیت له زاویې ونه سنجوي، بلکې سیاسي او اقتصادي همکاریو ته لومړیتوب ورکړي.»
دغه پاکستاني ډېپلومات ویلي چې دواړه هېوادونه باید د بهرني منځګړیتوب پر ځای مستقیمې خبرې پیل کړي او د اعتماد فضا رامنځته کړي. د ده په وینا، ګډ امنیتي میکانیزمونه او اقتصادي پروژې کولای شي د همکارۍ نوې مرحله پیل او زیانمن شوی باور بېرته ورغوي.
منصور احمد خان د مطلب په پای کې ویلي چې که څه هم دواړو هېوادونو اړیکې د رامنځته شویو پېښو له کبله سختې زیانمې شوي؛ خو بیا هم کولای شي په متقابل درناوي ولاړې او ټینګې اړیکي وپالي او د ټکر پرځای د تفاهم له لارې ستونزې حل کړي.
دا په داسې حال کې ده چې تازه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي چې هېڅکله له پاکستان سره جګړې ته لېوالتیا نه لري او باید بدبینۍ ختمې شي.
د ذبیح الله مجاهد په خبره: «دلته مسلمان او ورونه ملتونه پراته دي. د جنګ مخنېوي لپاره هڅه کو او دوه اړخیزه همکاري مهمه ده. بدبیني، اخطارونه او تورونه لګول او تهدید دا مسالې نه حل کوي. مسالې په ورورۍ، اعتماد او ناستې پاستې حل کېږي.»
د طالبانو ویاند همدا شان ویلي چې که پاکستان د افغانستان په هر ولایت کې ځانله پېښ کوم ګواښ ویني؛ نو له دوی سره دې استخبارتي مالومات شریک کړي او بیا به یې د حل لپاره اقدامات وکړي.
د طالبانو عدلیې وزارت خبر ورکړی چې په کابل، بلخ، غزني او ننګرهار ولایتونو یې ۹ استوګنیز ښار ګوټي د شرعي محاکمو له پرېکړې وروسته د دولتي ملکیت په توګه تثبیت کړي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي چې دغه چاره د تېرو دریو کلونو په لړ کې د ځمکو د غصب مخنیوي کمېسیون په هلو ځلو ترسره شوې ده.
ملاتره خېل، سردار محمد داوود خان، ملا عزت، خالد بن ولید، حکیم سنايي، نو اباد، حاجي قدیر او د اسحاق ګیلاني په نومونو د استوګنیز وښارګوټو ځمکه طالبانو دولتي بللې ده. د مالوماتو له مخې په ټولیزه توګه په یادو ۹ ښارګوټو کې تر ۵۰ زرو جریبو زیاته ځمکه غصب شوې وه.
د طالبانو عدلیې وزارت یاته کړې چې تر اوسه یې د هېواد په کچه له غاصبینو شاوخوا څلور مېلیونه جریبه دولتي ځمکه بېرته اخیستل شوې او د نورو زرګونو جریبو ځمکو د بېرته راګرځولو قضیې لا هم تر څېړنې او تعقیب لاندې دي.
دغه وزارت وایي، د ځمکو د بېرته ترلاسه کولو بهیر د روڼتیا او د دوی د قانون پر بنسټ روان دی او د ملکیتونو د تثبیت دا هڅې به د عامه شتمنیو د ساتنې او د دغه ډلې د قانون حاکمیت د پیاوړتیا لامل وګرځي.
د طالبانو په واک کې د افغانستان ملي راډیو ټلویزیون د طالبانو کرنې وزارت په حواله ویلي چې د ننګرهار وادي کانال ریاست د زیتونو تولیدات سږکال د تېر کال پرتله ۴۰ سلنه زیات شوي دي.
د مالوماتو له مخې، د زیتون تېلو سږنی تولید نږدې ۱۹۰ زره لېټرو ته رسېږي، په داسې حال کې چې تېر کال دا شمېر ۱۳۵ زره لېټره و. د طالبانو کرنې وزارت همدا شان ویلي چې د زیتون ټول حاصلات له ۱۰۰۰ټنو څخه ۱۶۰۰ ټنو ته لوړ شوي دي.
د کرنیزو خدمتونو ښهوالی، د زیتون باغونو پراختیا او د بڼ،الو له لوري د نوې کرنیزې ټکنالوژۍ کارونه د تولیداتو د زیاتېدو لاملونه بلل شوي دي. د طالبانو د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت د زیتونو د تولیداتو زیاتوالی ته په پام تمه ښودلې دغه کچه به د تیلو له اړخه د افغانستان د اړتیا لویه برخه پوره کړي.
د کډوالو ستونزو ته د طالبانو د رسېدنې عالي کمېسیون وايي چې پرون جمعه له پاکستان او ایران نه ۱۴۹۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۸۳۶۷ کسانو ته رسېږي، بېرته افغانستان ته ستنې شوې دي.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې، یادې کورنۍ د سپین بولدک، اسلامکلا او ورېښمو پله له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي. وایي، له دې ډلې ډيری ستنې شوې کورنۍ له پاکستان څخه راغلي دي.
د طالبانو په وینا، له دغه ستنو شویو کډوالو سره د ځینو لومړنیو توکو مرستې هم شوې دي.
دا په داسې حال کې ده چې نن د افغان کډوالو پر وړاندې د تورخم دروازه هم پرانېستل شوه او ګڼې کورنۍ چې له څو ورځې هلته ایسارې پاتې دي، افغانستان ته یې د ستنېدو بهیر هم پیل شو.
د پاکستان حکومت ویلي چې د تورخم دروازه به یوازې له پاکستان څخه د ستنېدونکو افغان کډوالو پر مخ خلاصه وي.
په دې وروستیو کې پاکستان او ایران د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ په کمساري ډول چټکه کړې او هره ورځ د سلګونه کورنیو د ستنېدو په اړه خبرونه ورکول کېږي.