د فلسطیني کډوالو د چارو لپاره د ملګرو ملتونو اداره وايي، د اسراییل سخت بندیزونه د دې لامل شوي چې فلسطینیان د خوړو او پاکو اوبو له جدي کمښت سره مخ شي. یادې ادارې څرګنده کړې چې د پاکو اوبو خوندي لاسرسی د هر انسان بنسټیز حق دی.
د ملګرو ملتونو دې ادارې زیاته کړې چې په غزه کې یې شاوخوا ۲۵۰ زره بېکوره فلسطینیانو ته د اوبو رسولو چارې تر سره کړې دي. دا یې هم ویلي چې په غزه کې زرګونه کورنۍ لا هم د خوړو، اوبو او نورو بنسټیزو اړتیاوو له سخت کمښت سره مخ دي، ځکه اسرایل د بشري مرستو پر لېږد شدیدبندیزونه لګولي دي.
د بلوچستان په چمن ولسوالۍ کې یو ځايي کاروباري افغانستان انټرنشل ته وویل چې سلګونه کورنۍ د چمن – سپین بولدک دروازې ته څېرمه افغانستان ته د اوښتو په تمه سخت کړاو ګالي. وایي، دې ساړه موسم کې له کورنیو سره ډېر شمېر ماشومان هم دغه سختۍ ګالي.
د سرچینې د مالوماتو له مخې په وقفهيي ډول د دروازې د پرانېستل کېدو له کبله هلته د کډوالو ګڼه ګوڼه زیاته شوې او سلګونه کورنۍ په شپو شپو افغانستان ته د راتګ لپاره انتظار کوي.
سرچینه وايي، له کورنیو سره ګڼ ماشومان هم په سړه هوا کې له امکاناتو پرته شپې سبا کوي.
که څه هم طالبان د چمن- سپین بولدک له لارې هره ورځ د ګڼو کورنیو د ستنېدو خبرونه ورکوي؛ خو د کډوالو د شمېر زیاتوالی او په وقفهیي ډول د دروازې پرانېستو خلک له ډول ډول ستونزو سره مخ کړي دي.
په تورخم کې هم د بند پاتې افغان کورنۍ د ناسم وضعیت په اړه خبرونه ورکول کیږي؛ خو په پاکستان کې د طالبانو سفیر سردار احمد شکېب ویلي چې دغه دروازه به نن شنبه د دوی پرمخ پرانېستل شي.
نوموړي ویلي چې له پرلهپسې هڅو وروسته د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت مسولینو ډاډ ورکړی چې د تورخم دروازه به یوازې د ستنېدو افغان کډوالو پر مخ خلاصه شي.
د ډیورنډ پر کرښه ټولې لارې وروسته له هغې وتړل شوې، چې د پاکستان هوايي ځواکونو د تلې پر ۱۷مه د افغانستان پر پلازمېنه کابل او پکتیکا بمبار وکړ او طالبانو بیا په دویمه شپه (د شنبې په ماسخوتن د تلې ۱۹مه) پشاوخوا ۲۵۰۰ کیلومېټره ډیورنډ کرښه کې د «غچ اخیستنې» په نوم پر پاکستاني پوستو بریدونه وکړل او د شپې تر نیمايي شاوخوا ۱۲ بجو یې دوام ورکړ او بیا طالبانو رسماً د جګړې د پای اعلان وکړ.
سره له دې چې دواړه لوري بیا د اوربند او سولې لپاره په دوحه او استانبول کې سره جرګه شول، خو له شاخوا ۲۰ ورځو راهیسې دغه لارې د هر ډول تګ راتګ پر مخ بندې دي.
د یاسر الیاس په نامه ۳۳ کلن افغان پناه غوښتونکی، چې نږدې دوه کاله مخکې د خپلې پخوانۍ ملګرې د «تښتولو او جنسي تېري» په تور په هامبورګ ښار کې تورن شوی و، د خپلو تورونو د سپیناوي لپاره محکمې ته نه دی حاضر شوی.
پر دغه افغان تور دی چې له خپلو درې ملګرو سره یو ځای یې د ۲۰۲۳ کال د اګسټ په میاشت کې خپله۲۱ کلنه پخوانۍ ملګرې تښتولې او بیا یې پرې جنسي تېری کړی دی.
د محکمې د اسنادو له مخې، دغو څلورو کسانود جنسي تېري سربېره قرباني میرمن وهلې او ډبولې هم ده. دې قرباني مېرمنې محکمې ته ویلي چې الیاس په زور د دې پر بدن خپل نوم داسې خالکوبي کړی چې اوس د ډول ډول لیزري عملیاتو وروسته هم نه پاکیږي.
د هغې په خبره: «الیاس او ملګرو یې دا کار د دې لپاره کړی چې ګواګې زه یوازې د ده په نوم یم.»
دغه میرمنې همدا شان زیاته کړې چې دې پخواني ملګري یې له جنسي تېري وروسته ترې ویډیو هم ثبت کړې او په کراتو کراتو یې پرې ګواښلې ده. یاسر په ۲۰۲۴ کال کې د هامبورګ یوې سیمه ییزې محکمې د جنسي تېري، تاوتریخوالي او ځورونې په جرمونو په ۹ کاله بند محکوم کړ.
د جرمني رسنیو د راپورونو له مخې، یاسر مخکې هم د تاوتریخوالي په جرمونو محکوم شوی او زندان ته تللی دی. راپورونو پر بنسټ تورن الیاس د ورپیښې ناروغۍ له کبله محکمې ته نه دی حاضر شوی.
د چین ولسمشر شي جینپینګ د اسیا ارام سمندر اقتصادي همکاریو (APEC) غونډې په پرانېستغونډه کې په نړۍواله کچه د ازادې سوداګرۍ پر ملاتړ د خپل هېواد له ژمنتیا خبر ورکړ. د امریکا ولسمشر بیا دغې غونډې ته په نه سترګه کتلي او پکې له ګډون پرته ترې تللی دی.
اسوشېتېد پرس خبري اژانس د جمعې په ورځ (د لړم ۹مه) په یوه راپور کې وویل، د چین ولسمشر د اپېک په پرانېستغونډه کې چې د سویلي کوریا په ګیونګجو ښار کې جوړه شوې په راڅرګندېدو سره د ټولو پام ځانته واړاوه.
د امریکا ولسمشر بیا د سوداګرۍ په برخه کې د رامنځته شویو ناندریو د راکمولو په تړاو له خپل چینايي سیال سره د توافق له ترلاسه کولو وروسته د یادې غونډې له جوړېدو یوه ورځ مخکې له سویلي کوریا سفر وکړ.
ډونالډ ټرمپ له شي جینپینګ سره لیدنه یوه ستره بریا وبلله او زیاته یې کړه، امریکا به پر چین تعرفې راکمې کړي او چین هم موافقه کړې چې د نادرو کاني موادو صادرات ازادوي او له امریکا به د سویا د پېرلو بهیر پیلوي.
د چین ولسمشر د اپېک په پرانېستغونډه کې وویل، «کله چې د ناورینونو لمن پراخېږي، نو باید لا ډېر سره همکار واوسو.»
اپېک (APEC) په ۱۹۸۹ کال کې تاسیس شو او په سنتي ډول یې له ازادې سوداګرۍ او پرانېستې پانګونې ملاتړ وکړ او موخه یې هم په سیمه ییز اقتصاد کې ادغامېدل دي.
د ایران کورنیو چارو وزارت یوه چارواکي د طالبانو پر ادارې نیوکه کړې، چې د افغانانو د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي لپاره هڅې نه کوي. خو تاییدوي، چې په ایران کې د افغان کډوالو شمېر لږ شوی.
خو دغه ادارې اندېښنه څرګنده کړې، چې ښایي دا کډوال بیا ایران ته ستانه شي.
د ایران د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو وګړو او کډوالو د چارو مشر نادر یاراحمدي ایلنا خبري اژانس ته ویلي، چې طالبان د افغانانو د کډوالۍ د مخنیوي لپاره جدي هڅه نه کوي.
دغه ایراني چارواکي همدارنګه ویلي، چې هڅې روانې دي څو د غیرایراني وګړو سره د واده موضوع له شرعي حالت څخه قانوني حالت ته واړول شي.
د راپور له مخې، د ایران حکومت د روان هجري لمریز کال له پیل راهیسې نږدې دوه میلیونه افغان کډوال له هېواده ایستلي دي.
د امریکا د خزانې وزارت د ترهګرۍ او مالي استخباراتو مرستیال جان هرلي، پر ایران د فشارونو د زیاتوالي لپاره منځني ختیځ او اروپا ته خپل سفر پیل کوي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د امریکا خزانې وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي، چې جان هرلي به په دې سفر کې د دونالډ ټرمپ د حکومت د «اعظمي فشار» د کمپاین په چوکاټ کې هڅه وکړي، چې پر ایران فشارونه نور هم زیات کړي.
په دغه اعلامیه کې ویل شوي، چې هرلي به په راتلونکو ورځو کې اسراییل، متحده عربي اماراتو، ترکیې او لبنان ته سفر وکړي.
له دندې تر لاسه کولو وروسته دا د هغه لومړی سفر دی.
د امریکا د خزانې وزارت د اعلامیې له مخې، جان هرلي ویلي دي:«ولسمشر ټرمپ په ښکاره توګه ویلي، چې د ایران بې ثباته کوونکي او تروریستي فعالیتونه باید د دوامدار او همغږي فشار له لارې وځپل شي.»
هغه زیاته کړه:«زه له خپلو سیمه ییزو شریکانو سره د لیدو تمه لرم، څو هڅې همغږې کړو تر څو تهران او د هغه استازې ملېشې له هغو مالي سرچینو بې برخې کړو چې د بندیزونو د شاوخوا تېرېدو، د تاوتریخوالي د تمویل او د سیمې د ثبات د ګډوډولو لپاره یې کاروي.»
په نیویارک کې د ملګرو ملتونو لپاره د ایران دایمي استازي د رویټرز د تبصرې غوښتنې ته ځواب ورنه کړ.
د خپلې لومړۍ دورې په جریان کې ټرمپ د ایران او نړیوالو قدرتونو سره د ۲۰۱۵ کال د اټومي تړون څخه امریکا ویستل، چې د بندیزونو د لرې کولو په بدل کې یې د ایران د یورانیمو د غني کولو فعالیتونو باندې سخت محدودیتونه وضع کړي وو. د دې تړون له مخې، پر ایران د اورانیم د غني کولو سخت محدودیتونه لګېدلي وو، په بدل کې یې پر ایران د اقتصادي بندیزونو د لغوه کولو ژمنه شوې وه.
ملګرو ملتونو په سپتمبر میاشت کې د ایران د اټومي پروګرام له امله پر دغه هېواد د وسلو او یو شمېر نورو بندیزونو بیا عملي کېدل اعلان کړل.
لوېدیځ ځواکونه ایران تورنوي، چې د یورانیمو د لوړ خلوص بډاینې له لارې غواړي د اټومي وسلو جوړولو وړتیا ترلاسه کړي. خو د ایران حکومت وايي، چې د دوی اټومي پروګرام یوازې د ملکي او د برېښنا د تولید لپاره دی.
د خپرې شوې اعلامیې له مخې، جان هرلي به د خپل سفر پر مهال په اسراییل کې د ټرمپ د حکومت د اعظمي فشار د کمپاین پیاوړتیا په اړه خبرې وکړي، په ځانګړي ډول د ایران د نیابتي ملېشو پر وړاندې به پر اقداماتو تمرکز وکړي.
په متحده عربي اماراتو کې د خبرو اترو اصلي تمرکز به په ایران باندې د ډیر فشار، د پیسو مینځلو او د ترهګرۍ د تمویل سره مبارزه وي.
په ترکیه کې به د امریکا د خزانې وزارت دغه چارواکی د انقرې له چارواکو سره د سیمه ییز نفوذ د مخنیوي او د بندیزونو تېرېدو د مخنیوي لپاره د همکارۍ په اړه خبرې وکړي.