د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د برېښنا شرکت ویلي، چې د یادې ادارې د اجراييه رییس عبدالباري عمري په مشرۍ طالب پلاوی د انرژۍ، ودانیو، صنعت او کیمیاوي موادو اړوند کنفرانس کې د ګډون لپاره د ترکمنستان، ترکمن باشي ښار ته په سفر ولاړ.
په یاد نړیوال کنفرانس کې د برېښنا انرژۍ په اړه بحث کېږي او اړوند نندارتون کې د برېښنا لېږد شبکو برېښنايي عصري تجهیزات نندارې ته وړاندې کېږي.
طالبانو ویلي، چې د یاد کنفرانس په څنډه کې به د افغانستان د برېښنا شرکت اجرايوي رییس عبدالباري عمر او ورسره مل پلاوی د همکاریو د پیاوړتیا په موخه د ځینو هېوادونو د برېښنا انرژۍ سکټور لوړ پوړو مسوولینو سره وګوري.
په تورخم کې د عمري پنډغالي د روغتیایي او خدماتي چارو مسوول وایي، تېره ورځ له پاکستان څخه ۲ زره او ۵۰۰ کورنۍ، چې لس زره کسان کېږي، هېواد ته راستانه شوي. زاهدالله زاهد زیاتوي، چې تېره شپه نږدې ۱۰۰۰ تنه هغه افغان کډوال هم افغانستان ته راغلي، چې د پاکستان له زندانونو خوشې شوي.
په تورخم ښارګوټي کې د عمري پنډغالي د روغتیایي او خدماتي چارو مسوول زاهد الله زاهد د یکشنبې په ورځ نیوکه وکړه چې د را ستنو شویو افغان کډوالو د دایمي ځای پر ځای کولو په تړاو د طالبانو کمیټې چارې کمزورې دي.
هغه غوښتنه وکړه، چې باید اړوند ادارې راغلو افغان کډوالو ته د نمرو د وېش بهیر پیل کړي.
د عمري پنډغالي مسوول همدراز زیاتوي، چې د افغان کډوالو د ثبت بهیر ۲۴ ساعتونه کېږي، چې ادامه لري او کومه دمه پکې نه ده راغلې.
په تورخم کې طالب چاروکي وايي، د دوی معلوماتو له مخې زرګونه افغان کډوال د پاکستان په زندانونو او د انتقال په کېمپونو کې دي چې افغانستان ته اخراج شي.
د راپورونو پر بنسټ، یوازې تېره ورځ ۱۰ زره او ۷۰۰ افغان کډوال د چمن له لارې افغانستان ته اوښتي او دغه بهیر همداراز دوام لري.
ویل کېږي دغو کورنیو د لارې په اوږدو کې په موټرو کې له خپلو کډو سره شاوخوا ۲۰ ورځې پرته له هېڅ ډول امکاناتو تېرې کړې وې.
د یادونې وړ ده، په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د افغان کډوالو پنډغالي وتړل، چې له امله یې زیات شمېر کډوال هېواد ته د راستنېدو په درشل کې دي.
په هرات کې د طالبانو د والي ویاند ویلي، چې د تېر کال په پرتله د خواف ـ هرات ریل پټلۍ له لارې د توکو انتقال پنځه برابره ډېر شوی دی.
یوسف سعیدي ویلي، چې د سمنټو او کاشي په ګډون هره ورځ دوه زره ټنه توکي د خواف- هرات ریل پټلۍ له لارې د هرات روزنک تمځای ته انتقالیږي.
نوموړي ویلي، چې د خواف ـ هرات ریل پټلۍ د توکو د انتقال لپاره خورا مهم او ګټور رول لري.
پر همدغه مهال د هرات صنایعو او سوداګرۍ رییس بشیر احمد سیرت د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې د صادراتو او وارداتو لپاره ریل پټلۍ یوه غوره لاره ده.
نوموړی زیاتوي:«پر ځمکنیو لارو د لاریو کمښت، لوړې کرايې او د اوږدو اداري مراحلو په څېر ستونزې شته، خو د ریل پټلۍ له لارې، بیا دا ټولې ستونزې کمې شوې دي.»
په هرات کې د ریل پټلۍ ادارې ویلي، چې د خواف ـ هرات د ریل پټلۍ له لارې هره میاشت پنځوس زره ټنه سوداګریز توکي افغانستان ته واردیږي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نور الدین عزیزي وايي، هڅې يې پیل کړې چې د پاکستان پر ځای د افغانستان تولیداتو او محصولاتو لپاره وړ بدیلې لارې پیدا کړي. نورالدین عزیزي ویلي:« په سیمه کې د افغاني تولیداتو لپاره د معقولې بازار موندنې لپاره مو دا هڅې نورې چټکې کړې.»
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نور الدین عزیزي حریت راډیو ته ویلي، چې له څو کالونو راهیسې د افغاني تولیداتو د صادراتو لپاره د بدیلو لارو د پیدا کولو لپاره ددې ډلې هڅې چټکې شوې دي.
نږدې درې اونۍ وړاندې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي له کبله پاکستاني لوري له افغانستان سره ټولې لارې د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلې دي، چې له کبله یې د دواړو خواوو سوداګرو ته درانده زیانونه اوښتي.
ځینو افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د تورخم او سپین بولدک لارو تړل کېدو له امله افغان سوداګرو ته د ورځې یو میلیون ډالره تاوان رسېدلی.
نورالدین عزیزي ویلي چې په سیمه کې د افغاني تولیداتو لپاره د معقولې بازار موندنې لپاره یې خپلې هڅې نورې هم چټکې کړې دي.
یوې نوې څېړنې ښودلې چې د موسیقۍ اورېدل یا د موسیقۍ د یوې الې غږول، د عقل زوال یا د حافظې د کمزورتیا ګواښ په څرګند ډول راکموي. د څېړنې له مخې، هغه مشران چې د ۷۰ کلونو پورته عمر لري او په منظم ډول موسیقي اوري، د نورو پرتله نږدې ۴۰سلنه لږ د عقل د زوال له ګواښ سره مخامخ دي.
د څېړنې لیکوالان وايي، که یو څوک هممهاله هم موسیقي اوري او هم یې غږوي، د ذهني زوال پر وړاندې یې د دفاع اغېز لا قوي کېږي.
پروفیسوره جوان رایان چې د استرالیا د موناش پوهنتون د عصبي روانپوهني او د عقل زوال د څېړنو مشره ده، وایي:«تر اوسه د عقل زوال درملنه نه ده موندل شوې، له همدې امله دا ډېره مهمه ده چې د مخنیوي یا ځنډولو بدیله لاره وموندل شي.»
نوموړې زیاته کړې:«اوسنۍ شواهد ښيي چې د مغز زړېدل یوازې د عمر او جنیټیکي عواملو پورې محدود نه دي، بلکې د چاپېریال او د ژوند د سبک له امله هم اغېزمنېږي.»
د دې څېړنې پایلې د «» International Journal of Geriatric Psychiatry په وروستۍ ګڼه کې خپرې شوې دي.
څېړنه د څو کلونو پر مهال د ۱۰زره هغو مشرانو باندې ترسره شوې، چې عمرونه یې له ۷۰ کلونو پورته وو.
پایلو څرګنده کړې چې، منظم د موسیقۍ اورېدل یا غږول نه یوازې د ذهني اختلال خطر کموي، بلکې د «پېښو د حافظې» په نوم هغه حافظه هم پیاوړې کوي، چې د ورځنیو پېښو د یادولو لپاره مهمه ده.
څېړونکي وايي، د موسیقۍ الې غږول په تېر عمر کې د حافظې او تفکر د وړتیا د پیاوړتیا لامل ګرځي.
د نړۍوال روغتیا سازمان (WHO) د معلوماتو له مخې، دا مهال نږدې ۵۷میلیونه کسان په ټوله نړۍ کې د عقل له زوال ستونزې سره مخ دي.
څېړنه څرګندوي، موسیقي کېدای شي یوه ساده او اغېزمنه لار وي چې د انسان د ذهني فعالیت په ساتنه کې مرسته وکړي.
یادې پایلې د هغو څېړنو لړۍ ته ورزیاتې شوي، چې له وړاندې یې ښودلې وه، خلاقه، ټولنیزې او فکري فعالیتونه لکه موسیقي، لوستل او هنر د انسان مغزي روغتیا ته په زړښت کې مثبت اغېز لري.
د ایران د اسلامي جمهوریت د ولسي جرګې د ټولنیزو چارو د کمېسیون غړی احمد نادري وايي، د ایران اقتصاد په اوسنیو شرایطو کې د افغان کارګرو له شتون سره تړلی دی او د هغوی ناڅاپي اېستل عملي او منطقي کار نه دی.
نوموړي د افغان کډوالو د قانوني کولو او منظم مدیریت غوښتنه وکړه او زیاته یې کړه: «سمه لاره دا ده چې د بهرنیو کارګرو حضور باید په تدریجي، قانوني او منظم ډول اداره شي، څو هم د هېواد اقتصادي ګټې خوندي پاتې شي او هم د دغو کسانو انساني کرامت او حقونه درناوی ومومي.»
د ده دا څرګندونې په داسې حال کې شوي، چې د ایران حکومت په وروستیو میاشتو کې د دې هېواد له بېلابېلو سیمو څخه ګڼ افغان کډوال نیولي او جبري یې افغانستان ته ستانه کړي.
ډېری اېستل شوي کسان هغه مزدوران دي، چې د ایران امنیتي ځواکونو له چاپو وروسته نیولي دي.
په همدې تړاو، یو شمېر ایراني کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د افغان کارګرو د اېستلو لړۍ به د کاري ځواک کموالی رامنځته کړي، په ځانګړي ډول په ساختماني او صنعتي برخو کې.
د دغو اندېښنو له زیاتېدو وروسته، د ایران د بهرنیو چارو وزارت د جنوبي اسیا د چارو عمومي رییس محمدرضا بهرامي د تلې میاشتې په اوږدو کې اعلان وکړ چې د افغان کارګرو لپاره به ۲۰۰زره ویزې ځانګړې شي.
ده وویل، د تهران او طالبانو ترمنځ د هغو افغان کډوالو د وضعیت په اړه خبرې روانې دي چې قانوني اسناد نه لري.
له بلې خوا، د ایران د کار وزارت مرستیال سید مالک حسيني ویلي، چې له تلې میاشتې راهیسې د افغان کارګرو لهخوا ۱۷۰۰د ویزې غوښتنې ثبت شوي او تر اوسه ۱۷۰ویزې ورکړل شوي دي.
خو نوموړي ټینګار کړی، چې افغان کارګر د هر ډول کاروبار د ترسره کولو اجازه نه لري، او د هغوی د تګ راتګ لپاره په ځینو ښارونو کې بشپړ بندیز لګول شوی دی.
احمد نادري زیاته کړې، افغان کډوال له اوږدې مودې راهیسې د ایران د کار ځواک مهمه برخه جوړوي او د ده په وینا، «په ځینو برخو کې، لکه صنعت او ودانیز سکتور، د افغان کارګرو ونډه خورا لوړه ده.»