پاکستان په بلوچستان کې پر عامه ترانسپورت درې ورځنی بندیز ولګاوه

هغه د سې شنبې په ورځ، د لړم پر ۲۰مه پر ایکس ولیکل، « موږ د جنګ په حالت کې یو، داسې فکر وکړئ چې د پاکستان پوځ دا جګړه له افغانستان سره په سرحدي برخو او د بلوچستان په لرې پرتو سیمو کې پرمخ وړله، خو نن په اسلام اباد کې په قضایي ادارو ځانمرګی برید د راویښېدو زنګ دی.»

هغه په ترکیه کې له طالبانو سره خبرې اترې بېځایه بولي او وایي، چې په داسې حالاتو کې د کابل له واکمنانو[طالبان] سره خبرې اترې بېځایه دي.

نوموړي زیاته کړې، « د کابل واکمنان په پاکستان کې جګړه درولی شي خو تر اسلام اباد پورې د جګړې راوړل د دوی یو بل پیغام دی، چې موږ یې د ځواب ورکولو توان لرو.»

د یادولو وړ ده، چې نن پر ځایي وخت شاوخوا ۱۲:۰۰ بجې د دغه هېواد د پلازمېنې اسلام‌اباد په جي۱۱ سیمه کې د یوه ځانمرګي برید له امله لږترلږه ۱۲ کسان وژل شوي او ۲۰ نور ټپیان دي.

د اسلام اباد پولیسو په وینا، ځانمرګی بریدګر چې په موټرسایکل سپور و، د پولیسو موټر ته نږدې په ځان پورې تړلو چاودېدونکو توکو ته چاودنه ورکړې ده.

تر اوسه ددې پېښې مسوولیت هیڅ ډلې پرغاړه نه دی اخېستی، خو تېره ورځ د هند پلازمېنه نوی ډیلی هم د یوې چاودنې شاهد و، چې اته تنه پکې ووژل شول.

شهباز شریف د دغه دوه‌ ورځنۍ ناستې د پرانیستې پر مهال وویل، چې «امن او ثبات د تلپاتې پرمختګ بنسټ دی.» هغه زیاته کړه، چې پرمختګ یوازې په هغه ټولنه کې شونی دی؛ چېرې چې امنیت او ثبات وي.

نوموړي دارنګه ویلي، «طالبان باید درک کړي، چې د تحریک طالبان پاکستان ملاتړ د سولې لاره نه‌ده. که افغان طالبان د ټي‌ټي‌پي او نورو ترهګرو ډلو پر ضد عملي اقدام وکړي، پاکستان به د هر ډول همکارۍ لپاره چمتو وي.»

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د پاکستان دايمي استازي عاصم افتخار ویلي، چې د افغانستان دننه د پرمختللو وسلو او مهماتو شته‌والی د اندېښنې وړ دی. نوموړي څرګنده کړې، چې اسناد ښيي ترهګر په ښکاره له افغانستان نه بریدونه کوي او هڅه کوي دغه وسلې د ترهګریزو موخو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته قاچاق کړي.

خو دا هغه څرګندونې دي، چې طالبانو په وار، وار رد کړې دي.

د پاکستان ډان ورځپاڼې د رسمي سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د طالبانو د بیا واکمنۍ له پیل راهیسې د امنیتي ستونزو او د پاکستان له‌خوا د سوداګرۍ پر وړاندې د سختو تګلارو له امله پاکستان د افغانستان د بازار شاوخوا ۶۵ سلنه برخه له لاسه ورکړې، چې ځای یې ایران، د منځنۍ اسیا ځينو هېوادونو، ترکیې او هندوستان نیولی دی.

راپور کې راغلي، چې په پاکستان کې د ډېورنډ کرښې تړل پاتې کېدو له امله د کچالو او کیلې صادرات کم شوي او که سملاسي ګامونه ونه اخیستل شي؛ نو د مالټو صادرات به هم ټکني شي.

یو پاکستاني سوداګر نظیم ګل «ډان» ورځپاڼې ته ویلي، چې پر ډیورنډ کرښه د کړکېچ له پیل څخه وړاندې هم د کابل او جلال‌اباد بازارونه د ایران، ترکیې او منځنۍ اسیا هېوادونو له محصولاتو ډک وو. هغه وویل، چې افغان سوداګر له پاکستان سره د سوداګرۍ پرتله د ایران سره سوداګري کول غوره ګڼي؛ ځکه ایران د ویزو او ګمرکي محصولاتو په برخه کې ورته اسانتیاوې برابروي.

د تورخم د ګمرکونو د تصفیې ټولنې مشر مجیب الله شینواري وویل، «موږ له اوږدې مودې راهیسې له حکومت څخه غوښتنه کوو، چې د افغانستان سره دوه اړخیزه سوداګري له امنیتي او سیاسي مسایلو جلا وساتي.»

هغه زیاته کړه، چې له افغانستان سره د پاکستان د سوداګري کچه د ۲۰۱۲-۲۰۱۶ کلونو پرتله له ۲،۵ مېلیارد ډالرو څخه اوس یوازې ۸۰۰-۹۰۰ مېلیون ډالره ته راټیټه شوې ده. شینواري د دغه ستونزې د حل لپاره وړاندیز وکړ، چې د قبایلي مشرانو، سیاست‌والو او سوداګرو یوه ځواکمنه جرګه جوړه شي؛ څو د دواړو هېوادونو سره د لارو د پرانیستلو لپاره یو ګډه حل لاره ومومي او د سوداګرو مالي تاوانونه راکم کړي.

له بلې خوا د ځايي ځوانانو سازمان مشر اسرار شینواري د تورخم دروازې د سمدستي پرانیستلو غوښتنه وکړه او خبرداری یې ورکړ چې که د دوی مشروع غوښتنې ونه منل شي؛ نو پراخ لاریونونه به وکړي.

نوموړي څرګنده کړې، چې معلومات ښيي ترهګر په ښکاره له افغانستان څخه بریدونه کوي او هڅه کوي دغه وسلې د ترهګریزو موخو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته قاچاق کړي.

هغه زیاته کړه، له افغانستان سره د پاکستان په پوله نیول شوې وسلې د هغو زېرمو برخه ده، چې د بهرنيو ځواکونو له وتلو وروسته په افغانستان کې پاتې شوې وې.

دا هغه څرګندونې دي، چې طالبانو په وار-وار رد کړې دي. طالب چارواکو په تکرار ډول ویلي دي: «د پاکستان ناامني د دوی داخلي ستونزه ده او پړه دې پر موږ نه اچوي. افغان خاوره نه کوم هېواد کې د ترهګریز فعالیت لپاره کارول شوې او نه به دوی چاته اجازه ورکړي چې وې کاروي.»

عاصم افتخار امنیت شورا ته وویل، په افغانستان کې موجودې ترهګرې ډلې په ځانګړي ډول داعش، تحریک طالبان پاکستان، د بلوڅ ازادۍ پوځ او مجید بریګېډ دغه پرمختللې وسلې د پاکستان د عامو خلکو او د قانون د پلي کولو پر بنسټونو د بریدونو لپاره کاروي، چې له امله یې زرګونه بې‌ګناه انسانان وژل شوي دي.

هغه له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د ترهګرو ډلو د وسلو تر لاسه کولو د مخنیوي لپاره اغېزمن ګامونه واخلي او ډاډ ترلاسه کړي، چې طالبان خپل نړۍوال تعهدات او مسوولیتونه په سمه توګه پوره کوي.

تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال په کابل کې د بهرنیو سفارتونو له استازو سره د لیدنې پر مهال وویل، هر کله چې د پاکستان لوری په خبرو کې د ښه نیت څرګندونه وکړي او په خپلو غوښتنو کې معقولیت څرګنده کړي، دوی هم چمتو دي چې د ډیپلوماسۍ او تفاهم له لارې د موضوع د حل لور ته لاړ شي.

اصف د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۸مه) له پاکستاني ټلوېزیون «جیونیوز» سره په مرکه کې ویلي، چې ترکيه او قطر د پاکستان نږدې او مهم ملګري هېوادونه دي او اسلام‌اباد به د هغوی غوښتنې ته د نه ویلو توان ونه لري.

نوموړي د ترکيې د ولسمشر رجب طیب اردوغان د هڅو ستاینه کړې او څرګنده کړې یې ده، چې طالبانو د استانبول په وروستیو خبرو کې ځینې موضوعات په شفاهي ډول منلي، خو د لیکلې تضمین وړاندې کولو ته نه‌دي تیار شوي.

د اصف په وینا، د طالبانو حکومت یو موټی نه دی او همدا ستونزه د دواړو لوریو ترمنځ د هوکړې د نه کېدو لامل ګرځیدلې ده.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو درېیم پړاو د نومبر په ۶مه نېټه په استانبول کې پیل شوې، خو د نومبر په ۹مه نېټه بې‌پایلې پای ته ورسېدې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال محمد نعیم د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) وویل: «د استانبول په خبرو کې اساسي ستونزه دا وه، چې پاکستاني لوري د مذاکراتو په جریان کې داسې غوښتنې مطرح کړې، چې غېر واقعي او غېر عملي وې.»

د نوموړي په وینا، پاکستان د خپل هېواد د ټولو امنیتي ستونزو مسوولیت افغانستان ته راجع کوي او دا په دې معنا دی، چې د پاکستان په پوځ کې ځانګړې کړۍ نه غواړي د دواړو هېوادونو مسایلو ته مذاکراتي حل لاره وموندل شي.

هغه زیاته کړې: «د پاکستاني پلاوي له‌خوا د غېر مسوولانه او نه همکارۍ روحیه د دې لامل شوه چې د افغانستان اسلامي امارت له نېک نیت او د منځګړو له ټولو هڅو سره سره کومې پایلې ته ونه رسېږي.»