د امریکا حکومت له‌خوا د کډوالۍ اړوند لسګونه قاضیان له کوم وضاحت پرته له دندو ګوښه شوي

میرضیایف په خپله مقاله کې لیکلي چې افغانستان د سیمې له اصلي جوړښت څخه دی او هېڅ‌کله هم باید د یوې څنډې یا حاشیې په توګه ونه لیدل شي.

د هغه په وینا، د سیمې د ثبات ساتل د افغانستان له مسایلو سره د جدي برخې اخیستنې پرته امکان نه لري.

هغه چې دغه لیکنه د منځنۍ اسیا د هېوادونو د مشورتي ناستې تر مخه خپره کړې، وایي چې د افغانستان ځورېدلی ملت لا هم په یو ژور بشري بحران کې ژوند کوي. ولسمشر میرضیایف د افغانستان په سیمه‌ییزو او نړیوالو بهیرونو کې د دوامدار ګډون پر اړتیا ټینګار کړی دی.

ازبکستان چې له طالبان سره پراخې اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې لري، د افغان–ترانس د رېل‌پټلۍ جوړول یو مهم ستراتیژیک پروژه بولي.

میرضیایف ویلي چې دا رېل‌پټلۍ به د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ د وصل یوه بنسټیزه کړۍ شي او د افغانستان د اقتصادي احیا لپاره به نوې زمینه برابره کړي.

هغه زیاته کړې چې د افغانستان لپاره د بشري مرستو، انرژۍ په برخه کې د همکارۍ او د افغان متخصصینو د روزنې پروګرامونه روان دي او ازبکستان یې پیاوړتیا ته ژمن دی.

میرضیایف ټینګار کوي چې افغانستان باید د سولې، امنیت، همکارۍ او پرمختګ د ګډې سیمې یوه برخه واوسي؛ یوه داسې سیمه چې د ټولو هېوادونو د ګډو ګټو استازیتوب وکړي او په سویلي پوله د ثبات یو دوامدار کمربند رامنځته کړي.

سره له دې چې ازبکستان له طالبانو سرهنږدې اړیکې لري، د منځنۍ اسیا هېوادونه د افغانستان له خاورې د امنیتي ګواښونو په اړه اندېښمن پاتې دي، په ځانګړي ډول د داعش فعالیتونه او نور رادیکال جریانونه.

یاد وزارت ویلي: «دواړو خواوو د پوځي او تخنیکي همکارۍ په اړه بحث کړی او دا یې مهمه وګڼله چې په سیمه او نړۍ کې په بې ثباته شرایطو کې ملګرتیا لا پیاوړې کړي.»

د تاجکستان او پاکستان د لوړ پوړو پوځي چارواکو ترمنځ د بحث نور موضوعات په دواړو هیوادونو کې د ګډو تمرینونو ترسره کول، د تجربو شریکول او په روزنیزو کورسونو کې ګډون کول شامل دي.

د راپور له مخې، دواړو خواوو د پوځي همکارۍ، زده کړې، د ترهګرۍ سره مبارزه او سیمه ییز امنیت په برخو کې د هڅو د زیاتولو هوډ څرګند کړی.

د یادلو وړ ده، چې د تاجکستان او پاکستان ځانګړو ځواکونو د روان کال په اګست کې د ترهګرۍ ضد خپل لومړی ګډ تمرین ترسره کړ، چې نوم یې «دوستي– ۲۰۲۵»و. دا تمرین د تاجیکستان د دفاع وزارت د فخراباد په روزنیز ډګر کې د ختلون په سیمه کې ترسره شو.

د دواړو هیوادونو شاوخوا ۱۰۰ځانګړو ځواکونو، په شمول د هوایي او پیاده ځواکونو، په دې تمرینونو کې برخه اخیستې وه.

د تاجکستان د دفاع وزارت وايي چې د نړیوال تروریزم او افراطیت ګواښونو ته په پام سره د داسې ګډو تمرینونو ترسره کول خورا مهم دي.

د پاکستان حکومت پر اېکس پاڼه لیکل شوي، چې یاد کسان د استخباراتي او د ترهګرۍ ضد ادارو په ګډو عملیاتو کې نيول شوي دي. په خبرپاڼه کې ټینګار شوی، چې دغه نیول شوي کسان د «ټي‌ټي‌پي»‌ وسله‌والې ډلې له یوې شبکې سره تړاو لري.

د دغه هېواد امنیتي چارواکو د معلوماتو له مخې؛ ساجدالله چې په شینا مشهور دی او د دغه ځانمرګي بریدګر لارښود و او د پوښتنو ګروېږنو پر مهال یې منلې، چې د «ټي‌ټي‌پي»‌ یو قوماندان سعیدالرحمان چې په دادالله مشهور دی؛ د ټېلګرام له لارې ورسره اړیکه نیولې وه او ورته یې امر کړی و، چې په اسلام‌اباد کې ځانمرګي برید کې ورسره همکاري وکړي.

د شینا د اعترافونو له مخې؛ یاد قوماندان د ځانمرګي بریدګر عثمان انځورونه هغه ته لېږلي وو، څو نوموړی ورسره په اسلام‌اباد کې وګوري. شینا همدا راز ویلي، چې د قوماندان سعیدالرحمان په لارښوونه یې د پېښور له یوې هدېرې څخه د ځانمرګي یو واسکټ رااېستلی او اسلام‌اباد ته یې وړی و. د امنیتي چارواکو په وینا؛ د برید په ورځ همدغه نیول شوی واسکټ د شینا له لوري ځانمرګي بریدګر ته ور اغوستل شوی و.

د پاکستان حکومت زیاته کړې، چې دغه کړۍ د برید پرمهال په ټولو پړاونو کې د افغانستان دننه له خپلو مېشتو مشرانو سره په اړیکه کې وه او هغوی ورته لارښوونې کولې. دوی وایي، د یاد قوماندان په ګډون یې د یادې شبکې ټول غړي نیولي دي. پاکستاني چارواکي خبرداری ورکوي، چې پلټنې یې لا هم روانې دي او ښايي په دې تړاو ځینې نور کسان هم ونیول شي.

تېره سې‌شنبه د اسلام‌اباد په ابتدایي او استینافي محاکمو کې د شوي ځانمرګي برید په پایله کې لږ تر لږه ۱۲ کسان وژل شوي او ۳۶ نور ټپیان شوي وو. دغه برید داسې مهال شوی، چې په پاکستان کې د مهمو نړۍوالو غونډو تر څنګ د پارلمان د مشرانو ترمنځ ګډې غونډې روانې وې.

تېره ورځ د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ادعا کړې، چې د اسلام‌اباد او سویلي وزیرستان په واڼه کې وروستي ځانمرګي بریدګر افغانان وو. دغه بریدونه داسې مهال کېږي، چې د افغان طالبانو او اسلام‌اباد ترمنځ اړیکې د «ټي‌ټي‌پي» پر سر سختې کړکېچنې شوې او په دې تړاو یې ترمنځ د دوحې او قطر مذاکرات هم ناکام شوي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۲۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دجي۷ هېوادونو دریځ د امریکا او درېیو اروپايي هېوادونو له هغو غیرعادلانه کړنو سره یو شان دي او هغوی هم هڅه کوي د ملګرو ملتونو پخواني بندیزونه بېرته پر ایران تطبیق کړي.

اسماعیل بقايي ویلي، دا ډول دریځونه د نړۍوالو اصولو خلاف دي او هېڅ ډول قانوني مشروعیت نه‌لري.

بقایي د اسراییلاو امریکا له لوري پر ایران د بریدونو او د دې هېواد پر سوله‌ییزو اټومي تاسیساتو د حملو یادونه وکړه او زیاته یې کړه، چې د اوو هېوادونو د ډلې غوښتنه له ایران سره د نړۍوال اټومي انرژۍ اژانس په همکارۍ کې، پرته له دې چې د امریکا او اسراییل د ګډو بریدونو یادونه وکړي، دوه‌مخي او لاسوهنه ده.

هغه وویل: «امریکا د ایران له برجام څخه د ۲۰۱۸ کال له یو اړخیز وتلو وروسته د اوسني وضعیت اصلي لامل ده او درېیو اروپايي هېوادونه د خپلو ژمنو په نه‌پوره کولو او د امریکا او اسراییل له تیري په ملاتړ سره د اټومي تړون څرګند نقض کړی دی.»

د بهرنیو چارو وزارت ویاند د فلسطین په اړه د جي۷ هېوادونودریځ هم غیر مسوولانه وباله او زیاته یې کړه، چې د فلسطینیانو پر وړاندې د اشغال او نسل‌وژنې ملاتړ د نړۍوالو ژمنو ښکاره نقض دی.

هغه د اوکراین جګړې په اړه د جي۷ هېوادونو ادعاوې هم رد کړې او څرګنده یې کړه، چې ایران د جګړې مخالف دی او د شخړې د حل یوازنۍ حل لاره یې خبرې او ډېپلوماټیکې هڅې بولي.

د جي۷ هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو چې په‌کې کاناډا، فرانسه، جرمني، ایټالیا، جاپان، بریتانیا او د امریکا متحد ایالتونه او د اروپایي اتحادیې د بهرني سیاست همغږي کوونکي شامل دي د چهارشنبې په ماښام (د نومبر ۱۲مه) د دوه ورځنۍ غونډې پای کې په کاناډا کې په یوې ګډې اعلامیې کې له ایران څخه وغوښتل، چې له متحده ایالاتو سره مستقیمې خبرې پیل کړي.

په ګډه اعلامیه کې راغلي: «موږ له ایران څخه غوښتنه کړې چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرېکړو او د اټومي وسلو د نه‌خپرېدو تړون (NPT) له‌مخې خپلې ژمنې په بشپړ ډول عملي کړي.»

دجي۷هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو په اعلامیه کې ټینګار شوی، چې ایران باید د نړۍوال اټومي انرژۍ له اژانس (IAEA) سره خپله بشپړه همکاري بېرته پیل کړي او اجازه ورکړي چې د دې اژانس د تفتیش ډلې د دغه هېواد ټولو اټومي موادو او تاسیساتو ته لاسرسی ولري.

په اعلامیه کې له تهران څخه همداراز غوښتل شوي، چې د اروپا درې‌ګونو هېوادونو (جرمني، فرانسه او بریتانیا) په ملاتړ، له متحده ایالاتو سره مستقیمو خبرو ته داخل شي.

رویټرز د بي‌بي‌سي له قوله لیکلي، چې بی‌بي‌سي د زړه له تله د ویډیو د ایډیټ کولو له امله خواشیني څرګنده کړې، خو دا چې د ټرمپ د بدنامه کولو یا سپکاوي قصد یې کړی دا نه مني.

بي‌بي‌سي زیاته کړې: «موږ دا نه منو چې موږ هغه بدنام کړی، نو د تاوان غوښتنې قانوني دلیل نه‌شته.»

بی‌بي‌سي همدارنګه ویلي چې د هغه وینا به نوره نه خپروي.

یاده دې وي، چې څو ورځې مخکې د بي‌بي‌سي مشرټیم ډېوي او د خبرونو اجرایيه مسوولې د همدې وینا د ایډیټ د فشارونو له امله له خپلو دندو لاس پر سر شول.

بي‌بي‌سي چې د نړۍ یو له تر ټولو پخوانیو رسنیو ګڼل کېږي، په دې وروستیو کلونو کې د بې‌پلوۍ په اړه له ګڼو پوښتنو سره مخ ده.
یو افشا شوی داخلي راپور ښيي، چې د بي‌بي‌سي العربیه د غزې جګړې په پوښښ کې د اسراییل پر هم ضد تعصب ښودلی و.