د ازبکستان ولسمشر: د افغانستان وضعیت جدي پاملرنې ته اړتیا لري

د دغه ریاست په وینا، په دې نندارتون کې به د ګڼ شمېر خصوصي او دولتي شرکتونو ترڅنګ د ننګرهار وادي کرنیز دولتي شرکت هم خپل تولیدات او محصولات نندارې ته وړاندې کړي.

د نندارتون مسوولین وايي، سږکال به دغه نندارتون د سیمې او نړۍ د ۱۵ هېوادونو په ګډون د روانې میاشتې په ۲۶مه نېټه د اوو ورځو لپاره پرانېستل شي.

مسوولین زیاتوي، چې په شاوخوا ۱۸۰ غرفو کې به بهرني شرکتونه او په سلګونه نورو غرفو کې به کورني شرکتونه خپل تولیدات او نوښتونه وړاندې کوي.

د یادونې وړ ده، چې تېر کال هم د امام ابوحنیفه درېیم ملي او نړۍوال نندارتون د کورنیو او بهرنیو تولیداتو د نندارې په موخه جوړ شوی و، چې د مسوولینو په وینا، پایلې یې مثبتې او د سوداګرۍ د پراختیا لپاره ګټورې وې.

یاد ریاست بیا دا نه دی ویلي، چې په دې نندارتون کې ښځو ته هم غرفې ورکړل شوي او که نه.

تر اوسه دا نه ده څرګنده شوې، چې دغه کارګر څنګه دغې خطرناکې وسيلې ته لوېدلی، خو د بېړنیو مرستو ټیمونو د هغه جسد له وسيلې را اېستلی او د څېړنو لپاره یې روغتون ته لېږدولی دی.

د راپورونو له مخې، دغه افغان کارګر د خوراکي توکو د اچولو پر مهال خپل تعادل له لاسه ورکړی او ناڅاپه وسيلې ته غورځېدلی دی.

دغه پېښه د هغو ګڼو افغان کډوالو د وضعیت انځور وړاندې کوي، چې د افغانستان د اقتصادي بحران او د طالبانو د محدودیتونو له امله د کار موندلو په موخه ترکیې، ایران او پاکستان ته تښتېدلي دي.

کډوال، په ځانګړي ډول افغانان د قانوني اسنادو او د کار رسمي جواز د نه لرلو له امله په خطرناکو، ټیټو تنخوا لرونکو او غېر انساني شرایطو کې کار ته اړ کېږي.

د ترکیې د کاري خوندیتوب او روغتیا شورا د ۲۰۲۴ کال په راپور کې ویلي، چې په دغه کال کې لږ تر لږه ۱۸۹۷ کارګران چې پکې ۱۳ افغانان هم شامل دي، د کار پر مهال د پېښو له امله مړه شوي دي.

سرچینې زیاتوي، چې په ډېرو مواردو کې د کارګرانو د مړینې قضیې په ځانګړي ډول د بهرنیو کارګرانو په جدي ډول نه څېړل کېږي.

بلخوا، راپورونه ښيي چې په ترکیه کې د افغان کډوالود نیولو لړۍ تېزه شوې او پولیس هره ورځ په بېلابېلو ښارونو کې ګڼ شمېر هغه کډوال چې اسناد نه لري، نیسي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزارت په تازه ارقامو کې ویلي، چې د روان کال د جنوري څخه تر اکټوبر پورې په بېلابېلو ښارونو کې ۳۰زره او ۹۹افغان کډوال نیول شوي او د قانوني پروسو لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د پاکستان اېکسپریس ټریبون ورځپاڼې د راولپڼدۍ د پولیسو د مشر سید خالد همداني له قوله ویلي، چې پولیسو په اسلام اباد کې تر چاودنې وروسته په کورونو، هټیو، هوټلونو، د بسونو او لاریو تمځایونو کې د پلټنې عملیاتو پرمهال ۷۶ «غیرقانوني» افغان کډوال نیولي دي.

سید خالد همداني ویلي:«د راولپنډۍ پولیس د شته ټولو سرچینو په کارولو سره د ښار د امنیت او ثبات د ساتنې لپاره کار کوي او دا به په راتلونکي کې هم دوام ولري.»

د پلټنې یاد عملیات په ۱۳۷۵ کورونو، ۴۱۲ هټیو او ۱۱۲ هوټلونو کې شوې دي.

د پولیسو په وینا د پلټنې یاد عملیات یې د راولپڼدۍ په راوت، ګجرخان، چونترا، کهوټه، جتلي، رټا امرال، ګنج منډوي، وارث خان، باني، نیو ټاون، صادق اباد، نذیر اباد، سیول لاینز او نورو سیمو کې کړي دي.

پولیسو ویلي، چې د کور په کور پلټنو پر مهال یې غیرقانوني افغان کډوالو ته په کرایه د کور ورکولو په تور هم ۲۱ قضیې ثبت کړې دي.

د‌ پاکستان حکومت وروسته له هغه په اسلام او راولپنډۍ کې د افغانانو د نیولو بهیر چټک کړی، چې د تیرې سې شنبې په ورځ د اسلام اباد محکمې ته څېرمه چاودنه کې ۱۲ کسان مړه او ۲۷ نور ټپیان شول. پاکستاني چارواکو په یاد برید کې د افغان وګړي د لاس لرلو ادعا هم کړې، خو په دې تړاو یې تراوسه رسنیو ته شواهد نه دي وړاندې کړي.

د طالبانو د مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت نن یکشنبه، د لړم ۲۵مه، وویل، چې د ۳ جي انټرنیټ خدماتو ته د خلکو لاسرسی له ۶،۲ میلیون څخه ۶،۸ میلیون ته لوړ شوی دی.

په ورته وخت کې، د طالبانو د مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت په وینا، د ۴ جي خدماتو ته د خلکو لاسرسی له ۱،۶ میلیون څخه ۶،۹ میلیون تنو ته لوړ شوی دی.

طالبانو مخابراتي خدماتو ته د خلکو د لاسرسي زیاتوالي اعلان په داسې وخت کې وکړ چې دې ډلې تیره میاشت په ټول هیواد کې د دریو پرله پسې ورځو لپاره مخابراتي خدمات بند کړل.

له دې وړاندې هم طالبانو په ځینو ولایتونو کې د نوري فایبر انټرنیټ خدمات بند کړي وو.

د څو ورځو لپاره د مخابراتي خدماتو بندیدو او محدودیت په ټول هېواد کې د بانکدارۍ، ګمرکونو او سوداګرۍ، روغتیا، تعلیم، هوايي چلند او ترانسپورت فعالیتونه او د خلکو ورځنۍ چارې ګډې وډې کړې.

طالبانو ویلي چې په تیرو څلورو کلونو کې، په مخابراتي سکتور کې ۱۲ ملیارد افغانۍ پانګونه شوې ده.

مخابراتي خدماتو ته د خلکو د ډېر لاسرسي یو لامل د افغان کډوالو را ستنېدل ګڼل کیږي. ایران او پاکستان په دې وروستیو کې د افغان کډوالو ستنول چټک کړي او یوازې له ایران نه تر یو میلیون ډېر افغانان هېواد ته ستانه شوي دي.

د طالبانو د مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت د راپور له مخې، په ټول هېواد کې له ۲۲ میلیون څخه ډیر سیم کارتونه ثبت شوي او له ۱۴۰۰ څخه ډیر نوي مخابراتي سایټونه فعال شوي دي.

خو لا هم په افغانستان کې انټرنیټ د نورې نړۍ او د سیمې د هېوادونو په پرتله ورو او ګرانبیه ګڼل کیږي.

عباس عراقچي د یکشنبې په ورځ په تهران کې د یوې غونډې په څنډه کې خبریالانو ته وویل، چې تهران په وروستیو ورځو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د روغې جوړې او ثبات په هڅو کې ښکیل دی.

نوموړي د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، « په وروستیو ورځو کې، موږ د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ارامښت او ثبات رامنځته کولو په هڅو کې یو. ټیلیفوني اړیکې مو ټینګې کړې دي او هیله من یو، چې پام وړ پایلو ته ورسیږو».

د ایران د بهرنیو چارو وزیر په نږدې راتلونکي کې د همدې مسالې په تړاو د یوې سیمه ییزې غونډې خبر ور کړ.

عراقچي وویل، « که خدای کړل یوه سیمه ییزه ناسته به ترسره شي او موږ دا پېښه تعقیبوو».

نوموړي ددې ناستې د څرنګتیا، وخت او ځای په اړه څه ونه ویل او نه یې هم دا روښانه کړې، چې دا ناسته د کومو هېوادونو د استازو په ګډون جوړیږي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ په دې وروستیو کې د ټي ټي پي او د پاکستان د هوايي بریدونو له امله اړیکې ترینګلې شوې دي.

دواړو خواوو د قطر او ترکیې په استازیتوب درې پړاوه خبرې اترې کړې دي، خو تر اوسه دغه خبرې اترې کومې پایلې ته نه دي رسېدلې.

طالبانو تېره اونۍ وویل، چې پاکستان د طالبانو له مشر نه غواړي چې په پاکستان کې د جګړو خلاف فتوا ور کړي، خو دې ډلې د فتوا صادرول په استسفا او د طالبانو په دارالافتا پورې مشروط کړی او وايي، د فتوا ورکول د امیر کار نه دی.

پاکستان پر طالبانو تور لګوي، چې د پاکستان په جګړه کې د ښکیلو پاکستاني جنګیالیو ډلو ملاتړ کوي، خو طالبان دا ردوي.