د طالبانو د ملي پراختیا شرکت ویاند نبيالله ارغندیوال هغه اوازې رد کړې، چې ګواکې د قوشتېپې کانال په شاوخوا کې شته ځمکې په اجاره ورکول کېږي. هغه وویل، د یادو ځمکو د وېش په تړاو تر اوسه پرېکړه نهده شوې.
نبيالله ارغنديوال د یکشنبې په ورځ (د لړم ۲۵مه) په خپله اېکس پاڼه ویلي: «د قوشتېپې کانال د ځمکو په اړه تر اوسه هېڅ ډول رسمي پرېکړه نه ده شوې.»
هغه له هېوادوالو وغوښتل، چې د دغه ډول «حرفهيي غلو» په دوکو ونهغولېږي او هېچا ته په دې نوم پیسې ورنهکړي، چې ګواکې د قوشتېپې کانال په شاوخوا کې د پرتو ځمکو د اجارې د ورکړې په برخه کې ورسره همکاري کوي.
تر دې مخکې داسې اوازې خپرې شوې وې، چې ګواکې د طالبانو له لوري د قوشتېپې کانال په شاوخوا کې پرتې ځمکې د کرکېلې لپاره په ارزانه بیه خلکو ته په اجاره ورکول کېږي.
د ملي پراختیا شرکت په وینا، د قوشتېپې ملي کانال پروژې چارې اوس مهال په خورا چټکۍ سره روانې دي او د سربند ودانیزې چارې یې نږدې ۸۵سلنه، د کانال د دویم فاز د کېندنې او ډکولو چارې شاوخوا ۹۵ سلنه بشپړې شوي او دغه راز د کانال په مسیر کې پر یو شمېر پلونو او د اوبو تنظیموونکو ودانیو هم کار روان دی.
د قوشتېپې ملي کانال پروژه د هېواد له لویو او بنسټیزو پراختیایي پروژو څخه شمېرل کېږي، چې له امو سیند څخه سرچینه اخلي او په مسیر کې یې د بلخ، جوزجان او فاریاب ولایتونو زرګونه هکتاره کرنیزې ځمکې خړوبوي.
دغه پروژه د کرنیزو تولیداتو د ډېروالي، د خلکو د اقتصادي وضعیت ښه والي، د اوبو مدیریت او هېواد د ځان بسیاینې لپاره یو بنسټیز بدلون بلل کېږي.
تر دې وړاندې ډیپلوماټ مجلې (د ۱۴۰۴ وږي ۲۰مه) په یوې مقاله کې ویلي و، چې د قوشتېپې کانال د امو سېند تر ۳۰ سلنې اوبه د افغانستان خوا ته جلا کوي.
دغه کانال د افغان بزګرو لپاره له وچکالۍ او بېوزلۍ څخه د خلاصون یوه هېله ده؛ خو پر ازبکستان، ترکمنستان او تاجکستان اوبه کمولای شي.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایُف هم نن (یکشنبه د لړم ۲۵مه) د منځنۍ اسیا هېوادونو په اوومه سرمشریزه کې په ټينګار سره وویل، افغانستان باید د امو سیند حوزې د اوبو د ګډو سرچینو په کارولو کې په سیمهییزو خبرو اترو کې فعاله ونډه واخلي.
تر دې مخکې ازبکستان د امو سیند پر اوبو د قوش تېپې کانال د جوړېدو په تړاو هم اعتراض کړی و، خو طالبانو بیا ویل چې له یاد سیند څخه یوازې د خپلې ونډې په اندازه اوبه یاد کانال ته ګرځوي.
میرضیایُف په دې غونډه کې په ډاګه کړه، چې د سیمې له بنسټیزو، انرژۍ او ټرانسپورټي پروژو سره د افغانستان يو ځای کېدل د سیمې له سیاست څخه نه بېلېدونکې برخه ده او زیاته یې کړه: «افغانستان باید د سیمې په بنسټيزو، انرژۍ او ټرانسپورټي پروژو کې مدغم شي.»
هغه همداراز وړاندیز وکړ، چې په فرغانه کې جوړ شوی د سولې وروستی فورم دې پر نړۍوال فورم بدل شي.
د ازبکستان ولسمشر تر دې مخکې هم په یوې مقاله کې ویلي و، چې افغانستان په څنډه کې نه دی، بلکې د سیمې یوه طبیعي او نه بېلېدونکې برخه ده او سیمهییز ثبات تر هغې ناشونی دی، څو د افغانستان اړوند مسایلو ته رسېدنه ونهشي.
نوموړي د منځنۍ اسیا هېوادونو په اوومه سرمشریزه کې د چین- قرغېزستان- ازبکستان د رېل پټلۍ پروژه او د ټرانس- افغان ټرانزیتي دهلېز پراختیا د سیمهییز اتصال لپاره د لومړیتوب وړ پروژې وبللې او د دغو برخو د همغږۍ لپاره یې وړاندیز وکړ، چې د غړو هېوادونو د لومړي وزیرانو د مرستیالانو په کچه د بنسټیز پراختیا لپاره ځانګړې شورا جوړه شي.
میرضیایُف همداراز د سیمې هېوادونو د اقلیم، چاپېریال او د اوبو د کمښت په تړاو د اندېښې په څرګندولو سره وړاندیز وکړ، چې د اوبو د معقول مدیریت لپاره ۲۰۲۶- ۲۰۳۶ لسیزه د عملي اقدام لسیزه اعلان شي.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایُف په ټينګار سره وویل، افغانستان باید د امو سیند حوزې د اوبو د ګډو سرچینو په کارولو کې په سیمهییزو خبرو اترو کې فعاله ونډه واخلي.
تر دې مخکې ازبکستان د امو سیند پر اوبو د قوش تېپې کانال د جوړېدو په تړاو هم اعتراض کړی و، خو طالبانو بیا ویل چې له یاد سیند څخه یوازې د خپلې ونډې په اندازه اوبه یاد کانال ته ګرځوي.
هغه همداراز له غړو هېوادونو وغوښتل، چې راتلونکی کال په ازبکستان کې جوړېدونکي «د اوبو ساتنې په نړۍوال فورم» کې ګډون وکړي.
نوموړي په سیمه کې د امنیت او ثبات د تضمین لپاره د منظمو او همغږو چارو پر دوام د ترهګرۍ، سختدریځۍ او سرحدونو پورې د تړلو جرمونو پر ضد د هڅو پر لا تقویت ټینګار وکړ.
د منځنۍ اسیا هېوادونو اوومه سرمشریزه غونډه د ازبکستان د ولسمشر شوکت میرضیایُف په مشرۍ او د اذربایجان، قزاقستان، قرغېزستان، تاجکستان او ترکمنستان د ولسمشرانو او همداراز د منځنۍ اسیا لپاره د ملګرو ملتونو د سیمهییز مرکز مشر کاهه امنادزه ګډون درلود.