پاکستانۍ ډان ورځپاڼې دوشنبه د (لړم ۲۶مه) په یوه راپور کې ویلي، چې طالبان هڅه کوي پر پاکستان د خپلې اقتصادي تکیې کمولو وروسته ځان د منځنۍ اسیا هېوادونو ته په سوداګریزه برخه کې نږدې کړي. راپور وایي، طالبان غواړي په بشپړه توګه له پاکستان سره د افغانستان سوداګریز تړاو ختم کړي.
یاده ورځپاڼه د کارپوهانو په حواله لیکي، چې جغرافیوي موقعیت، لوړ لګښتونه او سیاسي محدودیتونه به د طالبانو د حکومت هڅې ستونزمنې کړي. لامل یې په نړۍواله کچه د طالبانو د انزوا او رسمیت پېژندنې تر څنګ پر دغه ډلې لګول شوي محدودیتونه بلل شوي دي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ سوداګریزه کشاله په داسې حال کې راپورته شوې، چې د کابل او اسلاماباد ترمنځ اړیکې د تېرو څو کلونو پرتله تر ټولو کړکېچن نظامي او سیاسي حالت تجربه کوي. دواړو لوریو پر ډیورنډ کرښه دروازې تړلې او هر ډول سوداګري یې له تېرې څه باندې یوې میاشتې راهیسې بنده کړې ده. افغان او پاکستاني سوداګرو ته د دغه وضعیت له کبله درانه مالي زیانونه هم اوښتي دي.
راپور زیاتوي، پاکستان هره میاشت افغانستان ته له ۱۰۰ څخه تر ۲۰۰ مېلیونه ډالرو پورې توکي لکه تازه مېوې، سیمنټ، درمل، د جراحۍ سامان، کرنیز وسایل، ټوکر، بوټان، پلاستیکي پایپونه، د سینګار توکي او نور مالونه صادروي.
د افغان سوداګرو لهپاره سوداګریز بدیلونه
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال همدا تېره اونۍ ټولو افغان سوداګرو ته خبرداری ورکړ، چې ژر تر ژره له پاکستان سره خپلې معاملې راټولې کړي او هر ډول راکړه ورکړه دې ورسره بنده کړي. هممهاله د طالبانو د سوداګرۍ وزیر نور الدین عزیزي ویلي: «موږ له شمالي ګاونډیانو سره په فعاله توګه کار کوو؛ څو د بار وړ سوداګریز بدیلونه پیدا کړو».
طالبانو پاکستان تورن کړی، چې سوداګري یې د سیاسي فشارونو وسیله ګرځولې او پر ډیورنډ کرښه تړلې دروازې یې یوه بېلګه بللې ده. ډان ورځپاڼې په خپل راپور کې د افغان کارپوهانو له قوله لیکلي، چې افغانستان د منځنۍ اسیا هېوادونو سمندرونو ته لاره نهلري او افغان سوداګر اړ دي چې خپل مالونه د اوږدو ځمکنیو لارو څخه خپل هېواد ته انتقال کړي.
همدا راز ویل شوي، چې د منځنۍ اسیا هېوادونو لوړې ګمرکي تعرفې به د افغان سوداګرو لهپاره لګښتونه ډېر لوړ کړي. یادې پاکستانۍ ورځپانې لیکلي، د مرکزي اسیا له پنځو هېوادونو ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان، قرغزستان او تاجکستان سره د افغانستان سوداګري مخ په زیاتېدو ده او د طالب چارواکو په خبره؛ د دغې سوداګرۍ ارزښت اوس نږدې ۱.۷ مېلیارده ډالرو ته رسېدلی دی.
راپور کې د افغانستان د سوداګرۍ خونې پخواني رییس اذرخش حفیظي له قوله لیکل شوي: «واقعیت دا دی، چې د هند او سویلي اسیا بازارونو ته افغانستان ته تر ټولو لنډه او ارزانه لاره د پاکستان لاره ده».
هغه زیاتوي: «موږ اړتیا لرو، چې ټول ټرانزیتي مسیرونه پرانیستي پاتې شي؛ دا یوازې د افغانستان او پاکستان لپاره نه؛ بلکې د ټولې سیمې د اقتصادي يووالي لپاره مهم ګام دی».
افغان سوداګرو په وار، وار نیوکې کړې، چې اسلاماباد تل له حکومتونو سره د سیاسي کړکېچونو له کبله سوداګري زیانمنه کړې او دغه کار پاکستاني سوداګرو ته هم درانه تاوانونه اړولي دي.
د معلوماتو له مخې؛ په تېره څه باندې یوه میاشت کې پاکستان پر ډیورنډ کرښه د دروازو بندېدو له امله د صادراتي سوداګرۍ په برخه کې نږدې ۲مېلیارده ډالره زیان لیدلی دی. هممهاله بیا د افغانستان تاوان ۱ مېلیارد ډالره اټکل شوی دی.
