طالبانو په کندهار کې د ملافاضل د کورونو او مارکېټونو دخوندي‌کولو لپاره د سړک نقشه بدله کړه

نوموړي د دغه هېواد د لومړي وزیر له مرستیال او د صنعت او سوداګرۍ له وزیر الیګ کوروتچینکو سره لیدلي، چې پکې د افغانستان او تاتارستان ترمنځ پر ګډو دوه اړخیزو موضوعاتو سربېره د تاتارستان د شرکتونو له‌خوا په افغانستان کې د پانګونې او د سوداګریزو اړیکو د پراختیا پر موضوعاتو ټینګار شوی.
په مسکو کې د طالبانو سفارت ویلي، چې ګل حسن حسن د تاتارستان له چارواکو سره د لیدنې پر مهال وویل: «په افغانستان کې له رامنځته شوي سوداګریز او پانګه‌ییز فرصت څخه دواړه هېوادونه ښه ګټه اخیستلای شي، په ځانګړي ډول د افغانستان او کازان ترمنځ ګډ سوداګریز مرکز او نندارتون جوړول کولی شي د افغاني مېوو او نورو محصولاتو لپاره روسیې ته لنډه او ارزانه لار برابر کړي.»

100%

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستیو ترینګلتیاوو له امله، تېره اوونۍ د طالبانو د اقتصادي مرستیال له هغه خبرداري وروسته چې په کې یې له پانګه‌والو او سوداګرو وغوښتل چې خپلې ټولې سوداګریزې معاملې له پاکستان سره تر ۹۰ ورځو راونغاړي، طالبانو د سیمې له نورو هېوادونو سره خپلې اقتصادي اړیکې پراخې کړې دي.
د یادونې وړ ده، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ راهیسې روسیه یوازینی هېواد دی چې طالبان یې په رسمیت پېژندلي او له دغې ډلې سره یې خپلې اړیکې د پام وړ پراخې کړې دي.

د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ستانه شویو کسانو د کورنیو شمېر ۱۳۵۷ ته رسېږي.

د دوی د معلوماتو له مخې، ۱۰۰۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۵۹۲ ته رسېږي، د کندهار سپین بولدک له لارې، ۲۸۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۴۸۳ ته رسېږي د تورخم له لارې، ۳۸ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۳۶ ته رسېږي د نیمروز د ورېښمو له لارې او ۳۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۱۵ ته رسېږي د هرات د اسلام کلا له لارې له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ هم نن ویلي، چې په تېره یوه اوونۍ کې له پاکستان او ایران څخه ۳۵ زره او ۹۲ افغان کډوال اېستل شوي، چې ځیني یې له دغو هېوادونو په زور اېستل شوي دي.

دغه سازمان په یوه راپور کې ویلي، چې په دې ډله کې ۱۷۰۲۷نارینه او ۱۸۰۶۵ښځې دي، چې د نومبر له ۹ مې څخه تر ۱۵ مې پورې افغانستان ته تللي دي.

د دواړو هېوادونو له خوا د افغان کډوالو جبري اېستل د ملګرو ملتونو په ګډون له پراخو نړۍوالو غبرګونونو سره مخ دی، خو ایران او پاکستان لا تر اوسه د کډوالو په تړاو په خپل چلند کې نرمښت نه دی ښودلی.

له دې سره، په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو له ګواښ سره د مخ افغانانو د خونديتوب لپاره په یوه پرانیستي لیک کې بیا له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو سازمانونو او د کډوالو ادارو نه غوښتنه کړې، چې د دوی د جبري اېستلو لړۍ دې ودرول شي او د بیا مېشتېدو قضیې دې ژر بشپړې شي.

په دغه لیک کې هغو افغان کډوالو چې د امریکا د بیامېشتېدو پروګرام لپاره په تمه دي ویلي، چې په تېرو څو میاشتو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې پېښې په بې‌سارې کچه زیاتې شوې دي. پولیسو کور په کور د تالاشۍ، نیولو او جبري ستنولو مرکزونو ته د لېږلو چارې روانې ساتلې دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وايي، چې د همدې دوبي په اوږدو کې لږ تر لږه ۱،۲۸۸ افغانان له تاجکستان څخه شړل شوي، چې ۱،۱۵۲ یې د پناه غوښتنې او کډوالۍ قانوني اسناد لرل.

دا اداره ټینګار کوي، چې تاجکستان باید خپلې نړۍوالې ژمنې پوره کړي او کډوال یوازې په ارادي، خوندي او باعزت ډول بېرته واستوي.

تاجک چارواکي وايي، دوی هغه کسان شړي چې د نشه‌يي توکو کاروبار کوي، د افراطیت تبلیغ کوي، جعلي اسناد لري او د اقامت له قانون څخه سرغړونه کوي.

د تاجکستان د کورنیو چارو وزیر رامازون رحیم‌زاده په یوه خبري غونډه کې ویلي: «که څه هم دوی قانوني مېشت وو، خو کله چې قانون مات شي، غېرقانوني کېږي.»

یو افغان کډوال وایي، د ده د تره‌زوی ټول قانوني اسناد لرل او هېڅ ناقانونه کار یې نه و کړی، خو دا خبره په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې.

یو بل افغان کډوال وایي، چې ډېری شړل شوي کسان هغه افغانان و، چې په وروستیو کلونو کې تاجکستان ته تللي و او د کار رسمي اجازې یې نه لرلې یا د ځايي چارواکو له چلند سره بلد نه و.

هغه زیاتوي: «افغانان باید د بقا لپاره یو شمېر نا لیکلي قوانین مراعات کړي، لکه د ږیرې لنډ ساتل، د شرابو نه کارول، له تاجک ښځو لرې پاتې کېدل ځکه چې دا هغه څه دي چې د ځايي خلکو حساسیت پاروي.»

له دې سره- سره هغه د تاجک چارواکو چلند د ایران او پاکستان په پرتله ډېر درناوی لرونکی بولي او ژوند په تاجکستان کې ورته د «ازادۍ» مترادف ښکاري، په ځانګړي توګه د افغانستان د ملکي او ټولنیزو محدودیتونو په پرتله.

د اریانا سازمان مشر عبدالمصور بهادري هم وایي، چې تاجکستان د سیمې په کچه یوازینی هېواد دی چې له افغان کډوالو سره پرته له بدګمانۍ چلند کوي او د ځینو افغانانو «بې‌مسوولیته چلند» د شړلو لامل شوی دی.

یونسیار یادونه کوي، چې د نړۍوالو اصولو له مخې هېڅ کډوال باید هغه هېواد ته بېرته ونه لېږدول شي چې ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ وي. دغه اداره وایي، چې د افغانستان اوسنی وضعیت لا هم د ځورونې خطر لري او افغان کډوال لا هم نړۍوال محافظت ته اړتیا لري.

تاجکستان په خپل د ۲۰۲۴ کال رسمي راپور کې د افغان کډوالو د حقونو په برخه کې هم تر نیوکو لاندې راغلی، په ځانګړي ډول د پناه لیکونو، د استوګنې اسنادو او د کار اجازه‌لیکونو د ترلاسه کولو په برخه کې چې افغان کډوال یې له جدي ستونزو سره مخامخ کړي دي.

د طالبانو سترې محکمې د سې شنبې په ورځ (د لړم ۲۷مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په ننګرهار کې دوه نارینه د نشه يي توکو د قاچاق په تور ۲۰- ۲۰ دُرې وهل شوي دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغو کسانو ته له ۷ میاشتو څخه تر یو کال پوري تنفیذي بند سزا هم ورکړل شوې ده.

د طالبانو دغه ادارې په یوې جلا خبرپاڼه کې زیاته کړې، چې په بلخ کې یوه ښځه د «نامشروع اړیکو» په تور ۳۹ دُرې وهل شوې ده.

د طالبانو د بلخ ابتدایه محکمې یادې مېرمنې ته د دوه کاله تنفيذي بند سزا هم ورکړې.

طالبانو د دغه کسانو د هویت په اړه څه نه دي‌ ویلي.

د طالبانو په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې یاد کسان د طالب چارواکو او عامو خلکو په حضور کې وهل شوي دي.

د بلخ د طالبانو څارنوالۍ مسوول عین الدین روحاني ویلي: «د دغه حکم د شرعي قوانینو، د فساد، فتنې او د اسلامې ټولنې څخه د شرعي قانون خلاف کړنو د له منځه وړلو په موخه پلی کېږي.»

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو تېره ورځ هم په زابل او کابل ولایتونو کې د یوې ښځې په ګډون ۳۰ کسان په دُرو وهلي دي.

د افغانستان انټرنشنل- پښتو د موندنو له‌ مخې، طالبانو په تېرو درېیو (اګسټ، سپټمبر او اکټوبر) میاشتو کې د هېواد په ۲۱ ولایتونو کې ۳۳۱ کسان د «نامشروع اړیکو، له کورونو د تېښتې، بد اخلاقۍ، زنا، لواطت، غلا، رشوت، د شرابو په ګډون د نشه يي توکو کاروبار، جعل او فرېبکارۍ» په تورونو د خلکو په مخ کې لسګونه دُرې وهلي او یو شمېر یې پر څو کاله تنفیذي بندونو هم محکوم کړي دي.

حلیم فدایي ټينګار کوي، چې دی د طالبانو له ټولو داخلي سياستونو سره مخالفت لري.

نوموړي ددې ادعا پر وړاندې چې ځینې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د جګړې واقعیت تر پوښتنې لاندې راولي او یا وايي چې پاکستان د رژیم د بدلون سیاست خپل کړی، وايي، چې که طالبان رښتیا د پاکستان ضد سیاستونه د نجونو پر مخ دې زر ښوونځي پرانیزي، ځکه د ده په وینا، د ښوونځیو او پوهنتونونو سوځول او د روڼاندو وژل د پاکستان مخکینۍ ستراتیژي ده.

فدایي زیاته کړې، چې هغه څه چې طالبانو پرون د ځانمرګو، چاودنو او زېړو بوشکو په بریدونو کول، اوس هم د حکومتي فرمانونو او احکامو له لارې همغه سیاستونه عملي کوي.

دغه پخواني والي وویل چې که طالبان د نجونو ښوونځي پرانیزي، نو دا د یو حقیقي بدلون نښه ګڼل کېدای شي؛ کنه، نو د طالبانو او پاکستان ترمنځ شخړې «یوازې یو نمایش دی او د خلکو له احساساتو ناوړه ګټه اخیستنه ده او د طالبانو د سپینولو په معنا دي.»

فدايي همدراز زیاتوي، چې جګړه د پاکستان او د افغانستان د ملت ترمنځ واقعي ده، خو د طالبانو او پاکستان ترمنځ پر جګړې لاهم شک لري.

هغه وايي، د طالبانو او پاکستان ترمنځ اختلاف ډیر داسې ښکاري لکه د مولانا فضل‌الرحمن یا عمران خان د حکومت چې له پاکستان سره اختلاف دی.

نوموړی زیاتوي، چې د پاکستان او طالبانو سیاست دواړه د افغانستان دتباهي سیاست دی.