امنه محمد امنیت شورا ته: لوږه اوس په مستقیم ډول د وسلې په توګه کارول کیږي

انوارالحق احدي په سویس کې د افغانستان د اماني صندوق غړی دی. نوموړي د دوشنبې په ورځ (د لړم۲۶مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دغه صندوق تر اوسه پورې له نیم میلیارده ډالرو څخه زیاته ګټه کړې. هغه زیاته کړه، چې د صندوق نغدې پیسې چې پخوا درې نیم میلیارده ډالره وې اوس څلور میلیارده او ۲۰ میلیونه ډالرو ته رسیدلې دي.

امریکا د افغانستان بانک له شتمنیو څخه ۳،۵ میلیارده ډالره په سویس کې اماني صندوق ته لیږدولي څو د افغانستان په اقتصادي برخه کې وکارول شي.

د انورالحق احدي په وینا، دغه صندوق تر اوسه هېڅ لګښت نه‌لري او یوازې ګټه لري.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک په تېرو کلونو کې اعلان کړی و، چې درې میلیارده او ۱۴۰ میلیونه او اته سوه زره افغاني بانک نوټونه چاپ شوي دي. د دغه بانک د پولي پالیسۍ مشر ویلي وو، چې له دغو پیسو څخه، شاوخوا یو میلیارد او ۱۰۰ میلیونه افغانۍ بانک نوټونه وېشل شوې دي.

په افغانستان کې د امریکا پخواني استازي ټام ویسټ ویلي وو، چې دغه بانک نوټونه د امریکا په همکارۍ چاپ شوي دي.

احدي د طالبانو د هغه ادعا په اړه چې اقتصاد محوره پالیسي لري وویل، دا لومړی ځل نه‌دی چې له طالبانو دغه خبره اوري. هغه وايي چې د اقتصاد پر بنسټ بهرنۍ پالیسي، مسلکي‌توب او کورني قانونیت ته اړتیا لري.

د حامد کرزي او اشرف غني د ولسمشرۍ په دورو کې هم د افغانستان سیاست د اقتصاد پر بنسټ ولاړ و.

د افغانستان د اماني صندوق دغه غړي د سوداګرۍ او ترانزیت پر مخ د لارو تړل «د پاکستان له‌خوا تپل شوې جګړه» وبلله او په وینا یې پاکستان د جمهوریت پر وخت هم ورته کړنې کولې.

د افغانستان د مالیې پخواني وزیر وویل، چې د سوداګریزو بدیلو لارو موندل د طالبانو نوښت نه‌دی، بلکې د طالبانو له راتګ مخکې ورته کار شوی و او په وینا یې طالبان د جمهوریت ډیری سیاستونه تعقیبوي.

احدي وایي، چې افغانستان له اقتصادي ښکیلاک څخه د خلاصون وړتیا لري، خو په وینا یې دغه کړنه یوازې یو مشروع او منل شوی حکومت کولای شي.

احدي یادونه وکړه، چې د طالبانو اقتصاد محوره پالیسیو، د افغانستان په اقتصاد کې هېڅ د پام وړ بدلون نه‌دی راوستی. د هغه په وینا، سیاسي انزوا د افغانستان پر اقتصاد هم منفي اغېز کړی دی.

د تېر حکومت دغه پخوانی چارواکی وایي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د افغانستان اقتصادي راتلونکي ته خوش‌بینه نه دی، ځکه چې اقتصادي پرمختګ ځانګړي شرایط غواړي چې طالبان یې نه‌شي پوره کولای.

هغه د قانون پلي کول او له پانګو ساتنه دوه هغه شرطونه په ګوته کړل، چې د اقتصادي پرمختګ لپاره اړین دي.

هغه ټینګار وکړ چې د یوه هېواد اقتصاد له مسلکي کسانو پرته د مدرسو په فارغانو پر مختګ نه‌شي کولای.

ټرمپ په خپلې ټولنیزې شبکې «تروت» کې لیکلي: «زه نړۍ ته د امنیت شورا د دې حیرانوونکي رایې مبارکي وایم، چې د سولې د پلاوي د پېژندنې او تایید سبب شوه.»

د امریکا ولسمشر ټینګار کړی، د امنیت شورا دغه رایه چې د سولې پلاوی یې رسمي کړ، د ملګرو ملتونو په تاریخ کې به له تر ټولو لویو تاییدیو څخه وشمېرل شي. هغه ویلي، چې دا اقدام به په ټوله نړۍ کې د لا زیاتې سولې د خپرېدو لامل شي او دا یوه تاریخي شېبه ده.

ډونالډ ټرمپ له ملګرو ملتونو او ټولو هغو هېوادونو چې په امنیت شورا کې یې دې پرېکړه‌لیک ته رایه ورکړې مننه کړې او زیاته کړې یې ده، چې د پلاوي غړي او نور «حیرانوونکي اعلانونه» به په راتلونکو اونیو کې خپاره شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم د امنیت شورا له پرېکړه لیک څخه هرکلی کړی او د دغه پرېکړه‌لیک تصویب یې د «غزې د خلکو له خوا له حماس پرته، د یوه ارامه او هوسا غزې د جوړولو لپاره مهم تاریخي ګام» بللی دی.

حماس د غزې په تړاو د ملګرو ملتونو پرېکړه‌لیک رد کړ | افغانستان انټرنشنل پښتو

خو حماس د ملګرو ملتونو دغه پرېکړه‌لیک رد کړی او ویلي یې دي، چې دغه پرېکړه‌لیک د فلسطینیانو حقونه او غوښتنې نه پوره کوي.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دوشنبې په ماخوستن د (لړم ۲۶مه) په غزه کې د نړۍوالو ځواکونو د مېشتېدو په تړاو د امریکا وړاندیز شوې طرحه تصویب کړه. د امنیت شورا له ۱۵ غړو ۱۳ یې موافقه رایه ورکړه او یوازې روسیې او چین ممتنع رایې ورکړې.

په دې طرحه کې د «ثبات نړۍوالو ځواکونو» په نوم د څو میلیتي ځواکونو جوړېدل او همداراز د «فلسطیني دولت د جوړښت» لپاره د یوه بهیر پيلېدل شامل دي.

په دې طرحه کې همداراز په څرګنده ویل شوي، چې د ثبات نړۍوال ځواکونه د غزې د پولو له امنیت ساتنې سربېره د حماس د نظامي تاسیساتو د له‌منځه وړلو او همداراز د حماس جنګیالیو د بې‌وسلې کولو دندې پر غاړه لري.

حماس بیا وايي، هغوی [لویدیځوال] غواړي، چې غزه د نورو هېوادونو تر لاس لاندې او د هغوی تر واک لاندې کړي چې فلسطینیان او د مقاومت ډلې یې سخت مخالفت کوي.

حماس زیاته کړه: «په غزه کې نړۍوالې قوې ته د دندو سپارل، په ځانګړي ډول د مقاومت د بې وسلې کولو په ګډون، د دې قوې بې‌طرفي له‌منځه وړي او دا د اشغال په ګټه پرېکړه ده.»

د پرېکړه‌لیک په متن کې ویل شوي، چې غړي هېوادونه کولای شي د سولې د بورډ په نوم په هغه انتقالي ادارې کې ګډون وکړي چې د غزې د بیا رغونې او اقتصادي احیا څارنه به کوي. پرېکړه‌لیک همدارنګه د ثبات نړۍوالو ځواکونو جوړېدو ته واک ورکوي چې د غزې د غیرنظامي کولو بهیر تضمین کړي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا دغه پرېکړه لیک بیا په اسراییل کې جنجال رامنځته کړی، ځکه په یاد پرېکړه لیک کې په راتلونکې کې د فلسطینیانو لپاره د یوه خپلواک هېواد جوړېدو ته اشاره شوې ده.

په پرېکړه لیک کې ویل شوي: «ښايي بالاخره د فلسطین هېواد د جوړېدو لپاره شرایط رامنځته شي.»

محمد خالد حنفي د دوشنبې په ورځ (د لړم ۲۶مه) د شیعه ګانو عالي کمېسیون له دغه ۱۴ کسیز پلاوي سره په کتنه کې زیاته کړه: «بهرنیو کړیو تل هڅه کړې څو د مسلمانانو ترمنځ اختلافات راوپاروي، خو موږ باید د هغوی پر وړاندې په کلکه ودرېږو او د اسلامي نظام ريښتينی انځور تر ټولې نړۍ ورسوو.»

حنفي په ډاګه کړه، که څوک له کوم طالب مسوول څخه شکایت لري، نو کولی شي په زغرده دغه وزارت ته شکایت وکړي او په وینا یې ورته به رسېدنه وشي.

هغه له یاد پلاوي د همکارۍ له غوښتنې سربېره زیاته کړه: «اوس یې وخت رارسېدلی څو یو موټی شو او ټولنه کې شته ناخوالې له منځه یوسو.»

دا په داسې حال کې ده، چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو سازمان د راپورونو له‌مخې،په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، د مذهبي لږکیو حقونه په بې‌سارې توګه نقض شوي او ان هغوی ته د ځانګړو ورځو د نمانځلو اجازه نه‌ورکول کېږي.

څه موده مخکې طالبانو په بدخشان کې د اسماعیلیه مذهب لارویان هم د خپل مذهب پریښودلو ته اړ کړي وو.

د دغه وزارت مسوولینو ویلي، یوازې سږ کال په څو ولایتونو کې ۲۵۰ کسان د جادو اړوند چارو په تړاو نیول شوي او همداراز عدلي او قضایي بنسټونو ته هم معرفي شوي دي.

دوی ټینګار کړی، چې په ټولنه کې به له منکراتو او فساد څخه مخنیوي ته دوام ورکړي او له هغو کسانو سره به جدي چلند وکړي چې د «فاسدو» اعمالو د پراخېدو لامل ګرځي.