د هبت‌الله جنجالي ټاکنه؛ قاسم خالد د نوي مرستیال په معرفت غونډه کې ګډون نه دی کړی

د طالبانو د اوبو او برېښنا وزارت ویاند مطیع الله عابد ویلي، چې د شاتوت للندر بند څخه کابل ښار ته د څښاک اوبو د لېږد پروژې تخنیکي مطالعات بشپړ شوي او ډېر ژر به یې عملي چارې پیل شي.

د نوموړي په وینا، د یادې پروژې په بشپړیدو سره به د ۴ تر ۵ میلیونه کابل ښاریانو د څښاک اوبو ستونزه حل شي.

عابد ویلي:« دا بند کولای شي له څلور تر پنځه میلیونو کسانو ته د څښاک اوبو زمینه برابره کړي، ځکه دې پروژې ته لومړیتوب ورکړل شوی دی. کار ته اماده پروژه ده او تر یو میلیارد افغانیو بودجه ورته منظور شوې ده او ډېر ژر به یې عملي چاري پیل شي.»

طالبانو په کابل ښار کې د اوبو د کمښت ستونزه جدي بللې ده او وايي، چې د پنجشیر سیند او د شاه او عروس بند څخه هم کابل ښار ته د اوبو رسونې پروژو باندې غور کوي.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاند د «مرسي کورپس» نړیوال سازمان خبرداری ورکړی و، چې تر ۲۰۳۰ کال پورې به کابل د اوبو له جدي کمښت سره مخ شي.

لېوال په کورنیو او نړیوالو پېژندل شویو تحصیلي موسسو کې زده کړې کړې دي؛ له علامه طباطبایي پوهنتون څخه یې د ادبیاتو په برخه کې د دکتورا سند اخېستی او د کابل پوهنتون د پښتو ژبې او ادبیاتو ماسټري لري.

لېوال دغه راز د امریکا په مریلینډ پوهنتون کې (Humphrey ) فیلوشیپ بشپړ کړی او په ژورنالیزم، ادبیاتو او سیاست کې تخصص لري.

په مسلکي ژوند کې عبدالغفور لېوال د افغانستان په ډیپلوماتیکو، کلتوري او ټولنیزو چارو کې مهمې دندې ترسره کړې دي.

هغه په ایران کې د افغانستان سفیر، د سرحدونو او قبایلو چارو سرپرست وزیر او د افغانستان د سیمه‌ییزو مطالعاتو مرکز رییس پاتې شوی. دغه راز نوموړي د سرحدونو اوقبایلو په چارو کې د ولسمشر اشرف غني ارشد سلاکار په توګه هم دنده ترسره کړې ده.

لېوال د ژورنالیزم په ډګر کې هم فعاله تجربه لري؛ د سولې او جګړې خبریالۍ له انسټیټوټ او ازادۍ راډیو پښتو څانګې سره یې هم دندې ترسره کړې دي. دی همدا راز د افغانستان د اساسي قانون د تسوید او تصویب کمیسیونونو ویاند او د مطبوعاتي دفتر مشر پاتې شوی دی.

عبدالغفور لېوال ۳۱ کتابونه او له ۲۰۰ډېرې مقالې خپرې کړې دي.

« سپړنه» د افغانستان او سیمې د تودو سیاسي، ټولنیزو او فرهنګي مسایلو ژور تحلیل وړاندې کوي او د عبدالغفور لېوال په راتګ سره به د کره، بې‌ پرې او مستندو تاریخي او فرهنګي شننو او معلوماتو پر رسولو تمرکز لا ډېر کړي.

دغه خپرونه په اونۍ کې پنځه ورځې د افغانستان پر وخت د شپې په ۱۰بجو خپریږي.

د ايران د کورنيو رسنيو د رپوټونو له مخې، ددغه هېواد د کورنيو چارو وزير د کابینې د ناستې په څنډه کې خبریالانو ته وويل: «د پولو امنيتي وضعيت مناسب دی او د هېواد د امنیت حالت هم د تېر کال په پرتله ښه شوی دی».

اسکندر مومني ويلي دي: «موږ ويلي چې د کډوالو ضد نه يو، خو زموږ سرچينې او امکانات نور د ډېر شمېر [کډوالو منلو] لپاره بسنه نه کوي».

هغه د وږي میاشتې په يوه وينا کې ويلي وو چې د روان لمريز کال تر پایه به نږدې دوه ميليونه نور افغان کډوال هم له ايران څخه وشړل شي.

د بشري حقونو سازمانونو رپوټونه او د سيمه ييزو سرچينو او عيني شاهدانو معلومات ښيي چې ايران لسګونه زره افغان کډوال د قانوني پړاوونو له تېرېدو پرته، په ګواښ، وهلو ډبولو او په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.

په هالنډ کې د حقوقي او ټولنيزې مشورې مرکز «اوا» په خپل یوه تحقيقاتي رپوټ کې، چې د روان کال د زمري میاشتې په منځ کې خپور شوی و، وويل چې سلګونه افغان کډوال د ايران د اخراج په بهير کې له تاوتريخوالي او بد چلند سره مخ شوي او شتمنۍ يې مصادره شوې دي.

د ملګرو ملتونو کارپوهان وايي چې کډوال افغانستان ته تر ستنېدو وروسته د زده کړو نه‌لاسرسي، بشري بحران، لوږې او د ژوند د سختو شرايطو له جدي ننګونو سره مخ کېږي.

د پاکستاني رسنۍ جیو نیوز د راپور له مخې بخاري ویلي چې په ټول پنجاب کې د ناقانونه مېشتو افغانانو او بهرنیو وګړو د نیولو او بېرته ستنولو لپاره پراخ عملیات روان دي او حکومت هڅه کوي چې د کډوالۍ له قانون څخه سرغړونه کوونکي کسان ډېر ژر له دې هېواده وباسي.

د هغې په وینا، هر هغه څوک چې د ناقانونه مېشتو افغانانو په اړه معلومات ورکړي، د حکومت له لوري به نغدي وستایل شي.

عظمیٰ بخاري زیاته کړې چې یوازې په تېرو درې اونیو کې يې ۶زره او ۲۲۰افغانان بېرته افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

څه موده وړاندې په پاکستان کې مېشت افغان کډوالو د دغه هېواد لومړي وزیر شهباز شریف ته یو پرانیستی لیک استولی و او غوښتنه یې ترې کړې وه، چې د دوی د نیونې او جبري ستنونې لړۍ ودروي.

د پنجاب حکومت دا اعلان په داسې حال کې کوي چې په پاکستان کې د مېشتو افغانانو د پېژندنې او ایستلو لړۍ لا هم روانه ده. په زرګونه افغان کډوال چې درېیمو هېوادونو ته د تګ په تمه دي، له جبري اېستلو، اقتصادي کړاوونو او امنیتي فشارونو سره مخ دي. په دې کې د مدني ټولنې غړي، خبریالان، د پخواني حکومت کارکوونکي او د بشري حقونو فعالان شامل دي.

سرچینو د چارشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د طالبانو مرکزي دارالافتاء د تیرې دوشنبې او سې شنبې په ورځ د کندهار په قول اردو کې له پاکستان سره د شخړې د حل او له شرعي اړخه د ټي ټي پي موضوع د څیړلو تړاو دوه ورځنۍ مشورتې ناسته کړې ده.

د پاکستاني طالبانو موضوع په دې وروستیو کې د کابل او اسلام اباد ترمنځ د اړیکو د ترینګلتیا اصلي محور ګڼل کیږي.

دوو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په یاده مشورتې ناسته کې له پاکستان سره د ستونزو او ګاونډیو هېوادونو سره د اړیکو، کډوالو، سوداګرۍ او نورو مسایلو په اړه مشورې شوې دي.

سرچینو زیاته کړه:« په پاکستان کې د جنګ په اړه د فتوا په اړه خبرې وشوې. په هغه صورت کې پاکستان ته فتوا ورکول ممکن دي، چې پاکستان استفتا وکړي او “اسلامي امارت” یې په رسمیت پېژندلی وي».

د سرچینوپه وینا، له احتمالي فتوا سره ځینې نور مسایل هم مشروط شوي دي: « له کډوالو سره باید په بشپړ ډول نرمښت وشي او پاکستان باید داسې تضمین ورکړي، چې د افغانستان د مېوو او صادارتو مخه باید ډب نه شي».

سرچینو ویلي، چې دار الافتاء تر مشورو وروسته لا هم د فتوا د ورکولو او یا نه ورکولو په اړه پرېکړه نه ده کړې. سرچینو دا ناسته مشورتي وبلله.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، په یاده غونډه کې د ملا برادر په ګډون د کندهار، د علماوو شورا غړو، د جهادي مدرسې مفتیانو او د ملا هبت الله سلاکارانو هم ګډون کړی و.

د طالبانو ویاند د چارشنبې په ورځ د کندهار په قول اردو کې د مرکزي دار الافتاء ناسته د فقهي مجالسو د علماوو لپاره جوړ شوی سیمینار وباله او ویې ویل، چې په یاد سیمینار کې د طالبانو مشر ملا هبت الله هم ګډون کړی و.

حمدالله فطرت وویل، چې ملا هبت الله د یاد سیمینار ګډونوالو ته لازمې لارښوونې کړې دي.

د فطرت په وینا، ملا هبت الله یادې ناستې د وینا پرمهال په خپل منځ کې په همکارۍ، مخالفت نه کولو، د اختلافاتو حل، امر بالمعروف او نهی عن المنکر ټینګار کړی دی.

په کندهار کې د طالبانو د دارالافتاء ناسته داسې مهال کیږي، چې له ترکیې نه ددې ډلې راستون شوي مرکچي پلاوي په یوه خبري ناسته کې وویل، چې پاکستان له دوی نه په دغه هېواد کې د جګړې په تړاو د فتوا ورکولو غوښتنه کړې ده.

د سرچینو په وینا، طالبانو د کوربه هېوادونو په غوښتنه دا وړاندیز منلی، خو د فتوا ورکول یې د امیر پرځای، د خپلې مرکزي دارالافتا کار ګڼلی دی.

د طالبانو د مرکچي پلاوي غړي او ددې ډلې د کورنیو چارو وزارت مرستیال رحمت الله نجیب د لړم پر ۲۱مه وویل، چې د پاکستان له استفتا وروسته به د شریعت په رڼا کې مشوره کیږي او بیا به فتوا جاري کیږي. هغه دا هم وویل، چې د فتوا د څرنګتیا په اړه هم څه نه شي ویل کېدای ځکه فتوا د شریعت په رڼا کې ورکول کیږي.

تر اوسه دا روښانه نه ده، چې پاکستان د طالبانو د استفتا غوښتنې ته مثبت ځواب ور کړی دی او که نه.

د پاکستان لپاره تر ټولو اندېښمنوونکې مساله د پاکستاني طالبانو غورځنګ دی، چې اسلام اباد یې پر طالبانو د ملاتړ تور لګوي، خو طالبان دا تورونه ردوي او دا د پاکستان کورنۍ مساله بولي.