بیزنیس ریکارډر خبري ویبپاڼې د پاکستاني چارواکو له قوله ویلي، له افغانستان سره یې د ډيورنډ په کرښه سوداګریزې لارې د اکتوبر پر ۱۱ نېټه هغه مهال وتړلې چې د قاچاق او غیرقانوني سوداګرۍ له لارې د هېواد کلنی اقتصادي زیان تر ۳،۴ټرېلیونه روپیو رسېده او د افغان ټرانزیټ ناوړه استفادې له لارې هر کال نږدې یوه ټرېلیون روپۍ بېرته په ناقانونه ډول پاکستان ته راوړل کېدې.
دوی ټینګار کوي چې دغه پرېکړه «د سیاسي اړیکو د خرابوالي عکسالعمل نه دی»، بلکې یو اوږدمهاله پلان دی چې هدف یې د هغه غیرقانوني دهلېز له منځه وړل دي چې کلونه یې د نشهيي توکو، ناقانونه وسلو او وسلهوالو د تګ راتګ اسانتیا برابره کړې وه.
د چارواکو په وینا، یوازې هغه لارې تړل شوې چې «د لویو قاچاقي او ترهګریز فعالیتونو اصلي مسیرونه» ګرځېدلي وو. هغوی وايي، دا اقدام به د پاکستان اقتصادي حاکمیت پیاوړی کړي، د دولت واکمنۍ ته به وده ورکړي او د لویو سوداګریزو لارو کنټرول به بېرته دولت ته راواوړي.
د دوی په وینا ددغه لارو په تړلو سره، تر ټولو لوی زیان افغانستان لیدلې ده.
یوازې په یوه میاشت کې د تورخم له لارې د افغانستان زیان ۴۵میلیونه ډالر اټکل شوی او ټول زیان تر اوسه له۲۰۰میلیونه ډالرو اوښتی دی. شاوخوا ۵زره موټرونه د ډيورنډ کرښې په اوږدو کې بند پاتې دي او لسګونه ټنه مېوې او موسمې حاصلات د خرابېدو په حال کې دي.
د بدیلو لارو د استعمال له امله صادرات او واردات څو برابره ورو شوي: هغه مالونه چې د کراچۍ له لارې درې وو نه تر څلورو ورځو کې افغانستان ته رسېدل، اوس د ایران له لارې د شپږو نه تر اته ورځې وخت نیسي، او د منځنۍ اسیا له لارې یې لېږد تر ۳۰ ورځو ډېریږي.
د ایران له لارې د یوې کانټینر ترانسپورټ بیه هم له ۵۰ نه تر ۶۰ فیصدهلوړه شوې او نږدې ۲۵۰۰ډالر اضافي لګښت پرې راځي.
شنونکي وايي دغه کړکېچ په ډاګه کړه چې افغانستان له ۷۰ نه ۸۰ فیصده پورې سوداګري په پاکستان متکي وه، چې له درملو تر خوراکي توکو ډېری توکي د پاکستان له بندرونو او لویو لارو تېرېږي.
همدا ډول په کور دننه، د غیرقانوني سوداګرۍ د ټکان له امله شاوخوا ۲۰۰ زره کسان چې په قاچاقي شبکو کې په کار بوخت وو، له عاید څخه بېبرخې شوي دي.
پاکستاني چارواکي استدلال کوي چې د دې شبکو ماتې به د اوږدې مودې لپاره د ناقانونه وسلو، نشهيي توکو او د وسلهوالو د مالي سرچینو جریان کم کړي.
پاکستان وايي یاد بندښت د هېواد په ورځني ژوند هېڅ اغېز نه لري، ځکه له افغانستان څخه د قاچاق له لارې راتلونکي توکي عموماً «لوکس توکي» وو نه اساسي اړتیاوې.
د دوی په وینا، د CPEC او د چین سره د مستقیمو لارو له امله هم د پاکستان حیاتي سوداګریزې رسونې اغېزمنې شوي نه دي.
پالیسي جوړونکي باور لري چې پاکستان به له پنځه نه تر لسو کلونو په اوږدو کې له دې پرېکړې څخه سترې ګټې ترلاسه کړي، چې پکې د ډيورنډ په کرښه امنیت، د اقتصاد له درزونو د لیک کېدو مخنیوی، او منظم سرحدي تجارت شامل دي.
شنونکي تر دې هم وړاندې وایي چې د دې بدلون له امله افغانستان ممکن له ختیځو ولایتونو لکه پکتیا ورهاخوا خپله سوداګري ایران او منځنۍ اسیا ته پراخه کړي او خپل اقتصادي جوړښت لږ تر لږه «له انحصار څخه متنوع» کړي.