په کندهار کې په یوې چاودنه کې د یوې کورنۍ ۲ غړي وژل شوي او ۷ نور یې ټپيان دي

فضل محمود فضلي د دوشنبې په ورځ پر خپل اېکس په یوه یادښت کې لیکلي، چې په مقابل کې مرتجع دریځونه تل هڅه کوي د پاکستان ځینې بریدونه مقدس، د توجیه وړ او ځینې نور مردود وښيي، خو داسې چلند د ملي ګټو او تاریخي حقایقو سره په ټکر کې دي.

فضلي وايي، چېد پاکستان د نیابتي ډلو لنډمهاله شخړې د قدرت د بقا لپاره وې او له پاکستان سره ددوی معامله هم د دین، عقیدې او ملي ګټو معامله نه وه، بلکې د قدرت د بقا لپاره یوه معامله وه.

نوموړی وايي، ډېر کسان فکر کوي چې کله کله د پاکستان او د هغه اړوندو ډلو تر منځ اصطکاک رامنځته کېږي، دا ښايي د افغانستان په ګټه وي خو واقعیت داسې نه دی ځکه کله چې مجاهدینو په افغانستان کې واک ترلاسه کړ، همدغه ډلې چې د پاکستان په مرسته واک ته رسېدلې وې د واک پر سرپه کړکېچ کې ونښتې او پاکستان هم د دغه کړکېچ برخه وه، چې لنډمهاله بدبینۍ یوازې د قدرت پر سر رامنځته شوې وې، نه د افغانستان د ملي موضوعاتو پر سر.

نوموړی وايي، « له دې وروسته چې کله طالبان واک ته ورسېدل، د هغوی له منځه ځینې کړۍ د عربي نړۍ څخه د تمویل غوښتونکې وې. د همدې لپاره له پاکستان سره لنډمهاله تربګنۍ ایجاد شوې خو هېڅکله د افغانستان د ملي حاکمیت لپاره نه وې».

نوموړی وايي، «د طالبانو او پاکستان تر منځ اوسنی کړکېچ هم د پاکستان د کورني امنیت د بقا مساله ده، نه د افغانستان د ملي حاکمیت او د افغانانو د ښې راتلونکې لپاره».

هغه زیاتوي، چېملتپال په ښه ډول دا درک کوي چې له پاکستان سره د دغو ډلو لنډمهاله شخړې هېڅکله د افغانستان په ګټه نه وې او دا شخړې یوازې د پاکستان د فشار د مدیریت او د واکمنو ډلو د داخلي سبقت د جګړې برخه وه. فضلي زیاتوي، « هر ځل چې دوی کمزوري شوي، پاکستان پر هغوی فشار زیات کړی او هر ځل چې یې اړتیا پېدا کړې، دوی ته یې زمینه برابره کړې ده».

فضلي وايي، چې ولس په نظام کې هېڅ ګډون نه لري، اساسي حقوق یې له منځه تللي، د زده‌کړو دروازې پرې تړل شوي او د بیان ازادي زندۍ شوې ده، نو په داسې شرایطو کې له ولسه دا تمه کول چې د حاکمې ډلې ترڅنګ په یو صف کې ودرېږي، له واقعي نړۍ څخه لرې توقع ده.

نوموړی وايي، هغه ولس چې غږ نه شي کولی، خپل حق نه شي غوښتلای او د ژوند له اساسي اړتیاوو بې‌برخې دی، څنګه کولای شي د داسې ډلې ملاتړ وکړي؟ نوموړی وايي، د بدلون اساسي شرط دا دی چې له پاکستان سره د پخوانیو اړیکو ښکاره غندنه وشي او په ښکاره ومنل شي چې د پاکستان ټول تېري له مجاهدینو تر طالبانو او تر اوسنیو یرغلونو پورې د افغانستان پر ضد عمل و.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د هند له (WION ) ټلویزیون سره په یوه ځانګړې مرکه کې وویل، چې کابل به په راتلونکې یوه میاشت کې په نوي‌ ډیلي کې د افغانستان سوداګریز اتشه وټاکي.

عزیزي وویل: «د افغانستان سوداګریز اتاشه به په یوه میاشت کې په ډیلي کې وټاکل شي».

نوموړي دا کار د سوداګرۍ په برخه کې د اسانتیا او خنډونو د لرې کولو پر لور عملي ګام بللی دی.

هغه د سوداګرۍ د اصلي دهلېز په توګه د ایران د چابهار بندر پر کارولو ټینګار وکړ او هندي شرکتونو، په ځانګړي ډول د کانونو او کرنې برخې شرکتونو ته یې مستقیمه بلنه ورکړه.

عزیزي وویل: «افغانستان په کانونو کې سترې نه‌سپړل شوې سرچینې لري او په کرنه کې لوی ظرفیت موجود دی. موږ هندي پانګوالو ته په پراخ لاس ښه راغلاست وایو».

عزیزي د طالبانو تر حاکمیت لاندې د ښځینه کاروباریانو ملاتړ ته اشاره وکړه او کله چې ترې د پاکستان په اړه وپوښتل شول، نوموړي د سوداګرۍ د متنوع کولو پر اړتیا ټینګار وکړ.

په ورته وخت کې د طالبانو د سوداګرۍ وزیر د هند د صنعت او تجارت له وزیر سره هم کتنه کړې ده.

پایوش ګویال پر خپل اېکس له نورالدین عزیزي سره خپل یو انځور خپور کړی، چې نوموړي ته د ګلانو ګېډۍ ور کوي.

ګویال ویلي، « زموږ خبرې د اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا او د متقابلې سوداګرۍ د پراخېدو په ګډه ژمنتیا ولاړې وې، په ځانګړي ډول د توکو او پانګونې د اسانه انتقال د اسانتیا له لارې».

نوموړي ویلي، چې «موږ یو ځل بیا پرېکړه وکړه چې خپل د ګډو ګټو شراکت لا پسې ژور کړو او د دواړو هېوادونو د خلکو ترمنځ اړیکې نورې هم قوي کړو».

د طالبانو سوداګرۍ وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې ناسته کې د نهاواشیوا بندر د ننګونو، د امریتسر- کابل هوايي دهلیزونو پراخولو او د سوداګرۍ د ځمکنيو، هوايي او سمندري لارو په اړه خبرې شوې دي.

د یاد وزارت په وینا، په دې ناسته کې د بانکي معاملاتو پر اسانه کولو، سوداګریزو او روغتیايي ویزو، د سوداګریزو اتشو، ګډې پانګونې او ګډو نندارتونونو پر جوړولو هم خبرې شوې دي.

د طالبانو د ویاند مرستیال د دوشنبې په ورځ، د لیندۍ ۳مه په اېکس کې لیکلي، چې ددې ډلې د رياست الوزرا اداري مرستيال عبدالسلام حنفي نن ماسپښین په کابل کې د ترکیې سفیر جنک اونال او مل پلاوي سره د مخه ښې کتنه وکړه.

عبدالسلام حنفي د ترکیې سفیر جنک اونال سره په کتنه خوښي څرګنده کړې او د دوه اړخیزو اړیکو پیاوړتیا کې یې د نوموړي د هڅو ستاینه کړې ده.

د طالبانو ویاند د ترکیې د سفیر له قوله لیکلي، چې نوموړي ویلي، ترکیې ته د افغانستان د سوداګریزو مالونو د لېږد او د ټرانسپورتي لارو د رامنځته کولو په اړه هڅې شوې دي.

باوري سرچینو د دوشنبې په ورځ، د لیندۍ پر۳مه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او نړیوال بانک سره د طالبانو د کورنیو چارو او مالیې وزارتونو ترمنځ خبرو اترو لا تر اوسه کومه پایله نه ده ورکړې.

د سرچینې په وینا، نړیوال سازمانونه ډاډه نه دي، چې طالبان به د دوی د کورنیو او بهرنیو کارمندانو امنیت تضمین کړي.

د طالبانو په منځ کې د ځانمرګو بریدګرو نفوذ او پر بهرنیو وګړو بریدونه په افغانستان کې د نړیوالو سازمانونو ماموریتونو لپاره یو له لویو اندېښنو څخه دی.

د نړیوال بانک د نمایندګۍ یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې که طالبان د امنیت سپارلو لپاره پر دوی فشار ته دوام ورکړي، نو یاد ماموریتونه به له افغانستان څخه ووځي.

دا په داسې حال کې ده، چې اوس مهال په ټول افغانستان کې له ۲۱ میلیون څخه ډیر خلک له لوږې څخه د خلاصون لپاره د دغو نړیوالو سازمانونو مرستو ته اړتیا لري.

له دې وړاندې د خوړو نړیوال پروګرام په ټول افغانستان کې د لوږې پراخې ساحې ته په اشارې سره، اعلان وکړ چې په هرو پنځو افغانانو کې یو یې اوس مهال له لوږې سره مبارزه کوي.

د ملګرو ملتونو، نړیوال بانک او اروپايي ټولنې استازو تر اوسه ددې خبر په اړه د افغانستان انټرنشنل پوښتنو ته ځواب نه دی ویلی.

د جرمني ورځپاڼې ویلټ سره په یوه مرکه کې، د اتریش د کورنیو چارو وزیر ګیرارډ کارنر وویل چې د اروپايي اتحادیې وګړي نور د کډوالۍ له ستونزې سره مخ کیدو پر مهال د یووالي کلمه نه شي اوریدلی.

د مجرمو کډوالو د اېستلو په برخه کې د اتریش نوښت ته په اشارې سره، هغه زیاته کړه: «په وروستیو اونیو کې، درې سوري او دوه افغانان چې په اتریش کې یې خطرناک جرمونه کړي وو، مستقیم خپلو هیوادونو ته بېرته واستول شول.»

د اتریش د کورنیو چارو وزارت د لړم ۱۸مه اعلان وکړ، چې دوی یو بل افغان پناه غوښتونکی چې د مخدره توکو پورې اړوند جرمونو په تور محکوم شوی و، افغانستان ته شړلی دی.

د اتریش د کورنیو چارو وزیر وویل، چې هیواد یې د شاوخوا ۷۰۰۰ سوري وګړو د ساتنې وضعیت بیاکتنه کوي او د افغانانو لپاره ورته اقدام پلان شوی دی.

هغه زیاته کړه، چې د اتریش حکومت هڅه کوي د اتباعو د بیرته منلو په پروسه کې له اصلي هیوادونو سره یوې موافقې ته ورسیږي. له همدې امله، د طالبانو یوه پلاوي په سپتمبر کې د اتریش پلازمینې ویانا ته سفر وکړ او د اتریش له چارواکو سره یې خبرې وکړې.