د هندوراس پخوانی ولسمشر خوان اورلاندو هرناندیز، چې د نشه يي توکو د قاچاق او وسلو په تورونو په امریکا کې زنداني و، د ټرمپ له بښنې وروسته خوشی شوی. د سپینې ماڼۍ یوې چارواکې وویل، ټرمپ د دوشنبې په شپه د هرناندیز د بښلو فرمان لاسلیک کړ.
هغه د دوشنبې په ورځ د لویدیزې ورجینیا ایالت په هیزلټن ښار کې له زندان نه خوشې شوی.
د ۲۰۲۴ کال په مارچ کې د منهاټن یوه قضايي پلاوي هرنانډیز د امریکا پر لور د کوکایین د قاچاق د خوندي کولو لپاره د میلیونونو ډالرو بډې په اخیستلو تورن کړ.
هغه تیر کال په جون کې محکمې ته وړاندې شو.
د هغه میرمنې انا ګارسیا په ټولنیزو رسنیو کې تایید کړې چې هرناندیز خوشې شوی دی.
د روسیې ولسمشرولادیمیر پوتین د پنجشنبې په ورځ هند ته دوه ورځنی سفر پیلوي، چې د روسي نفتو، د توغندیو دفاعي سیستمونو او جنګي الوتکو د پلور لپاره هڅې وکړي او هغه انرژي او دفاعي اړیکې بېرته ورغوي چې د امریکا تر فشار لاندې کمزورې شوې دي.
روسیه له ډېرو کلونو راهیسې هند ته مهمې وسلې وړاندې کوي او د۲۰۲۲ کال له فبرورۍ راهیسې چې مسکو پر اوکراین برید وکړ، نوی ډیلی د روسي سمندري نفتو تر ټولو لوی پېرودونکی ګرځېدلی. خو دا میاشت تمه کېږي چې هند د روسي نفتو واردات تر ټولو ټیټ حد ته ورسوي، ځکه بندیزونه سخت شوي او هند د امریکا د نفتو او ګازو اخیستل ډېر کړي دي.
پوتین، چې څلور کاله وروسته لومړی ځل نوي ډیلي ته ځي، د هند له لومړي وزیر نریندرا مودي سره د سرمشریزې لپاره روان دی. د روسیې دفاع وزیر اندري بيلاوسوف او پراخ سوداګریزاو صنعتي پلاوی به هم له نوموړي سره مل وي.
د اتلانتیک شورا شنونکي مایکل کوګلمن رویټرز ته وویل: « د پوتین سفر د هند لپاره یو فرصت دی چې له مسکو سره خپله ځانګړې اړیکه بېرته ټینګه کړي او په نويو دفاعي معاملاتو کې پرمختګ وکړي».
که څه هم هغه زیاتوي، چې ډېر احتمالي اعلانونه به د ټیټې کچې یا اسانه تر لاسه کېدونکي تړونونه وي.
د ټرمپ فاکتور
هندي چارواکي اندېښنه لري چې له روسیې سره د انرژي یا دفاعي تړون هره هڅه کېدای شي د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ سخت غبرګون را وپاروي.
ټرمپ په اګست میاشت کې د هند پر صادراتو تعرفه ۵۰ سلنه ته لوړه کړه، ځکه هند د روسي نفتو اخیستل نه وو کم کړي.
د پوتین له سفر وړاندې، نوي ډیلي او مسکو د دفاع، ترانسپورټ او کرنې په برخو کې خبرې وکړې.
په اګست کې دواړو خواوو هوکړه وکړه چې د هند او د روسیې په مشرۍ د اورواسیا اقتصادي اتحادیې ترمنځ د ازادې سوداګرۍ د تړون خبرې پیل کړي. دوی په ملکي اټومي انرژۍ کې د همکاریو د پراخېدو په اړه هم خبرې کوي.
د پوتین په پلاوي کې د زرغون بانک مشر، د روسي وسلو دولتي صادروونکي روسوبورون اېکسپورټ او تر بندیزونو لاندې د روس نفت او ګازپروم نفت شرکتونو مشران شامل دي.
زرغون بانک ویلي، دوی غواړي د هند په زیربناوو کې پانګونه وکړي او په هندي روپۍ د پراخو راکړو ورکړو ملاتړ وکړي، ځکه د هند او روسیې ډېری سوداګري په روپیو ترسره کېږي. بانک وايي، د هند له خوا د روسي توکو د وارداتو د پراخېدو لپاره یې نوې مالي اسانتیاوې پیل کړي دي.
رپوټونه وايي مسکو به له هند څخه د تخنیکي تجهیزاتو په ترلاسه کولو کې مرسته وغواړي، ځکه بندیزونو یې نړیوالو کمپنیو ته لاسرسی ستونزمن کړی دی.
هند هیله لري چې د کال تر پایه له امریکا سره د سوداګرۍ تړون لاسلیک کړي، ځکه ډېری هندي تصفیه خونو د روسي نفتو اخیستل بند کړي، خو اوس چې روسیه بیا تخفیفونه زیاتوي، ځینې دولتي تصفیېخونې یې د اخیستو لپاره لېوالې دي.
هند د روسیې دفاعي ملاتړ ته اړتیا لري
هند نه غواړي له روسیې سره خپلې دفاعي اړیکې کمزورې کړي، ځکه د هند ډېرې جنګي الوتکې او وسلې روسۍ دي او تخنیکي ملاتړ ته اړتیا لري. د هند د دفاع سکرتر راجیش کمار سینګ ویلي، «هند نه شي کولی د روسیې له دفاعي ملاتړ پرته خپلې اړتیاوې پوره کړي».
روسۍ سوخو۳۰جنګي الوتکې د هند د هوايي ځواک ستره برخه جوړوي او روسیې هند ته خپله تر ټولو پرمختللې جنګي الوتکه سو۵۷ هم وړاندیز کړې ده. دا موضوع به په خبرو کې مطرح شي، خو هند لا پرېکړه نه ده کړې.
هند به د اېس ۴۰۰دفاعي سیستم د نورو واحدونو اخیستو پر سر هم خبرې وکړي.
هندي شنونکي وايي، د اوکراین جګړې د پای ته رسېدو لپاره د امریکا–روسیې وروستۍ خبرې کېدای شي هند ته له مسکو سره د اړیکو د پراخولوفرصت ور کړي.
د امریکا د کورني امنیت وزیرې کریسټي نوم د سېشنبې په سهار وختي (د لیندۍ ۱۱مه) له ولسمشر ټرمپ سره تر کتنې وروسته وویل، تر دې وروسته د هغو هېوادونو یو کس هم نهمني چې اتلان یې وژني. نوموړې د هېڅ هېواد نوم نهدی اخیستی، خو همدا تېره اوونۍ یوه افغان د ملي ګارډ یوه سرتېرې ووژله.
تېره اوونۍ یوه افغان د امریکا په پلازمینه واشنګټن کې سپينې ماڼۍ ته نږدې د ملي ګارډ پر دوو سرتېرو برید وکړ او په پایله کې یې یوه سرتېرې ووژل شوه او یو بل یې ټپي شو او پهخپله یې هم د نورو ځواکونو له لوري ونیول شو.
له دغې پېښې وروسته په امریکا کې پر افغانانو محدودیتونه ډېر شول او ان دا چې دغه هېواد ته د تللو افغانانو اسناد بیا څېړل کېږي.
د امریکا د کورني امنیت وزیرې د سېشنبې په سهار وختي په خپله اېکس پاڼه پرته له دې چې د کوم هېواد نوم واخلي، وویل: «ما همدا اوس له ولسمشر سره ولیدل. زه وړاندیز کوم چې پر هر هغه لعنتي هېواد بشپړ د سفر بندیز ولګول شي چې زموږ هېواد له قاتلینو او هغو کسانو ډکوي چې یوازې د امتیاز په لټه کې دي.»
نوموړې زیاته کړې: « زموږ نیکونو دغه هېواد په خپلو وینو، خولو او د ازادۍ پر بنسټ جوړ کړی- نه د دې لپاره چې بهرني یرغلګر زموږ اتلان ووژني. موږ هغوی نه غواړو. ان یو یې هم نه.»
هغې تر دې مخکې د جو بایډن پر ادارې په نیوکو سره ویلي و، چې د «متحدینو د ښه راغلاست» پروګرام په نوم یې څه باندې ۱۰۰زره افغانان له کومې پلټنې پرته امریکا ته لېږدولي دي.
په امریکا کې جمهوري غوښتونکي سناتور برني مورینو د داسې قانون طرحه وړاندې کړې، چې له مخې به یې د دوهګوني تابعیت لرل ختم شي او امریکایان به اړ وي، چې د دوو تابعیتونو له منځه یو انتخاب کړي.
د دې قانون له مخې، هر هغه امریکایی چې د بل هېواد تابعیت لري، باید د امریکا تابعیت د ساتلو لپاره خپل بل تابعیت پرېږدي؛ که نه نو د امریکا تابعیت به یې په اتومات ډول لغوه شي.
مورینو چې له کولمبیا څخه امریکا ته کډوال شوی ټینګار کوي، چې د امریکا تابعیت د «مشخصې وفادارۍ» غوښتنه کوي او دوهګونی تابعیت له دې اصل سره په ټکر کې دی.
دا طرحه په داسې حال کې وړاندې کېږي، چې د امریکا د تابعیت او کډولۍ د پالیسي په اړه بحثونه ورځ تر بلې تودېږي.
تازه د سپینې ماڼۍ ویاندې ویلي، چې د ټرمپ اداره د پناهغوښتونکو دوسیو ارزونه او د ځانګړو مهاجرت ویزو (اېسایوي) ټولې پروسې رسمي درولې دي. هغه پروګرامونه چې ډېرو افغانانو د بایډن د حکومت پر مهال امریکا ته د داخلېدو لپاره ترې کار اخیسته.
د دې پرېکړې په اعلان سره روښانه شوې، چې په ډلهییزه توګه د ولسمشر ټرمپ د شړلو هڅې لا هم روانې دي او د کډوالۍ پالیسۍ لا سختېږي.
ټرمپ همدارنګه د افغانستان پاسپورټ لرونکو ته د ویزې ورکولو بهیر د نامعلوم وخت لپاره وځنډاوه.
د افغانستان او تاجکستان ترمنځ د ګډې پولې په شاخوا کې د پنځو چیناییانو له وژل کېدو او د پنځو نورو له ټپي کېدو وروسته چین په یادو سیمو کې له خپلو شرکتونو او کارکوونکو غوښتي، چې سمدستي د تاجکستان له هغو سیمو ووځي، چې له افغانستان سره په ګډه پوله پرتې دي.
په تاجکستان کې د چین سفارت په یوې اعلامیه کې په افغان- تاجک ګډه پوله کې له چینایي شرکتونو او کارکوونکو غوښتي، چې ژر تر ژره دې له یادو سرحدي سیمو ووځي.
د تاجکستان د ولسمشرۍ ماڼۍ مطبوعاتي دفتر د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۰مه) وویل، چې تېره اونۍ کې د افغانستان له خاورې په دوو بریدونو کې پنځه کسان وژل شوي او پنځه نور ټپیان شوي دي. ولسمشر امام علي رحمان امنیتي ادارو ته امر کړی چې وضعیت او د سرحدي امنیت د پیاوړتیا لپاره پر لارو چارو بیاکتنه وکړي.
افغانستان له تاجکستان سره څه باندې ۱۳۵۰ کیلومتره ګډه پوله لري.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت هم د جمعې په ورځ (د لېندۍ ۷مه) د تاجکستان د ختلان ولایت په شمسالدین شاهین سیمه کې د درېیو چینایي وګړو وژنه وغندله او زیاته یې کړه: «د لومړنۍ ارزونې او معلوماتو پر بنسټ په دې کې هغه کړۍ لاس لري، چې په سیمه کې د ګډودۍ، بېثباتۍ او هېوادونو ترمنځ د بېباورۍ رامنځته کولو لپاره هڅې کوي.»
لومړۍ پېښه د تېرې چهارشنبې په ورځ د تاجکستان د ختلان ولایت په شمسالدین شاهین سیمه کې رامنځته شوه او پهکې ۳ چیناییان ووژل شول او دویمه پېښه د یکشنبې په ماښام (د لیندۍ ۹مه) د تاجکستان شادک مرزي سیمه کې هغه مهال رامنځته شوه چې د سړک جوړولو پر چینايي کارګرو وسلهوال برید وشو.
د بدخشان ولایت لپاره د طالبانو امنیتي مسوولینو بیا د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۰مه) وویل، پر چینايي وګړو د وروستي وسلهوال برید په تړاو یې دوه کسان د دغه ولایت په میامی ولسوالۍ کې نیولي دي.
متحده ایالاتو د ۲۰۲۵ کال د ډسمبر له لومړۍ نېټې څخه د شلو سترو اقتصادي هېوادونو ډلې د ۲۰۲۶کال مشري په رسمي ډول پر غاړه واخیسته. د سپینې ماڼۍ په وینا، د ټرمپ تر مشرۍ لاندې به د جي۲۰ تمرکز بېرته د دې ډلې اصلي هدف ته راوګرځول شي، چې هغه د اقتصادي ودې او نړۍوالې هوساینې پیاوړتیا ده.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د نویو اصلاحاتو په لړ کې به درې اساسي محوري موضوعات: د مقرراتو د بار کمولو له لارې اقتصادي هوساینې ته وده ورکول، د ارزانه او خوندي انرژۍ د عرضې پیاوړتیا او د نوې ټېکنالوژۍ او نوښتونو پرمخ بیول به د مشرتابه په اجنډا کې شامل وي.
تمه کېږي، چې متحده ایالات به د دې غونډې کوربه توب د فلورېډا ایالت په میامي ښار کې وکړي، هغه هم په داسې کال کې چې د متحده ایالاتو د جوړېدو د ۲۵۰ کلنۍ نمانځنه کېږي. له دې وړاندې د جي۲۰ مشري د سوېلي افریقا په غاړه وه.
د جي شل ډله څه ده؟
په ۱۹۹۹ کال کې د اسیایي هېوادونو له مالي ناورین وروسته د نړۍ شلو لویو هېوادونو په دې درک سره چې نور نه شي کولای د یوه هېواد په پولو کې دغسې ناورین کابو کړي او نړۍوالې اقتصادي همکارۍ ته اړتیا لري، نو یوه اقتصادي ډله یې جوړه کړه.
دغه اقتصادي ډله اوسمهال د نړۍ د (جي ډي پي) د ناخالصو کورني تولید اتیا سلنه او د نړۍوالې سوداګرۍ پنځه اویا سلنه برخه جوړوي.
برېتانیا، امریکا، اروپايي ټولنه، روسیه، سعودي عربستان، سوېلي افریقا، هند، ترکیه، ارجنټاین، اسټرالیا، برازیل، کاناډا، چین، فرانسه، جرمني، اندونیزیا، ایټالیا، جاپان، سوېلي کوریا او مکسیکو د دغه سازمان غړي هېوادونه دي.
که څه هم د دغې اقتصادي ډلې د جوړېدو په لومړیو کلونو کې یوازې د مالیې وزارتونو مشرانو له یو بل سره کتل؛ خو د ۲۰۰۸ کال له مالي ناورین وروسته د غړو هېوادونو مشرانو پرېکړه وکړه، چې په کال کې یو ځلې غونډه وکړي.