طالبانو د ایراني ځواکونو ډزو کې د ۱۱ وژل شویو افغانانو په تړاو ایران ته اعتراض لیک سپارلی

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د پنجشنبې په ورځ په اعلان وکړ، چې د پاکستان له خوا د سیاسي او اقتصادي فشار په توګه د سوداګریزو لارو بندولو ددواړو خواوو ولسونو ته درانه زیانونه واړول، خو سره له دې افغانستان توانېدلی د سیمې له نورو هیوادونو خپل واردات پوره کړي.

هغه زیاته کړه، « «دا چې افغانستان د خپل ضرورت وړ توکي له ګڼو نورو هیوادونو څخه پوره کوي، نو اسلامي امارت پرېکړه وکړه چې د سوداګري او ټرانزیټ د پراختیا او دواړو لوریو ته د ولسونو د هوسایي او باعزته تجارت په خاطر له پاکستان سره سوداګریزې لارې به هغه وخت بېرته پرانیستل کېږي، چې د پاکستان حکومت څخه قوي اطمنان تر لاسه شي، چې په راتلونکي کې دغه لارې د سیاسي فشار، غیر قانوني استفادې او ولسونو د ځورولو لپاره ونه تړل شي».

نوموړي دغه راز د لارو پرانېستل د دواړو هیوادونو د تجارانو او خلکو د حقونو په خوندیتابله پورې مشروط کړي.

د طالبانو دغه دریځ داسې مهال دی، چې د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د چارشنبې په ورځ ویلي، چې د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزارت سره له مشورې وروسته یې پرېکړه کړې، چې د تورخم او سپین بولدک ـ چمن لارې به افغانستان ته د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د لېږد په موخه پرانېزي.

پاکستان د اقتصادي او امنیتي فشارونو له امله په تیرو کلونو کې وخت په وخت سرحدونه تړلي، خو کابل ټینګار کوي چې د دوه اړخیزې سوداګرۍ ثبات یوازې د اسلام اباد د باوري ژمنو له لارې ممکن دی.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې لارې له تېرو دوو میاشتو راهیسې بندې دي او طالبانو په دې وروستیو کې سوداګرو ته امر کړی، چې نورې بدیلې لارې ولټوي.

د طالبانو د ادارې چارواکو د نویو بدیلو لپاره د منځنۍ اسیا هېوادونو، ایران او هند ته مخه کړې او ددې ډلې د بهرنیو چارو وزیر د چارشنبې په ورځ وویل، چې د لارو تړل کېدو د افغانستان پر بازار هیڅ منفي اغیز نه دی کړی.

په راپور کې چې د چهارشنبې په ورځ د (لېندۍ ۱۲مه) خپور شوی راغلي، متحده ایالاتو د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته تر اوسه پورې د یادې ډلې تر واک لاندې افغانستان ته د بشري او پرمختیايي مرستو په نوم له ۳.۸۳ میلیارد ډالرو ډېرې مرستې لېږلې دي.

په افغانستان کې د مېلیارډونه ډالرو ضایع کېدل

سیګار وايي، امریکا د ۲۰۰۲کال څخه تر ۲۰۲۱کاله پورې د افغانستان د بیارغونې لپاره ټولټال ۱۴۴.۷ مېلیارده ډالر ځانګړي کړي وو چې له دې ټولې بودجې څخه ۲۶ تر ۲۹ مېلیارده ډالر د ضیاع، درغلۍ او ناوړه‌ګټې ښکار شوي دي.

د سیګار د معلوماتو له مخې؛ دوی ټول ټال ۱٬۳۲۷ قضیې د ضیاع، درغلۍ او ناوړه استفادې ثبت کړې، چې له دې ډلې ۹۳ سلنه یې د ضایع کېدو پېښې جوړوي.

سیګار زیاتوي، چې یاد دفتر د ۲۰۰۹کال څخه د ۲۰۲۵کال تر اګسټ میاشتې پورې نږدې ۹۰۰ ډوله راپورونه، د فعالیت ارزونې، پلټنې، د خبرداریو لیکونه او نور مستند راپورونه خپاره کړي دي. د دغه دفتر د وینا له مخې؛ سیګار په خپل ماموریت کې ۱٬۹۱۱ موارد د کنټرول نیمګړتیاوې هم ثبت کړې دي.

په راپور کې ویل شوي، د سیګار ځانګړو پلټونکو د امریکا او افغانستان د ۱۷۱ کسانو په محکومېدو کې مرسته کړې چې پایله یې د ۱.۷ میلیارد ډالرو په اندازه جرمانې، د شتمنیو نیول، ملکي هوکړې، بېرته ترلاسه شوې پیسې او د امریکا حکومت ته سپما شوې مالي ګټې وې.

پنج‌شنبه د (لېندۍ ۱۳مه) د اېسکپرېس ټرېبیون ورځپاڼې د راپور له مخې؛ هغه بهرنيان چې قانوني اسناد ونه لري، نه‌شي کولای کار ترلاسه کړي، کور يا هټۍ په کرايه ونيسي او د دوی د موبایل سيم‌کارتونو بندولو لړۍ هم پيل شوې ده. ځايي ادارو او پوليسو تر اوسه له ۲۵زرو زيات کورونه د کور په کور سروې کې پلټلي دي.

دغه موضوع د چهارشنبې په ورځ د اسلام‌اباد ښاروالۍ دننه «د بې‌اسناده مېشتو بهرنيانو د چارو د ګډې کاري ډلې» په ناسته کې هم څېړل شوې ده. دغه ناسته د پاکستان د پلازمېنې ښاروال محمدعلي رندهاوه او د کمېشنر په مشرۍ جوړه شوې وه. په غونډه کې د اسلام‌اباد د پولیسو قوماندان سيد علي ناصر رضوي، مرستيال کمېشنر عرفان نواز میمن او د ګاونډیو ولسوالیو امنیتي او اداري چارواکو د ویډیو کنفرانس له لارې ګډون وکړ.

چارواکو په ناسته کې وویل، چې د بې‌اسناده بهرنيانو د بېرته ستنولو بهير په بېلابېلو سيمو کې په چټکۍ روان دی او زياتره کسان «په خپله خوښه» پاکستان پرېږدي. چارواکو زیاته کړې، د هغو کورونو او هټیو خاوندانو پر ضد قانوني ګامونه اخيستل شوي چې بې‌اسناده بهرنیو وګړو ته یې ځای ورکړی دی.

ځايي کمېشنر لارښوونه وکړه، چې د بې‌اسناده بهرنيانو د تګ راتګ د مخنيوي لپاره دې جدي تدابير ونيول شي او د برېښنا او نورو اساسي خدماتو بندیز دې ژر تر ژره عملي شي. هغه ټینګار وکړ، چې هېڅ بهرنی باید له معتبرو اسنادو پرته د کار یا استوګنې اجازه ترلاسه نه‌کړي او ټول راټول شوي معلومات دې د کورنيو چارو وزارت له مرکزي دفتر سره شریک کړای شي.

له بلې خوا د اسلام‌اباد د پولیسو سرقوماندان سیدعلي ناصر رضوي وویل، د بې‌اسناده کسانو د غونډو او ډلو د ختمولو لپاره باید پرېکنده ګامونه پورته شي او هغو کسانو سره دې قانوني چلند وشي چې غواړي د جعلي اسنادو له لارې روغتيايي خدمات يا پېژندپاڼه ترلاسه کړي.

د پاکستان د مخابراتو ادارې مسؤولینو هم راپور ورکړ، چې د بې‌اسناده مېشتو کسانو د سيم‌کارتونو بندولو لړۍ روانه ده. د دوی په وينا؛ په اسلام‌اباد کې د کور په کور د معلوماتو ټولولو لړۍ چټکه روانه ده او په‌کې د کورنۍ د غړو پېژندنه، د شناختي کارت شمېرې او نور اړین جزیيات ثبتېږي.

د ایران د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو وګړو څانګې مشر نادر یاراحمدي څرګنده کړه، دا مهال په یاد هېواد کې د قانوني مېشتو افغانانو شمېر له شپږ مېلیونه او ۱۰۰زرو څخه زیات دی چې یوازې نږدې ۳۳زره کسان په نړۍوالو پنډغالو کې ژوند کوي او نور ټول په ښارونو کې مېشت دي.

هغه زیاته کړه، تېر کال د ایران مېشتو افغانانو له ټولې ټولنې څخه ۱۲سلنه زده‌کوونکي وو چې د ایران د ټول ښوونیز نفوس نږدې ۱۶ سلنه جوړوي. د هغه په وینا؛ د نوو ښوونځیو په جوړېدو او د زده‌کړو په کیفیت کې د ښه‌والي له لارې به شته نیمګړتیاوې له‌منځه ولاړې شي.

د همدې موضوع په تړاو، د ایران د پوهنې وزیر علي‌رضا کاظمي د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ له چارواکو سره په ناسته کې وویل، چې ایران د کرونا وبا پر مهال د «شاد» په نوم د لرې واټن یا انلاین زده‌کړو له پروګرامه پراخه تجربه لري.

هغه زیاته کړه: «موږ چمتو یو، چې د درې اړخیزې همکارۍ د هوکړې پر بنسټ ټول افغان زده‌کوونکي د خپلې کورنۍ ښوونیزې شبکې له لارې وروزو او د مجازي ښوونځیو د شورا له اساسنامې سره سم هغوی ته باوري ښوونیز اسناد ورکړو».

له دې وړاندې هم په افغانستان کې د ایران سفیر علي‌رضا بېکدلي او په کابل کې د ایران کلتوري سلاکار سید روح‌الله حسيني د طالبانو د پوهنې وزارت له مشرانو سره په لیدنو کې د ښوونیزو همکاریو پر دوام ټینګار کړی و.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ له دې ډلې ۱۷۱ کسان چې د پاکستان په زندانونو کې له تېرو دوو میاشتو راهیسې بندیان وو، د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي. په خبرپاڼه کې راغلي، ۱۹ نور کسان چې د عراق په زندانونو کې له ۶ تر ۹ میاشتو پورې بندیان وو؛ د نیمروز له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي.

همدا وړمه اونۍ د پاکستان پولیسو د اسلام‌اباد په «ارجنټاین پارک» کې تر نیمې شپې چاپې وروسته د ښځو او ماشومانو په ګډون ۵۳۹ نیول شوي افغان کډوال افغانستان ته په جبري توګه ستانه کړل. د افغانستان انټرنشنل د راپور له مخې؛ په نیول شویو کسانو کې د بشري حقونو فعالان، خبریالان او د پخواني حکومت کارکوونکي شامل وو.