د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت کلتوري اتشې حمیدالله تکین د ترکیې پارلماني چارو کمېسیون له رییس سلیمان سویلو سره لیدلي او دواړو هېوادونو ترمنځ د فرهنګي او علمي اړیکو د پراختیا په اړه یې خبرې کړي دي.
د طالبانو د اطلاتو او کلتور وزارت له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د یادې ډلې کلتوري اتشتې د ترکیې د پارلماني چارو کمېسیون له سره د لیدنې پرمهال ویلي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د لوړو اسلامي، تاریخي او فرهنګي ګډو ارزښتونو پر بنسټ ولاړې او د پراختیا په حال کې دي.
پر همدغه مهال طالب چارواکي په تېرو کلونو کې د افغانانو د ملاتړ په برخه کې د ترکیې رول ته په اشارې د یاد هېواد په تعلیمي، فرهنګي، ټولنیزو او نورو برخو کې د پراخو همکاریو څخه مننه کړې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې ترکیې د تېر جمهوري حکومت پرمهال لسګونو زده کوونکو ته تعلیمي بورسونه او سلګونو ځوانانو ته په نظامي برخه کې زه کړې ورکولي، خو واک ته د طالبانو په ورسیدو سره له افغانستان سره د ترکیې دغه ډول همکارۍ اوس په نشت حساب دي.
د کندهار سپین بولدک ولسوالۍ اوسېدونکي د طالبانو او پاکستان ترمنځ د جګړي په غبرګون کې وايي، چې پاکستان غواړي د عامو خلکو سوداګري او ژوند زیانمنه کړي. د دوی په خبره په تېرو دوو میاشتو کې د دواړو لوریو ترمنځ د جګړو په پایله کې د ځاني زیان ترڅنګ مالي زیانونه هم ور اوښتي دي.
د کندهار سپین بولدک ولسوالۍ په ګڼه مېشته سیمه وېش کې تېره شپه شاوخوا لس بجې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ یو ځل بیا نښتنه رامنځته شوه چې شاوخوا څلور ساعته یې دوام وکړ.
د نښتې له پیل سره سم د سپین بولدک ولسوالۍ د وېش سیمې زرګونو کسانو خپل د کورنۍ غړي له کورونو و اېستل او شپه یې له خپل کوره بیرون په سړه هوا کې رڼه کړه.
د سپین بولدک د وېش سیمې اوسیدونکی نورالله له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې نړیوالې ټولنه دې د پاکستان له خوا پر افغانستان د بریدونو مخنیوی وکړي.
نورالله وايي:«زه تېره شپه د شپې پر لس بجې له خپله کوره تښتیدلی یم، خپل بچیان مې هم راسره وه. کور مې نړیدلی دی. د پاکستان له خوا د شپې له لوري پر ملکي خلکو باندې ړندې مرمۍ راغورځل نه انسانیت او نه هم د مسلمانی په چوکاټ کې روا دی. دا څلورم پنځم ځل دی چې دغه اقدام کوي او پر عامه خلکو باندې مرمۍ وروي، طالب په پنځوس مترۍ کې په ټاور کې ورته ناست دی، هغو ته ستونزه نه جوړوي عام خلک یې هدف ګرځولي دي او دا ظلم د برداشت وړ نه دی. نړیوال دې د پاکستان د دغه کارونو مخه ونیوي.»
سره له دې چې د ډیورنډ کرښې ته د نږدې سیمې اوسېدونکې تېره شپه د نښتو پرمهال له خپلو کورونو څخه ووتل، خو د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت ویلي، چې تېره شپه د پاکستان په بریدونو کې د یو طالب جنګیالي په ګډون پنځه ملکي وګړي وژل شوي او پنځه تنه نور ټپیان شوي دي.
د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نښتې وروسته نن د شنبې په سهار عامو خلکو د تیرې شپې د وژل شویو کسانو په جنازو کې هم ګډون وکړ.
د تیرې شپې په نښته کې د یو وژل شوي کس پلار عبدالوارث وايي:«موږ پر دغه سیمه شهیدان ورکړي دي. دا دواړه اسلامي هېوادونه دي، دواړه ګاونډیان دې، خو دوی دې په خپلو کې سره جوړ شي، موږ عام خلک دې خپل هدف نه ګرځوي. خو بیا هم موږ عام خلک د دوی ترمنځ هدف ګرځیدلي یوو، هم مو سوداګري ښکار کېږي او هم ژوند له خطر سره مخ دی.»
پر همدغه مهال د سپین بولدک ولسوالۍ سوداګرو او اوسیدونکو له افغانستان انټرنشنل -پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې پاکستان غواړي د کندهار د یادې ګڼ میشتې او سوداګریزې ولسوالۍ سوداګري زیانمنه کړي.
د صدیق الله په نوم د سپین بولدک یو سوداګر وايي:«نور هېڅ خبره نه ده، یوازې د پښتنو د تجارت سره جنګ دی، یعنې د زرګونو کیلومتره کرښې په اوږدو کې دوی یوازې زموږ پر سوداګریزه سیمه باندې جنګ کوي او زما پر وولس مرمۍ راغورځوي. د ټول افغانستان او پاکستان سوداګري د سپین بولدک او چمن د سوداګرۍ څخه وده کوي دوی صرف غواړي د دې سیمې سوداګري زیانمنه کړي، نور هېڅ ستونزه نه لري.»
په ورته مهال د سپین بولدک ـ چمن د ګډې سوداګرۍ خونې غړي او په سپین بولدک کې د تازه مېوو د اتحايي مسوول فضل محمد وطن دوست وايي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د دوامداره شخړو او لارې تړل کېدو له امله د دواړو غاړو سوداګرو ته د میلیونونو ډالرو په ارزښت زیانونه اوښتي دي. دوی د لانجې د حل او لارو د پرانېستلو د حل غوښتنه کوي.
فضل محمد افغان ویلي:« دواړو خواوو ته هره ورځ په میلیونونه زیان اوړي، کوم خرید چې موږ ها خواته کړی پیسې او مالونه هلته بند پاتې دي. زموږ د افغان سوداګرو تر ۹۰۰۰ کانټینرونه په کراچۍ کې ولاړ دي او تر ډي ډیمرچ لاندې دي.»
د افغان طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د تیرې شپې نښتې په غبرګون د ډیورند کرښې ها غاړې چمن ښار کې هم یو شمر دیني عالمانو او قبایلي مشرانو ناسته کړې ده.
د جرګي ګډونوالو وايي، د طالبانو او پاکستان ترمنځ نښتو کې دې عام خلک هدف نه ګرځول کېږي.
دیني عالم مولانا محمد یوسف وايي:« موږ د دواړو هېوادونو له حکومتونو څخه غوښتنه کوو، د جنګ په دواړو لوریو کې عام خلکو ته زیان اوړي او دواړه خواوې دې اوربند وکړي، بلکې هېڅ جنګ دې نه کوي، خو که بیا هم دوی بله چاره نه وینې نو بیا دې د چمن او سپین بولدک ښارونو څخه لرې په دښتونو او داسې سیمو کې جګړه وکړي چې هلته هېڅ ملکي خلک شتون ونه ولري.»
د طالبانو او پاکستان تر منځ لانجه تازه نه ده، بلکې د پاکستان د هوايي بریدونو په غبرګون د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ څو ځلې پر ډیورنډ کرښه نښتې رامنځته شوې دي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د لانجې د حل لپاره د قطر او ترکیې هېواددونو په پله پسې توګه منځګړیتوب کړی، خو د دواړو لوریو ترمنځ د اوربند او سولې مذاکرات هېڅ مطلوبي پایلي ته نه دې رسیدلي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند د اسټرالیا بهرنیو چارو وزارت له لوري پر طالب وزیرانو بندیزونو ته په غبرګون کې ویلي، دا کومه نوې خبره نه ده. سیف الاسلام خیبر وايي، په تېرو څلورو کلونو کې هم ورته بندیزونه لګېدلي، دا ددې ښکارندویي کوي چې دوی خپله د بشر حقونو ته ژمنتیا نه لري.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند سیف الاسلام خیبر نن شنبه، د لیندۍ ۱۵مه دې ډلې ته نژدې رسنیو ته په لېږل شوي غږیز پېغام کې ویلي، چې د یاد وزارت هڅې د دې لامل شوې چې افغاني ټولنه کې ښځو د خپلو حقونو ترلاسه کولو جرات تر لاسه کړی.
نوموړی که څه هم د کوم هېواد نوم نه اخلي خو زیاتوي چې دغه جهتونه داسې فکر لري چې خپل فرهنګ او کلتور زموږ په ټولنه تطبیق کړي.
تازه د اسټرالیا د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې د طالبانو د امربالمعروف وزیر محمد خالد حنفي، د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم، د عدلیې وزیرشیخ عبدالحکیم شرعي او د سترې محکمې پر رییس شیخ عبدالحکیم حقاني مالي او سفري بندیزونه لګولي.
د اسټرالیا د بهرنیو چارو وزارت تېره ورځ وویل، چې دوی د لږترلږه ۱۴۰ طالب اشخاصو او ادارو په اړه د بندیزونو خپلواک چوکاټ رامینځته کړی ترڅو طالبان د مېرمنو او نجونو ځپلو په اړه ځواب ویوونکي وي.
اسټرالیا په نړۍ کې لومړی هیواد دی، چې په خپلواکه توګه یې په خپل ملي قانون کې د طالبانو پر وړاندې د بندیزونو چوکاټ ځای په ځای کړی.
د طالبانو د ۲۰۷ قول اردو ویاند مجیب الله انصار ویلي، چې په تېره اوونۍ کې یې ۵۲۷ کسان چې غوښتل یې په ناقانونه توګه ایران او ترکمنستان ته ولاړ شي، نیولی دي.
د طالبانوړ د یاد قول اردو ویاند ویلي، چې په قاچاقي لارو ایران او ترکمنستان ته سفرکوونکي یې د هرات ولایت په بېلابېلو سرحدي سیمو کې د یو شمېر موټرونو او موټرسایکلو سره نیولي دي.
همدارنګه مجیب الله انصاري ویلي، چې د پنځم کنډک په سیمه کې یې یو شمېر هغه کسان نیولي، چې غوښتل یې ځیني سوداګریز توکي په قاچاق ډول له افغانستان څخه ترکمنستان ته انتقال کړي.
نوموړي زیاته کړې، چې یادې هڅې یې د سرحدي امنیت د تامین او د ناقونه تګ راتګ د مخنیوي په موخه ترسره کړي.
دا په داسې حال کې ده، له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو او بېرته ستنولو وروسته ګڼ ځوانان هڅه کوي، چې د کار په لټه په غیر قانوني لارو ګاونډې هېوادونو ته سفرونه وکړي، خو ډیری یې د طالبانو له خوا بېرته نیول کېږي.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم په رسمي بلنه ایران ته سفر کړی. خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، یاد پلاوی د علمي اړیکو د پراختیا او له ایران سره د تجربو د تبادلې په موخه تللی دی. طالب وزیر ندا محمد ندیم په ۱۴۰۱ کال کې د افغان نجونو پر مخ د پوهنتونونو دروازې وتړلې.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت نن شنبه، د لیندۍ ۱۵مه، په یوه خبرپاڼه کې لیکلي چې د ندا محمد ندیم په مشرۍ پلاوی به د ایران له یو شمیر پوهنتونونو څخه لیدنه وکړي.
ایران د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ته په داسې وخت کې ایران ته د سفر بلنه ورکړې چې د طالبانو ادارې په تیرو څلورو کلونو کې د افغان میرمنو او نجونو لپاره ثانوي او لوړې زده کړې منع کړې دي.
ندا محمد ندیم د هیبت الله اخوندزاده نږدې کسانو څخه دی او د میرمنو او نجونو د زده کړو سرسخته مخالف دی.
د هغه د وزیر په توګه د دندې پرمهال د افغان پوهنتونونو نصاب او محتوا بدله شوه، اصلي مضامین یې کم کړل او د اسلامي کلتور د ټولګیو ساعتونه یې زیات کړل.
ندیم په نړیواله کچه د مېرمنو او نجونو د د زده کړو مخنوي او په افغانستان کې د بشري حقونو د محدودولو په برخه کې تورن شوی دی.
اروپايي اتحادیې د ۲۰۲۳ کال په مارچ کې ندا محمد ندیم د بندیزونو په لیست کې شامل کړ. د هغه د بندیز اصلي دلیل د "ښځو لپاره د لوړو زده کړو او د بشري حقونو تر پښو لاندې کولو په اړه د فرمانونو پلوي بلل شوی دی.
په دې وروستیو کې ندا محمد ندیم د اسټرالیا حکومت لخوا هم تحریم شوی دی.
د طالبانو تر واک لاندې د احصايي او معلوماتو ادارې ویلي، چې د روان کال په لړم میاشت کې د خوراکي توکو په بیو کې ۲،۳ سلنه لوړوالی راغلی دی، خو د لامل په اړه یې څه نه دي ویلي.
د طالبانو او پاکستان تر منځ لانجې او له افغانستان سره د پاکستان د ټولو سواګریزو لارو بندېدو په دوام، د طالبانو تر واک لاندې د احصايي او معلوماتو ادارې اعلان کړی، چې په تېره لړم میاشت کې د خوراکي توکو په بیو کې ۲،۳ سلنه لوړوالی راغلی دی.
یادې ادارې ویلي، چې په میاشتنې ډول یې د لګښتي توکو د بیو ارقام تحلیل او ارزولي، چې له مخې یې په لړم میاشت کې د غلو دانو بیه ۱،۳ سلنه، د غوښو بیه ۱،۶ سلنه، د سبزې بیه ۲،۱ سلنه او د مېوو په بیه کې ۱،۳ سلنه زیاتوالی راغلی دی.
همدارنګه یادې ادارې ویلي، چې د غیر خوراکي توکو له ډلې د درملو په بیه کې ۱۳،۹ سلنه او د استوګنې شاخص کې ۳،۵ سلنه زیاتوالی راغلی دی.
سره له دې چې طالبانو ویلي، د پاکستان پر ځای یې د منځنۍ اسیا هېوادونو سره سوداګري پراخه کړې، خو لا هم ورځ تر بلې په افغانستان کې د خوراکي او غیر خوراکي توکو په بیو کې لوړوالی نه دی کنټرول شوی.