په تاجکستان کې د افغانستان سفارت د طالبانو پر وړاندې د اسټرالیا له بندیزونو هرکلی وکړ

د ملګرو ملتونو امنیت شورا به د چهارشنبې په ورځ د افغانستان د وضعیت په اړه غونډه ولري.

دغه غونډه به د متحده ایالاتو د نیویارک پر وخت د سهار په ۱۰ بجو پیل شي، چې د کابل محلي وخت له ۱۹:۳۰ برابره دی.

ګډونوال به په غونډه کې د افغانستان د روان وضعیت ارزونه وکړي او د نړۍوالو اقداماتو د پیاوړتیا او همغږۍ په اړه به بحث وکړي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغاني سرې میاشتې ټولنې له خوا خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې شهاب الدین دلاور د اروپايي ټولنې د ملکي ساتنې او بشري مرستو د عمومي رییس اندریاس پاپاکنستانتینو سره کتلي او دواړو لوریو روغتيايي خدماتو او بېړنیو مرستو په اړه خبرې کړې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې شهاب الدین دلاور د اروپايي ټولنې د ملکي ساتنې او بشري مرستو عومي رییس څخه د ژمي په رارسېدو سره د راستنېدونکو کډوالو او زیانمو شویو کسانو سره د پراخ ملاتړ او همکارۍ غوښتنه کړې ده.

طالبانو ویلي، د اروپايي ټولنې د ملکي ساتنې او بشري مرستو عمومي رییس ژمنه کړې چې د طبیعي پېښو او اقلیمي بدلون له امله زیانمنو شویو کسانو سره به خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

امرالله صالح زیاتوي، د افغانستان انټرنشنل بانک (AIB) ویلي چې متحده ایالاتو د ۲۰۲۱ د اګسټ له تحول وروسته طالبانو ته یوازې د همدې بانک له لارې ۶ میلیارده ډالر نقد ورکړل شوي دي.

نوموړي په خپل ایکس پوسټ کې لیکلي:«د AIB له معلوماتو سره سم، یادې پیسې تل په نوې چاپ شوې نوټونو کې راوړل کېږي او د نیویارک یا واشنګټن له هوايي ډګرونو څخه کابل ته لېږدول کېږي، چې د منځني ختیځ په یوه هېواد کې د الوتکې د بدلون لنډ تم ځای لري».

صالح زیاته کړې چې د نغدو پیسو نورې لېږد لارې هم کارول شوې دي، خو AIB هغه اصلي ادرس دی چې له لارې یې لوی مقدار نقدي پیسې طالبانو ته رسېدلې دي.

هغه په انتقادي بڼه پوښتنه مطرح کړې:«سره د دې چې دا کچې مالي بهیر روان دی، افغانستان بیا هم د امریکا د ۲۰۲۵ ملي امنیت په نوې ستراتېژۍ کې ځای نه لري؟ دا څنګه امکان لري؟ ژور حکومت (Deep State) ښايي تر هغه هم ژور وي چې موږ یې فکر کوو».

یاده دې وي چې تر دې وړاندې امریکا ویلي چې دغو نغدو پیسو موخه د افغانستان د بشري‌بحران مخنیوی او د مرکزي بانک له کنټرول پرته د بازار ثبات ساتل دي، خو د طالبانو مخالفان وایي چې دغه پروسه د طالبانو واک او مالي ځواک پیاوړی کوي.

هیره دې نه وي چې متحده ایالاتو د ۲۰۲۵ کال نوې ملي امنیت سټراټيژي په نړیواله کچه د امریکا د سټراټيژیک لید پراخوالی ښيي، خو په دې سند کې د افغانستان نوم په ښکاره توګه ندی یاد شوی.

دغه سټراټيژي د امریکا د لومړیتوبونو، اقتصادي او پوځي نفوذ، او نړیوالو اړیکو د مدیریت لارې چارې بیانوي، خو د افغانستان او د هغې د خلکو وضعیت یا امنیتي اړتیاوې په ځانګړي ډول په نظر کې نه دي نیول شوي.

د امریکا د نړیوالې امنیت پالیسۍ شنونکي وايي، دا د افغانستان د وضعیت له پامه غورځول ښيي، په داسې حال کې چې د دې هیواد جغرافیه، امنیتي وضعیت، او د بشري حقونو وضعیت لاهم د سیمه ییزو او نړیوالو ګټو لپاره مهم دی.

تحلیلګران ټینګار کوي چې د امریکا سټراټيژي په ښکاره ډول د پراخه نړیوال نفوذ تمرکز لري، خو د افغانستان په اړه یې ځانګړې تګلاره نه ده مشخصه کړې، چې ممکن دی د سیمه ییزو خطرونو د مدیریت لپاره ستونزې رامنځته کړي.

د بلخ ولایت مقام د مالوماتو له مخې، په دې فابریکه کې شاوخوا شپږ مېلیونه افغانۍ پانګونه شوې او د ورځي شل ټنه تولید ظرفیت لري. د فابریکې د عمومي مدیر محمد عاصم انصاري په وینا، په دې کارخونه کې ۲۰۰ کسانو ته د کار زمینه برابره شوې چې بازار ته خپل تولیدات وړاندې کړي.

ددغه نوې فابرېکې په تړاو په بلخ کې د طالبانو والي محمدیوسف وفا ویلي: «د هېواد اقتصادي ثبات د حکومت لومړیتوب دی، د هرې نوې فابریکې په پرانیستل کېدو سره ګڼو کسانو ته د کار زمینې برابرېږي او هېواد اقتصاد په حرکت راځي».

بلخ کې د طالبانو د والي ویاند حاجي زید د دغه فابریکې په اړه په ایکس لیکي: «دا بورۍ او فارسلان مخکې د نورو هېوادونو له‌خوا راوړل کېدې، اوس یې بلخي ولسونه او مسولین سره یو لاس شول، او د خودکفایې لپاره یې بلخ کې دا ستره د فارسلانو او بوریو فابریکه فعاله کړه، چې شاوخوا ۳ میلیونه بورۍ او فارسلان په کال کې تولیدوي او بازار ته یې وړاندې کوي».

د یادونې ده چې په وروستیو کې په بلخ ولایت کې ګڼې نوې فابریکې فعالې شوې چې د صنعت د پیاوړتیا او د کارموندنې په پراختیا کې یې مهم رول لوبولی دی.

محمد اشرف حیدري په اېکس لیکلي چې دا پرېکړه نه یوازې د اسټرالیا «اصولي او انسان‌محوره سیاست» څرګندوي، بلکې د افغانانو لپاره هم د هیلې یوه نوې نښه ده.

پخواني سفیر په خپل تازه اېکس پوسټ کې ټینګار کړی: «نړۍ وال مشرتابه د زبرځواک مقام ته اړتیا نه لري، استرالیا وښوده چې اخلاقي روښانتیا او سټراټیژیک لید کولی شي د نړیوال سیستم د رامنځته شوې تشې ځای ونیسي.»

نوموړي د افغانانو په استازیتوب له اسټرالیا مننه کړې او ویلي یې دي چې د افغانستان اکثریت خلک د طالبانو واکمني ردوي او د هغوی د بهرنیو ملاتړو اجنډاوې نه مني.

هغه زیاتوي: «افغانان به هېره نه کړي چې استرالیا په هغه وخت کې د خپلو بشري او قانوني مسولیتونو ملاتړ وکړ چې نورو هېوادونو پرې سترګې پټولې یا یې تر پښو لاندې کول».

حیدري دا پرېکړه د «عادلانه او سوله‌یزې نړۍ لپاره اړین مشرتابه» بللې او زیاته کړې یې ده چې نړیوالو ته اوس د داسې هېوادونو اړتیا ده «چې د ازادۍ له پلویانو سره ودرېږي».