طالبانو د کاني توکو د کیفیت لابراتوارونو لپاره ۲۳۳ میلیونه افغانۍ بودجه منظوره کړې

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر اوچا مخکې ویلي وو چې په افغانستان کې به شاوخوا ۲۲ میلیونه خلک تر ۲۰۲۶ کال پورې بشري مرستو ته اړتیا ولري.

اوچا وايي چې په راتلونکي کال کې په ټول افغانستان کې د شاوخوا ۱۷ میلیونه خلکو د اساسي اړتیاوو د پوره کولو لپاره ۱،۷۲ ملییارد ډالرو ته اړتیا لري.

په همدې حال کې د نړیوال ملاتړ د کمښت له امله، د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر د راتلونکي کال لپاره د خپلې بودجې غوښتنه کمه کړې ده.

ملګرو ملتونو د دوشنبې په ورځ د ۲۰۲۶ کال د مرستو تر ټولو ټیټه بودجه اعلان کړې، ځکه مرستندوی هېوادونه لږ ملاتړ کوي. د راتلونکي کال د ۲۳ میلیارده ډالرو په پلان کې ۸۷ میلیونه خلک د لومړیتوب په توګه ټاکل شوي. فلسطين، سودان او سوریه د مرستو په لومړیو کټګوریو کې شامل دي.

د سازمان په وینا، د ۲۳ میلیارده ډالرو غوښتنه به میلیونونه خلک د عاجلو مرستو له چتر نه بهر کړي، ځکه د ملاتړ د کمښت له امله د ملګرو ملتونو ادارې یوازې ترټولو بیړنیو پېښو ته لومړیتوب ور کوي.

د بودجوي کمښتونو ترڅنګ، د مرستندویه ادارو لپاره نورې ستونزې هم شته، لکه د شخړو په سیمو کې د کارکوونکو امنیت، او اړینو ځایونوته نه لاسرسی.

د ملګرو ملتونو د مرستو مشر ټام فلیچر خبریالانو ته وویل: « بالاخره دا کمښتونه دي چې موږ سختو، سختو او بې‌رحمه انتخابونو ته اړباسي».

تېر کال، ملګرو ملتونو د ۲۰۲۵ کال لپاره ۴۷ میلیارده ډالره وغوښتل، خو وروسته دا رقم په پراخه کچه کم شو، ځکه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ او ځینو لویدیزو هېوادونو لکه جرمني مرستې کمې کړې.

د نومبر میاشتې ارقام ښيي چې تر اوسه یوازې ۱۲میلیارده ډالر ترلاسه شوي، چې دا په تېرو ۱۰ کلونو کې تر ټولو لږه مرسته ده او یوازې د اړتیاوو یوه برخه پوره کوي.

د راتلونکي کال ۲۳ میلیارده ډالرو پلان کې ۸۷میلیونه هغه خلک د لومړیتوب په توګه ټاکل شوي، چې ژوند یې په خطر کې دی. په ورته وخت کې ویل شوي چې شاوخوا ۲۵۰میلیونه کسان عاجلې مرستې ته اړتیا لري.

د بودیجې تر ټولو لویه برخه، ۴میلیارده ډالر د فلسطین نیول شویو سیمو ته بیله شوې ده.

دویمه برخه د سوډان، او ورپسې د سوریې ده.

دا ناسته په داسې حال کې ترسره کېږي چې ملګري ملتونه د دریو میاشتو په اوږدو کې لا نه دي توانېدلي چې د افغانستان لپاره د سرمنشي نوی ځانګړی استازی وټاکي.

نږدې درې میاشتې کېږي چې یوناما د سرپرست تر مشرۍ لاندې فعالیت کوي.

د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو په وروستۍ غونډه کې چې د سپتمبر په میاشت کې ترسره شوه، روزا اوتانبایوا د افغانستان لپاره د سرمنشي د ځانګړې استازې په توګه ګډون درلود.

دا د هغې وروستۍ ناسته وه، او له هغه راهیسې تر اوسه کوم نوی استازی نه دی معرفي شوی.

یوناما په تېرو څلورو کلونو کې هڅه کړې چې د طالبانو او نړیوالې ټولنې ترمنځ د خبرو اترو فضا رامنځته کړي او د افغانستان د سیاسي، اقتصادي او بشري کړکېچ د حل لپاره یې دوه لویې طرحې وړاندې کړې.

لومړۍ طرحه د دوحې بهیر و چې موخه یې د مېرمنو په ګډون د یوه ټولشموله حکومت رامنځته کول او دوېمه د موزاییک طرحه وه چې وروسته یې تمرکز پر ټولشموله حکومتولۍ شو او له طالبانو سره د تعامل کچه لوړه شوه، خو دا دواړې طرحې خپلو اصلي موخو ته ونه رسېدې.

یوناما له یوې خوا هېوادونه له طالبانو سره خبرو اترو ته هڅولي، او له بلې خوا یې طالبان د بشري حقونو په سلګونو سرغړونو، په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو په نقض او ناقانونه وژنو تورن کړي دي.

یوناما ټینګار کوي چې تعامل د رسمیت‌پېژندنې معنا نه لري، خو طالبان کله ناکله د دې ادارې له راپورونو ناخوښي ښیي.

هغوی یوناما د ناسم کار کولو په تور هم نقد کړي او ویلي یې دي چې په خپلو فعالیتونو باید له سره بیا کتنه وکړي.

تمه ده چې د امنیت شورا سبانۍ ناسته د افغانستان د روان وضعیت، د بشري حقونو د خرابېدو، اقتصادي ستونزو او نړیوالو تعاملاتو پر محور د پام وړ بحثونه ولري.

امرالله صالح د سې شنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، « هغه ډله چې قطر یې تمویل او ملاتړ کړی، د زده کړو، روغتیايي خدماتو او د عامه ژوند په برخه کې له حقونو د شاوخوا شلو میلیونو افغان ښځو او نجونو د بې برخې کولو لامل شوې ده».

نوموړي دا څرګندونې په دوحه فورم کې د قطر د لومړي وزیر او د بهرنیو چارو وزیر ددې خبرو په غبرګون کې کړې، چې هېواد یې د افغانستان په سوله کې رول لوبولی دی.

صالح پر خپل اېکس ویلي، قطر باید په دې پوه شي چې د اسلامي شریعت کومې نسخې ته یې چې مشروعیت ورکړی، د ویاړ ځای نه لري، بلکې باید د دې مرستې له امله خجالت شي.

صالح وايي، « قطر د افغانستان په شخړه کې د تر ټولو ظالمې او وحشیانه ډلې تر څنګ درېدلی او هېڅکله یې سوله نه ده راوستې».

د یاد وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې لیدنه کې دواړه لوریو د اورګاډي پټلۍ د پروژو پرمختګ، د سوداګرۍ اسانتیا او د ترانسپورتي شبکې د پیاوړتیا پر اهمیت ټینګار کړی. په خبرپاڼه کې راغلي، توکوموف د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکارۍ او د اوسپنې پټلۍ د پروژو پرمخ وړلو ملاتړ څرګند کړ.

ښاغلي صاحب‌زاده وویل، چې د قزاقستان سره د همکارۍ پروژه نه یوازې د سوداګرۍ لپاره فرصتونه رامنځته کوي؛ بلکې د ترانسپورتي شبکې د عصري کولو او د بار وړلو د ظرفیت لوړولو په برخه کې به هم اړینه مرسته وکړي.

هغه همداراز د افغانستان په ترانسپورتي سکتور کې د شته ستونزو یادونه وکړه، چې د سړکونو خراب حالت، د بار وړلو محدود ظرفیتونه او د وارداتي او صادراتي توکو د رسولو ستونزې یې د اقتصادي پرمختګ خنډ لاملونه دي.

په پای کې دواړو لوریو ټینګار وکړ، چې د افغانستان د ترانسپورتي سکتور د پراختیا لپاره سیمه‌ییزه همکارۍ حیاتي دي؛ څو وکولای شي په سوداګرۍ او اقتصادي پرمختګ کې مثبت بدلونونه راولي.

هغه وایي:« زلزله ځپلې کورنۍ پراخې او بېړنۍ مرستې ته اړتیا لري؛ ترڅو خپل ماشومان د سړې هوا څخه خوندي او ګرم وساتي.» نوموړی زیاتوي، په دغه زلزله ځپلو سیمو کې ماشومان تودو جامو او کمپلو ته اړتیا لري.
د نوموړي په وینا؛ د وروستۍ زلزلې له امله د ګڼو کورونو چتونه پرېوتي او زلزله ځپلې کورنۍ د سرپناه ستونزې لري.

تر دې وړاندې د روغتیا نړۍوال سازمان هم راپور ورکړی و، چې د افغانستان په شمال کې وروستۍ زلزلې په ځانګړي ډول په سمنګان ولایت کې پراخ زیانونه اړولي او زېربناوې یې زیانمنې کړې دي. د دغه سازمان په وینا؛ په زلزله ځپلو سیمو کې ۱۳۱۹ کورونه ویجاړ شوي دي.

د افغانستان په شمال کې وروستۍ زورورې زلزلې په بلخ ولایت کې ۱۲کسان مړه او ۶۳۵ټپیان کړي او دارنګه په سمنګان ولایت کې یې ۱۳کسان مړه او ۴۲۱نور ټپیان کړي دي.

د کډوالۍ نړۍوالې ادارې هم تر دې وړاندې ویلي و، د افغانستان په شمالي ولایتونو کې زلزلې شاوخوا ۲۲۰زره خلک اغېزمن کړي چې په‌کې داخلي بې‌ځایه شوي او تازه ستانه شوي کډوال هم شامل دي. یادې ادارې خبرداری ورکړی، چې د ژمي په رارسېدو ډېری خلک لا هم خوندي پناه ځایونه نه‌لري او بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.