په خېبرپښتونخوا کې د بنګ د کرکېلې د قانوني کولو پر طرحې غور پیل شوی دی

د یکشنبې په ورځ د تيرا د اپریدي قبیلې اړوند ملک دين خېل، قمبر خېل، اکاخېل او نورو قبيلو شاوخوا ۲۰ قومي مشرانو په یوه قومي جرګه کې ګډون وکړ او د خپلو کورونو د پرېښودو او له سیمې نه د وتلو لپاره یې شرایط وړاندې کړل.

قومي مشرانو په خپلو شرایطو کې ویلي، چې د دوو میاشتو په موده کې به د سيمې د خلکو د بېرته ستنېدو ضمانت ورکول کېږي، په تيراه کې به هېڅ امن کمېټه نه جوړېږي او د امن ساتل به د امنيتي ادارو او حکومت مسوولیت وي.

دغه راز دا شرط هم وړاندې شوی، چې د کډوالۍ لپاره به سيمه ييزو خلکو ته د ټرانسپورټ سهولت برابرېږي او هرې کورنۍ ته به پنځه سوه زره روپۍ نغدې او هره مياشت به سل زره روپۍ ورکول کېږي.

په شرایطو کې ویل شوي، چې د عملياتو تر پای ته رسېدو وروسته به دا يقيني کېږي چې په راتلونکې کې به هېڅ پوځي عمليات نه کېږي.

د برقمبرخېل اوسېدونکي محمد رسول اپریدي افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په سیمه کې د ډزو او ګولیو ویشتلو له امله خلک سخت وېرېدلي اوګڼ شمېر کورنۍ له خپلو عزیزانو سره خوندي سیمو ته کډه شوې دي او یو شمېر کورونو او جوماتونو ته هم زیان رسېدلی دی.

د نوموړي په وینا، د برقمبرخېل له بېلابېلو سیمو لکه ډربي‌خېل، سلیمان‌خېل، مستي‌خېل او خان‌بې‌خېل څخه تر اوسه شاوخوا څلور سوه کورنۍ بې‌ځایه شوې ، خو حکومت تر اوسه هیڅ منظمه مرسته نه ده ورسره کړې.

په سیمه کې د جمعيت علمای اسلام مشر اوقومي مشر حميدالله جان اپریدي وويل چې د تيراه درې ولس له سختو حالاتو سره مخ دی او ګڼ شمېر کورنۍ له خپلو کورونو بې‌ځايه شوېدي.

هغه پر حکومت له خلکو سره د مرستې کولو غږ وکړ.

له تېرو شپږو میاشتو راهیسې د پاکستان پوځ پر خلکو فشار راوړي چې سیمه پرېږدي.

د جرګې غړو وويل چې اوس مهال خلک له خپلو کورونو څخه په محدود ډول وځي، خو ټول کورونه نه پرېږدي.

پاکستاني طالبانو په دې وروستیو کې په باجوړ او خیبر ولسوالیو کې خپل فعالیتونه ډېر کړي او پاکستانی پوځ یې پر وړاندې د عملیاتو لپاره تیاری نیسي.

د خیبر پښتونخوا قبایلي سیمې په دې وروستیو کې د وسله والو ډلو د فعالیتونو د ډېرېدو شاهدې دي.

روبي له محکمې غوښتي، چې د وروستۍ ازموینې نوملړ تر خپرېدو وروسته دې د مرکې لپاره وبلل شي او که ازموینه کې بریالۍ شي؛ نو د MBBS یا BDS اړوند پروګرامونو کې دې د نوم‌لیکنې اجازه ورکړل شي.

روبي د (PoR) لرونکې افغانه کډواله ده، چې د خپلې کورنۍ سره په پاکستان کې ثبت شوې ده. هغې د لېسې زده‌کړو تر بشپړولو وروسته په طبي برخه کې د زده‌کړو لپاره ازموینه ورکړې او ښې نمرې یې ترلاسه کړې دي.

محکمه به د یادې قضیې په اړه د روانې ډسمبر میاشتې په ۳۰مه خپله راتلونکې پرېکړه واوروي؛ څو د یادې زده‌کړیالې د نوم‌لیکنې په اړه وروستۍ پرېکړه وشي. دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان حکومت تر دې وړاندې په دغه هېواد کې د مېشتو اې‌سي‌سي او پي او ار کارت لرونکو افغانانو د وتلو امر کړی و او د دغه کډوالو پر وړاندې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د نیولو او افغانستان ته یې د اېستلو لړۍ لاهم روانه ده.

له اسلام‌اباد نه د خپرېدونکې اېکسپرېس ټرېبیون ورځپانې د معلوماتو له مخې؛ په ټوله تیراه دره کې سوداګریز فعالیتونه نږدې په بشپړ ډول درېدلي دي او بازارونه د دوامدارې وېرې او نا امنۍ له امله تر ډېره له دوکاندارانو او پېرېدونکو خالي شوي دي. په راپور کې راغلي، د ماشومانو زده‌کړې سختې اغېزمنې شوې او نږدې یو کال کېږي چې ډېری ښوونځي هم تړل شوي دي. د سیمې اوسېدونکي همدا راز د فعالو روغتیايي مرکزونو له سخت کمښت څخه شکایت کوي او خلک یې له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي.

د یادې درې په بېلابېلو کلیو کې د وسله‌والو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د ډزو او راکټي بریدونو له کبله لسګونه ملکي وګړي وژل شوي او ګڼ نور ټپیان دي. په دغه قربانیانو کې د ښځو او ماشومانو شمېر د پام وړ ډېر دی.

د دغه وضعیت له امله په سیمه کې د وېرې پراخه فضا خپره شوې او له بېلابېلو سیمو لکه بار قمبَر خېل، ملک دین خېل، شلوبَر، ادم خېل، اکه خېل او زخه خېل څخه د بې‌ځایه کېدو او کډو وتلو لویې څپې پیل شوې دي. سلګونه کورنۍ د باړې سیمې او پېښور ته کډه شوې دي؛ ځینې د خپلو خپلوانو کره مېشتې شوې او نورو بیا کورونه کرایه کړي دي.

په همدې حال کې، د تیراه د میدان سیمې په بېلابېلو برخو کې د پاکستاني ځواکونو او وسله‌والو ډلو ترمنځ نښتې په پرله‌پسې ډول روانې دي او‌ ثبات یې لا زیانمن کړی دی.

سیمه کې د سولې د ټینګښت لپاره د دولتي چارواکو په ګډون څو جرګې ترسره شوې دي، چې په هغو کې د پېښور کمېشنر ریاض محسود، د پاکستان د ملي اسمبلۍ یا پارلمان غړی اقبال اپریدی او د ولایتي شورا یا صوبایي اسمبلۍ غړی عبدالغني اپریدی او یو شمېر قومي مشران شامل وو.

په دغه ناستو کې د ګډون کوونکو مخورو څېرو له ډلې څخه د جمعیت علمای اسلام (JUI) ځايي مشر مولانا حضرت خان اپریدی، ظاهر شاه اپریدی، کمال‌الدین او نور ځایي مشران شامل وو؛ خو دغو هڅو کومه څرګنده پایله نه‌ده ورکړې. تر دې جرګې وروسته یو شمېر ځايي قومي مخورو په سیمه کې د امنیت ټینګښت لپاره د خېبر پښتونخوا ایالتي وزیر سهیل اپریدي سره هم کتلي وو؛ خو د ځینو ګډونوالو د مخالفو نظریاتو له کبله یادې ناستې هم پایله نه‌ده ورکړې.

له بلې خوا، د پاکستان امنیتي ځواکونو په په تیراه دره کې د وسله‌والو ډلو پر ضد د عملیاتو د پیل وروستۍ پرېکړه کړې او خلکو ته یې سپارښتنه کړې، چې د ملکي تلفاتو د مخنیوي لپاره له سیمې ووځي. همدا راز د اپریدي قبایلي مشرانو او د پاکستاني ځواکونو ترمنځ یوه مهمه مشورتي ناسته هم بې له کومې وروستۍ پرېکړې پای ته رسېدلې، که څه هم دواړه خواوو د خبرو اترو پر دوام هوکړه کړې ده.

ځایي مشران وایي، د قبایلي اپریدي مشرانو خپلې بنسټیزې غوښتنې پاکستاني ځواکونو ته وړاندې کړې دي چې په‌کې د سولې د ټینګښت ضمانت، د زیانمنو شویو کورنیو ته تاوان ورکول، د راتلونکو تګلارو په اړه متقابلې مشورې او د ځایي خلکو د حقونو ساتنه شامل دي. هغوی ټینګار کړی، تر هغو چې دغه غوښتنې په بشپړ ډول ونه منل شي؛ دوی به له هېڅ ډول پرېکړې سره موافقه ونه کړي.

په مقابل کې پاکستاني چارواکو ویلي، چې دغه غوښتنې به وڅېړل شي او د بې‌ځایه کېدو، د امن او قانون وضعیت او د سیمې د راتلونکي په اړه به یوه بله رسمي ناسته هم ترسره شي. د سیمې مشران په ښکاره توګه وایي، له هر هغه اقدام څخه به ملاتړ ونه کړي چې د ځایي خلکو کړاوونه او ستونزې لا زیاتې کړي.

مُحسن داوړ د شنبې په ماخوستن (د لیندۍ ۲۲مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، د بنو ولسوالۍ په مومندخېلو سیمه کې د نظامي کواډکاپټر په برید کې د ابرار، فیصل او محمد په نومونو ۳ ماشومان وژل شوي او د ایمان په نوم یو بل ماشوم ټپي شوی دی.

داوړ زیاتوي: «زموږ ماشومان د امنیت په نوم وژل کېږي. په داسې حال کې چې وسله‌وال تاوتریخوالی په پراخېدو دی، خو دولت خپل قهر پر بې‌ګناه ولس متمرکز کړی دی.»

د یادونې وړ ده، چې لا تر اوسه سیمه‌ییزو ادارو په دې تړاو څه نه‌دي ویلي.

باخبره سرچینو نن شنبه، د لیندۍ ۲۲مه وویل، چې پاکستاني طالبانو په ځانګړي ډول د حافظ ګل بهادر په مشرۍ د اتحادالمجاهدین وسله والو د ډرون څرخکوضد وسلې ترلاسه کړي او یادې ډلې د وسلو انځورونو هم خپاره کړي دي.

دا انځورونه افغانستان انټرنشنل - پښتو ته رسېدلي دي، چې په کې څرګندیږي د پاکستاني طالبانو اړوند وسلوالو په لاسونه کې د هغه کمپنۍ ډرون څرخکوضد وسلې دي، چې څه موده وړاندې د خیبرپښتونخوا د بنو ولسوالۍ پولیسو ته په واک کې ورکړل شوې وې.

دا لا تایید نه ده، چې دا پرمختللې وسلې د پاکستاني پولیسو څخه نیول شوي او که پاکستاني وسلوالو مستقیم خریداري کړي دي.

تراوسه پورې د خیبرپښتونخوا پولیسو ددې موضوع په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی .

له دې وړاندې افغانستان انټرنشنل - پښتو په یو څیړنیز راپور کې موندلې وه، چې په داسې حال کې چې د پاکستان پوځ بې‌پیلوټه الوتکو او بریدونو پر پاکستاني طالبانو فشار ډېر کړی او درندې مرګ ژوبلې یې ور اړولې، وسله‌وال د دغو بریدونو پر وړاندې نوې لارې لټوي. اوس هغوی د ارزانه تجارتي ډرونونو په لټه کې دي چې د جګړې په ډګر کې د دوی لپاره یو حمایوي چتر رامنځته کړي.

سرچینې د روان کال د جنګاښ په میاشت کې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي و، چې لومړی ډرون برید د حافظ ګل بهادر ډلې د شمالي وزیرستان په میرعلي کې کړی او د وروستۍ ډرون برید هڅه د جولای پر ۱۹مه د بنو ولسوالۍ د میریان امنیتي حوزې په حدودو کې شوې وه، چې پاکستاني ځواکونو تر برید وړاندې شنډه کړه. د بنو د میریان امنیتي حوزې مسوولینو د هاوان هغه مرمۍ هم وښودې، چې ټي ټي پي غوښتل پر امنیتي حوزه یې وکاروي.

د یادونې وړ ده، د خیبرپښتونخوا بنو پولیسو ته ورکړل شوې د ډرون څرخکوضد وسلې ایا دا وړتیا لري، چې ډرون پرمختللې الوتکې هم راغورځوي او که یوازې د هغو ډرون څرخکو چې ټي ټي پي یې جوړوي د غورځولو وړتیا لري.