د خیبرپښتونخوا د پېښور یوې محکمې افغانې زدهکړیالې روبي ته لنډمهالې اجازه ورکړې، چې له پاسپورټ پرته دې په طبي برخه کې خپلو زدهکړو ته دوام ورکړي. یادې محکمې د خیبر میډیکل پوهنتون مرستیال رییس او د نوملیکنې کمېټې مشر ته خبر ورکړی، چې د دغه زدهکړیالې غوښتنو ته رسمي ځواب ورکړي.
روبي له محکمې غوښتي، چې د وروستۍ ازموینې نوملړ تر خپرېدو وروسته دې د مرکې لپاره وبلل شي او که ازموینه کې بریالۍ شي؛ نو د MBBS یا BDS اړوند پروګرامونو کې دې د نوملیکنې اجازه ورکړل شي.
روبي د (PoR) لرونکې افغانه کډواله ده، چې د خپلې کورنۍ سره په پاکستان کې ثبت شوې ده. هغې د لېسې زدهکړو تر بشپړولو وروسته په طبي برخه کې د زدهکړو لپاره ازموینه ورکړې او ښې نمرې یې ترلاسه کړې دي.
محکمه به د یادې قضیې په اړه د روانې ډسمبر میاشتې په ۳۰مه خپله راتلونکې پرېکړه واوروي؛ څو د یادې زدهکړیالې د نوملیکنې په اړه وروستۍ پرېکړه وشي. دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان حکومت تر دې وړاندې په دغه هېواد کې د مېشتو اېسيسي او پي او ار کارت لرونکو افغانانو د وتلو امر کړی و او د دغه کډوالو پر وړاندې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د نیولو او افغانستان ته یې د اېستلو لړۍ لاهم روانه ده.
د ایران پارلمان ویلي، د ملي کډوالۍ سازمان په نوم یوه داسې طرحه یې مخ په بشپړېدو ده چې له مخې یې ولایتونه مسوولیت لري؛ څو د بهرنیو کارګرو اړوند د کاري ځواک اړتیاوې روښانه کړي. ایراني رسنۍ وایي، د یادې طرحې پر بنسټ به بهرنیو کارګرو ته کاري پېژند پاڼې هم ورکړل شي.
د ایران د پارلمان د کورنیو چارو او شوراګانو د کمېسیون غړي کامران پولادي په وینا؛ د دغه پېژند پاڼو په ورکړو سره به بهرني کارګر له خپلو حقونو او بیمې څخه هم برخمن شي. هغه وایي، د «ملي کډوالۍ سازمان» طرحه یې د پارلمان په اجنډا کې شامل کړې او له دې سره به د بهرنیو وګړو حضور هم منظم او په ښه ډول اداره شي.
هغه وویل، له کلونو راهیسې په ایران کې د ناقانونه بهرنیو وګړو د شمېر په اړه بېلابېل او متضاد ارقام یادېږي او دغه موضوع د خلکو په یوې جدي غوښتنه بدله شوې ده. له همدې امله د پارلمان یاد کمېسیون پرېکړه کړې، چې د یادې ستونزې د حل لپاره یوه روښانه او منظه تګلاره رامنځته کړي.
نوموړي زیاته کړه: «د کار، همکارۍ او ټولنیزې هوساینې له وزارت سره په ګډو ناستو کې مو له دغه وزارت څخه وغوښتل، چې د ولایتي عمومي رییسانو له ظرفیت څخه په ګټې اخیستنې، هغه سخت او زیانمن کارونه مشخص کړي چې کورني کاري ځواک ورته لږه لېوالتیا لري؛ دا هماغه تګلاره ده چې ډېری هېوادونه یې د کار بازار د تنظیم لپاره کاروي».
د کامران پولادي په خبره؛ د ایران هر ولایت به په کره توګه د کډوالو کاري ځواک اړوند خپله اړتیا اعلانوي. پولادي تشریح کړه: «د بېلګې په توګه که د خراسان رضوي ولایت اعلان وکړي، چې په سختو کارونو کې ۱۰۰زره کډوالو کارګرو ته اړتیا لري، دغه شمېر ثبتېږي او نور ولایتونه هم خپل شمېر وړاندې کوي. په پای کې د دغه معلوماتو له راټولولو وروسته، وروستی شمېر معلومېږي او د یادو کارګرانو لپاره کاري پېژندپاڼې صادرېږي».
هغه زیاته کړه: «د کاري پېژندپاڼې له صادرېدو سره به کار ورکوونکي مکلف وي، چې د کډوالو کارګرو تنخوا، بیمه او نور قانوني حقونه په بشپړه توګه مراعات کړي. دغه چاره د یادو کارګرو وضعیت روښانه کوي او که کومه ستونزه رامنځته شي؛ نو کار ورکوونکی به ځواب ویونکی وي. دا به د کار په برخه کې د نظم او امنیت د ټینګښت لامل شي».
پولادي د هغو نیوکو په ځواب کې چې وایي د بهرنیو وګړو حضور د ځوانو ایراني کارګرانو د ځینو دندو پر وړاندې لېوالتیا کمه کړې، وویل: «د کورني کاري ځواک کارول زموږ لومړیتوب دی او په دې کې هېڅ شک نهشته؛ خو حقیقت دا دی چې ځینې دندې دومره سختې دي، چې د کورنیو کارګرو یوه برخه یې د ترسره کولو وس یا لېوالتیا نهلري. ډېری هېوادونه هم د همدې ډول کارونو لپاره د کډوالو له کاري ځواک څخه استفاده کوي».
هغه په پای کې هیله څرګنده کړه، چې د ولایتي راپورونو له بشپړېدو او د طرحې له وروستي کېدو سره به ډېر ژر د ملي کډوالۍ سازمان د جوړېدو راتلونکی پړاو پیل شي. هممهاله په ایران کې مېلیونونه افغان کډوال په درنو کارونو بوخت دي او په یاد هېواد کې د بهرنیو کارګرو ډېر شمېر هم افغانان جوړوي. په وار، وار افغان کارګرو شکایت کړی، چې په ایران کې ورسره د کار ورکوونکو له لوري ناسم چلند کېږي او ان وخت ناوخت ورته خپلې تنخواوې او حق الزحمې هم نه ورکول کېږي.
د خېبر پښتونخوا ایالت د خېبر ولسوالۍ اړوند تیراه دره کې له تېرو دوو کلونو راهیسې یو ځل بیا نا امنۍ ډېرې شوې او له همدې امله د خلکو ورځنی ژوند هم ګډوډ شوی دی. راپورونه وایي، دغه دره کې اقتصادي چارې ټکنۍ شوې او سلګونه کورنۍ د سرونو خوندیتوب لپاره مېنو پرېښودو ته اړې شوې دي.
له اسلاماباد نه د خپرېدونکې اېکسپرېس ټرېبیون ورځپانې د معلوماتو له مخې؛ په ټوله تیراه دره کې سوداګریز فعالیتونه نږدې په بشپړ ډول درېدلي دي او بازارونه د دوامدارې وېرې او نا امنۍ له امله تر ډېره له دوکاندارانو او پېرېدونکو خالي شوي دي. په راپور کې راغلي، د ماشومانو زدهکړې سختې اغېزمنې شوې او نږدې یو کال کېږي چې ډېری ښوونځي هم تړل شوي دي. د سیمې اوسېدونکي همدا راز د فعالو روغتیايي مرکزونو له سخت کمښت څخه شکایت کوي او خلک یې له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي.
د یادې درې په بېلابېلو کلیو کې د وسلهوالو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د ډزو او راکټي بریدونو له کبله لسګونه ملکي وګړي وژل شوي او ګڼ نور ټپیان دي. په دغه قربانیانو کې د ښځو او ماشومانو شمېر د پام وړ ډېر دی.
د دغه وضعیت له امله په سیمه کې د وېرې پراخه فضا خپره شوې او له بېلابېلو سیمو لکه بار قمبَر خېل، ملک دین خېل، شلوبَر، ادم خېل، اکه خېل او زخه خېل څخه د بېځایه کېدو او کډو وتلو لویې څپې پیل شوې دي. سلګونه کورنۍ د باړې سیمې او پېښور ته کډه شوې دي؛ ځینې د خپلو خپلوانو کره مېشتې شوې او نورو بیا کورونه کرایه کړي دي.
په همدې حال کې، د تیراه د میدان سیمې په بېلابېلو برخو کې د پاکستاني ځواکونو او وسلهوالو ډلو ترمنځ نښتې په پرلهپسې ډول روانې دي او ثبات یې لا زیانمن کړی دی.
سیمه کې د سولې د ټینګښت لپاره د دولتي چارواکو په ګډون څو جرګې ترسره شوې دي، چې په هغو کې د پېښور کمېشنر ریاض محسود، د پاکستان د ملي اسمبلۍ یا پارلمان غړی اقبال اپریدی او د ولایتي شورا یا صوبایي اسمبلۍ غړی عبدالغني اپریدی او یو شمېر قومي مشران شامل وو.
په دغه ناستو کې د ګډون کوونکو مخورو څېرو له ډلې څخه د جمعیت علمای اسلام (JUI) ځايي مشر مولانا حضرت خان اپریدی، ظاهر شاه اپریدی، کمالالدین او نور ځایي مشران شامل وو؛ خو دغو هڅو کومه څرګنده پایله نهده ورکړې. تر دې جرګې وروسته یو شمېر ځايي قومي مخورو په سیمه کې د امنیت ټینګښت لپاره د خېبر پښتونخوا ایالتي وزیر سهیل اپریدي سره هم کتلي وو؛ خو د ځینو ګډونوالو د مخالفو نظریاتو له کبله یادې ناستې هم پایله نهده ورکړې.
له بلې خوا، د پاکستان امنیتي ځواکونو په په تیراه دره کې د وسلهوالو ډلو پر ضد د عملیاتو د پیل وروستۍ پرېکړه کړې او خلکو ته یې سپارښتنه کړې، چې د ملکي تلفاتو د مخنیوي لپاره له سیمې ووځي. همدا راز د اپریدي قبایلي مشرانو او د پاکستاني ځواکونو ترمنځ یوه مهمه مشورتي ناسته هم بې له کومې وروستۍ پرېکړې پای ته رسېدلې، که څه هم دواړه خواوو د خبرو اترو پر دوام هوکړه کړې ده.
ځایي مشران وایي، د قبایلي اپریدي مشرانو خپلې بنسټیزې غوښتنې پاکستاني ځواکونو ته وړاندې کړې دي چې پهکې د سولې د ټینګښت ضمانت، د زیانمنو شویو کورنیو ته تاوان ورکول، د راتلونکو تګلارو په اړه متقابلې مشورې او د ځایي خلکو د حقونو ساتنه شامل دي. هغوی ټینګار کړی، تر هغو چې دغه غوښتنې په بشپړ ډول ونه منل شي؛ دوی به له هېڅ ډول پرېکړې سره موافقه ونه کړي.
په مقابل کې پاکستاني چارواکو ویلي، چې دغه غوښتنې به وڅېړل شي او د بېځایه کېدو، د امن او قانون وضعیت او د سیمې د راتلونکي په اړه به یوه بله رسمي ناسته هم ترسره شي. د سیمې مشران په ښکاره توګه وایي، له هر هغه اقدام څخه به ملاتړ ونه کړي چې د ځایي خلکو کړاوونه او ستونزې لا زیاتې کړي.
د ایران پولې ته نږدې د ترکیې د ایغدیر ښار پولیسو د یکشنبې په ورځ د (لېندۍ ۲۳مه) ۱۲ هغه افغان کډوال نیولي، چې د استوګنې قانوني اسناد یې نهلاره. دغه کډوال د بهرنیو وګړو د اېستلو مرکز ته لېږدول شوي دي. پولیسو همداراز د یادې پېښې په تړاو دوه انساني قاچاق کوونکي هم نیولي دي.
د ترکیې رسنیو د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې یادو قاچاق کوونکو هڅه کوله دغه افغان کډوال په ناقانونه توګه د استانبول ښار ته ولېږدوي.
د راپورونو له مخې؛ پولیسو هغه مهال دغه کډوال ونیول، چې د دوی موټر په یوې امنیتي پوسته کې ودرول شو او تلاشي ترې واخیستل شوه. په همدغه موټر کې له کډوالو سره یو ځای دوه قاچاق کوونکي هم سپاره وو.
په ترکیه کې د بېاسناده کډوالو او په ځانګړي ډول د افغان وګړو نیول کېدل لا هم روان دي. د ترکیې د کورنیو چارو وزارت د شمېرو له مخې؛ په تېر یو کال کې د دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې نږدې ۳۱زره افغان کډوال پېژندل شوي او نیول شوي دي.
د جرمني د بهرنیو چارو وزیر یوهان واډیفول وايي، ټاکل شوې د روان کال تر پایه له پاکستانه جرمني ته د افغان پناهغوښتونکو د لېږدونې بهیر پای ته ورسېږي. هغه په پاکستان کې د په تمه افغانانو وضعیت ډېر خراب وباله او په ټينګار سره یې ویلي، د دغو کسانو لېږدونه د حکومت په لومړیتوبونو کې ده.
د جرمني رسنیو د یوهان واډیفول له قوله لیکلي: «لازمې څېړنې او همداراز الوتنې اوس په چټکۍ سره ترسره کېږي.»
واډیفول تر دې مخکې ویلي و، له پاکستاني لوري سره په خبرو کې پر دې بریالی شوی، چې په پاکستان کې د جرمني له لوري د منل شویو افغان پناهغوښتونکو حضور تر شپږو نورو میاشتو وغځوي.
نوموړي په دې برخه کې د جرمني د کورنیو چارو وزارت مسوولیت ته په نغوتې سره ویلي، له ټولو ارزونو وروسته د ځينو افغانانو د منل کېدو او یا هم نهمنل کېدو په تړاو پرېکړه د دغه وزارت پر غاړه ده.
هغه همداراز خبرداری ورکړی، که چېرې په دې برخه کې نور ځنډ هم رامنځته شي، نو ښايي په پاکستان کې په تمه افغان پناهغوښتونکي به د راروان نوي میلادي کال په پیل سره په زوره له پاکستان څخه واېستل شي.
یو شمېر افغان پناهغوښتونکي چې د جرمني له لوري یې د منل کېدو وعده ترلاسه کړې له کلونو راهیسې په پاکستان کې جرمني ته د لېږدېدو په تمه ترخې شپې او ورځې تېروي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینت بیا تر لاس لاندې ادارو ته سپارښتنه کړې، چې جرمني ته د لېږدونې لپاره په پاکستان کې په تمه له شاوخوا ۲ زره کسانو باید دا مشخصه کړي چې څوک پر شرایطو برابر دي.
دغې پرېکړې ګڼ غبرګونونه راپارولي او د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو له جرمني غوښتي، چې دغه منل شوي افغان پناهغوښتونکي ژر تر ژره ولیږدوي.
د یادونې وړ ده، چې په وروستي ځل ۵۲ افغان پناه غوښتونکي چې د جرمني د منل کېدو وعده ورکړل شوې وه، له اسلاماباد څخه جرمني ته ولېږدول شول.
د «قلم لار بنسټ» مشر او د نجونو د زدهکړو پلوی او فعال مطیعالله ویسا چې د نجونو د زدهکړو پلویتوب له امله د طالبانو له لوري بندي شوی و، تازه یې د قطر د امیر لهخوا نړۍواله جایزه ترلاسه کړه. دغه جایزه «د فساد ضد او نوښتګر ځوان» د سرو زرو جایزه ده او مادي مرسته هم لري.
د «قلم لار بنسټ» مشر او د نجونو د زدهکړو فعال مطیع الله ویسا چې څه موده مخکې د نجونو د زدهکړو په تړاو د فعالیتونو له امله د طالبانو له لوري نیول شوی و او له ډېرې مودې وروسته بیا خوشې شو، د یکشنبې په ورځ په قطر کې د «شیخ تمیم بن حمد الثاني د فساد ضد نړۍواله جایزه» ترلاسه کړه.
مطیعالله ویسا وايي، دغه جایزه له سرو زرو جوړه ده او ورسره مادي امتیازات هم ورکړل شوي دي.
د شیخ تمیم بن حمد ال ثاني د فساد ضد نړۍوالې جایزې نهم پړاو مراسم د یکشنبې په ورځ (د لیندۍ ۲۳مه) د ملګرو ملتونو د نشهيي توکو او جرمونو ضد ادارې په همکارۍ په دوحه کې ترسره شول.
د قطر امیر شیخ تمیم بن حمد ال ثاني په بېلابېلو ګټګوریو کې ګټونکو ته جایزې ورکړې.
د قطر امیر د جایزو د ورکړې پرمهال وویل: «له فساد سره مبارزه یو نړۍوال مسوولیت دی چې د نړۍوالو سازمانونو هڅو او د ژمنو اشخاصو نوښتونو ته اړتیا لري.»
مطیعالله ویسا له کلونو راهیسې په افغانستان کې د پوهنې او په ځانګړي توګه د نجونو د زدهکړو په برخه کې فعالیت لري او د همدې فعالیتونو له امله د ۱۴۰۲ کال په وري میاشت کې د طالبانو د استخباراتو لهخوا ونیول شو او تر ۲۱۵ شپو او ورځو زنداني کېدو وروسته بېرته خوشې شو.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې نجونې له څه باندې څلورو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د هېڅ ډول زدهکړو د دوام اجازه نهلري او په دې برخو کې پر طالبانو د نړۍوالو فشارونو هم تر اوسه څه ګټه نهده کړې.