هه‌نګاو: په ایران کې په تېر یوه کال کې شاوخوا ۵۲ ښځې اعدام شوې دي

ښاغلي سیډني له الجزیرې شبکې سره په مرکه کې زیاته کړې، چې طالبانو د ښځو د کار مخه په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو په دفترونو او د بشري مرستو د وېش په برخو کې نیولې، چې له امله یې په عملي ډول خلکو ته د اغېزمنو مرستو رسول ناشونې شوي دي.

سیډني زیاته کړه، چې د طالبانو له واکمنېدو مخکې د افغانستان د تخنیکي او اداري وړتیا لویه برخه پر لوستو ښځو ولاړه وه او د هغوی له اېستلو سره هېواد له سخت بشري ناورین او د مسلکي کدرونو له کمښت سره مخ شوی دی.

هغه چې د افغانستان د امریکايي پوهنتون پخوانی رییس هم و ټینګار وکړ، تر هغه چې ښځې ونه‌شي کولای په ټولنه کې خپل رول ولوبوي، د افغانستان خلک به د لوږې او پراخ محرومیت له جدي ګواښ سره مخ وي.

تر دې وړاندې د بشري حقونو بنسټونو هم په افغانستان کې روان وضعیت «د جنسیتي اپارټایډ څرګنده بېلګه» بللې وه. د ښځو د حقونو فعالانو له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې په افغانستان کې جنسیتي اپارټایډ په رسمیت وپېژني.

د ښځو د حقونو فعالان وایي، چې طالبانو له عامه ډګر څخه د ښځو د اېستلو لپاره تر اوسه له ۱۶۰ زیات لیکلي او شفاهي فرمانونه صادر کړي دي.

هغه زیاته کړه، چې هند له افغانستان سره د بشري مرستو او روغتیا همکارۍ ته ژمن دی او دواړو خواوو د دې همکارۍ د پیاوړتیا په ځانګړې توګه د درملو په برخه کې لارې چارې وڅېړلې.

د هند د عامې روغتیا وزیر په وینا، د دې لیدنې پر مهال په سمبولیک ډول د سرطان درمل او واکسینونه افغانستان ته وسپارل شول. هغه همدارنګه وویل، یوه لويه جوپه چې درمل، واکسینونه او د ۱۲۸ سلایسه سي‌ ټي‌ سکن الې پکې شاملې دي، ډېر ژر به افغانستان ته ولېږل شي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر د درملو د وارداتو د اسانتیا لپاره هند ته سفر کړی دی. طالبانو تر دې وړاندې له پاکستان څخه د درملو واردات درولي وو او هڅه کوي، چې هندي او ایراني درمل د پاکستاني درملو پر ځای وکاروي.

دا په تېرو دوو میاشتو کې هند ته د طالبانو د درېیم وزیر سفر دی. تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو او سوداګرۍ وزیران هم هند ته تللي وو.

د ازبکستان د دولتي امنیتي خدماتومطبوعاتي دفتر ویلي، چې د جوندور ولسوالۍ په سیمه کې یو موټر، چې د «بخارا -قره قل» پر لاره روان و، ودرول شو او تلاشي ترې واخیستل شوه. په موټر کې د یادې ولسوالۍ یو اوسېدونکی او یو بهرنی وګړی سپاره وو.

د تلاشي پر مهال، په موټر کې څلورکیلو او ۷۱۵ ګرامه اپین وموندل شول، چې د قانوني طرزالعمل له مخې ضبط شول.

ویل کېږي دغه اپین له افغانستان څخه قاچاق شوي وو او په بخارا کې په یو پټ ځای کې ساتل شوي وو.

دا مهال د یادو کسانو پر ضد د ازبکستان د جزا قانون د ۲۸مادې او د ۲۴۶مې مادې د ۲مې فقرې (قاچاق) او همدارنګه د ۲۵مادې او د ۲۷۳ مادې د ۵ فقرې(د نشه‌یي توکو پلور او لېږد) له مخې جنايي دوسیه پرانیستل شوې او د «حبس» احتیاطي تدبیر پرې تطبیق شوی دی.

د قانون له مخې، د داسې جرمونو مرتکبینو ته له ۱۰څخه تر ۲۰ کلونو پورې د بند سزا ورکول کیږي.

پوتین د چارشنبې په ورځ وویل چې «لومړی، د ځانګړو پوځي عملیاتو موخې به بې له شکه ترلاسه شي. موږ غوره ګڼو دا کار د دیپلوماسۍ له لارې وکړو او د شخړې اصلي لاملونه حل کړو».

هغه زیاته کړه چې که مقابل لوری او د هغوی بهرني ملاتړي له جدي خبرو اترو ډډه وکړي، روسیه به له پوځي لارو د خپلو «تاریخي سیمو ازادي» ترلاسه کړي.

نوموړي وویل، چې د امنیتي حایل سیمې د جوړولو او پراخولو دنده به هم په پرله‌پسې ډول پر مخ یووړل شي.

له هغو اوکرایني سیمو څخه چې روسیه یې د خپلې خاورې په توګه ادعا کوي، دا مهال مسکو کریمیا، د دونباس شاوخوا ۹۰ سلنه او د خرسون او زاپوریژیا شاوخوا ۷۵ سلنه کنټرولوي.

سربېره پر دې، روسیه د اوکراین په نږدې سیمو لکه خارکیف، سومي، دنیپروپتروفسک او میکولایف کې هم ځینې سیمې تر خپل واک لاندې لري.

د پوتین څرګندونو دا نښه ورکوله چې مسکو غواړي په دغو جبهاتو کې نور پرمختګونه هم وکړي.

په داسې حال کې چې جګړه یوې حساسې مرحلې ته رسېدلې او د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چټکې سولې تړون لپاره سخت فشار راوړي، پوتین وویل چې روسي ځواکونه په ټولو جبهاتو کې پر مخ روان دي.

د هغه دفاع وزیر اندري بېلوسوف ومنله چې اوکرایني ځواکونه هڅه کوي شمال ختیځ ښار کوپیانسک بېرته ونیسي، خو ویې ویل چې دا هڅې تر اوسه بریالۍ نه دي.

اوکراین د چارشنبې په ورځ وویل چې د دغه ښار ۹۰ سلنه برخه یې نیولې ده، په داسې حال کې چې روسیې ویلي وو دا ښار یې په نومبر کې نیولی دی.

پوتین ادعا وکړه، چې په اروپا کې خلک له روسیې سره د جګړې له وېرې «روزل کېږي او اروپايي مشران یې د وېرې او احساساتو» په پارولو تورن کړل.

هغه وویل: « ما څو ځله ویلي چې دا دروغ دي، بې‌اساسه خبرې دي، د اروپايي هېوادونو پر وړاندې خیالي روسی ګواښ بې‌معنا خبره ده. خو دا کار په قصدي ډول کېږي».

د شمېر له مخې؛ له دې ډلې ۲۴زره کسان له سعودي عربستان، ۶زره له متحده عربي اماراتو او ۲۵۰۰ پاکستانیان له اذربایجان نه د سوال کولو له کبله شړل شوي دي. په راپور کې راغلي، چې له دې ډلې ځینو کسانو د عمرې په نوم اروپا ته د تګ هڅه کوله.

راپور کاږي، روان کال شاوخوا ۲۴زره کسان کمبوډیا ته تللي چې له دې ډلې ۱۲زره یې لاتر اوسه بېرته نه‌دي راستانه شوي او ۴زره کسان برما ته په سیاحتي ویزو تللي؛ خو ۲۵۰۰ کسان بېرته نه‌دي راستانه شوي.

راپور زیاتوي، تېر کال ۸زره کسان په ناقانونه توګه اروپا ته تللي وو؛ په داسې حال کې چې سږ کال دغه شمېره ۴زرو ته رسېدلې وه.