د چمن سوداګر: د پاکستان حکومت دې له افغانستان سره سوداګریزې لارې پرانیزي

د بښنې نړیوال سازمان نن د جمعې په ورځ د لېندۍ ۲۸مه په یوه راپور کې ویلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو سرغړونو د زیاتوالي سربیره په میلیونونه کډوال له ګاونډیو هېوادونو او اروپايي هېوادونو په زوره افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د تازه شمېرو له مخې، سږکال یوازې له ایران او پاکستان څخه له ۲،۶ میلیونو څخه ډېر په غیر قانوني ډول شړل شوي، چې شاوخوا ۶۰ سلنه یې ښځې او ماشومان دي.

د بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی، چې د بشري سرغړونو، د اساسي خدمات سخت کمښت، د بېکارۍ کچې زیاتوالی او د طبیعي پېښو له امله د راستنېدونکو کډوالو لپاره د جدي زیانونو ګواښ زیات کړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، په افغانستان کې بشري ناورین د راستنېدونکو لپاره د زیان ګواښ ډېر کړی دی او هیوادونه د نړیوال قانون له مخې حق نه لري خلک هغو ځایونو ته واستوي چې هلته د بشري حقونو سرغړونو له جدي ګواښ سره مخ دي.

د بښنې نړیوال سازمان د اعلامیې په یوه برخه کې ویل شوي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې مېرمنې او نجونې په سیستماتیک ډول له عامه ژوند څخه ایستل شوې دي.

دوی له ۱۲ کلنۍ وروسته له زده کړې منع شوې، د تګ راتګ او بیان ازادي محدوده شوې او له ملګرو ملتونو، نادولتي موسسو او دولتي ادارو سره یې پر کار بندیز لګېدلی دی.

سازمان ویلي، هغه کسان چې له پخواني حکومت سره یې کار کاوه، په ځانګړې توګه د افغانستان د دفاعي او امنیتي ځواکونو غړي او هغه کسان چې د طالبانو پر پالیسیو نیوکه کوي، له سختو امنیتي ګواښونو سره مخ دي.

د بشري حقونو دغه سازمان د جبري راستنېدونکو سره د خبرو په حواله ویلي، چې ډیری یې له راستنیدو وروسته په دوامداره ویره کې ژوند کوي او د ناامنۍ او د طالبانو د فشار له امله بیا تېښتې ته اړ شوي دي.

د بخښنې نړیوال سازمان په ټولو هیوادونو غږ کړی چې ژر تر ژره دې د افغان وګړو جبري اخراج ودروي، د دوی قانوني او اخلاقي مکلفیتونو ته دې غاړه کیږدي او د بیا مېشتېدنې لارې پراخې کړي.

ددې ولایتونو په ډله کې کابل، کاپیسا، پروان، پنجشیر، بامیان، دایکندي، میدان وردګ، غزني، لوګر، پکتیا، پکتیکا،، کندهار، زابل، هلمند، ارزګان، هرات، فراه، نیمروز، غور، بادغیس، بلخ، جوزجان، سرپل، کندز، بدخشان، لغمان او نورستان ولایتونو کې د باران، وارې او تالنده د را منځته کېدو احتمال شته.

په یادو ولایتونو کې د ورښت اندازه له ۵ څخه تر ۳۰ ملي‌متره او د واورې کچه له ۵ تر ۲۰ سانتي‌متره پورې اټکل شوې ده.

له همدې امله، د یادو ولایتونو له اوسېدونکو غوښتنه شوې، چې د سیندونو له غاړو ځانونه لرې وساتي او د پېښو پر وړاندې د مبارزې د ولایتي کمېټو د لارښوونو سره سم لازم تدابیر ونیسي او عملي یې کړي.

د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لینزي د جمعې په ورځ، د لیندۍ ۲۸مه په خپل اېکس کې په یوه یادښت کې د افغانستان په سیاسي راتلونکي کې د ښځو د ګډون پر اهمیت ټینګار وکړ.

هغه وویل چې برتېانوي چارواکو په مادرید کې د افغان ښځو په اړه د «زموږ غږونه واورئ» په غونډه کې د هغوی د ملاتړ لپاره ګډون وکړ.

د افغان ښځو په اړه درېمه غونډه، چې سرلیک یې «زموږ غږونه واورئ» و، د لیندۍ ۲۱مه په مادرید کې ترسره شوه.

په دې غونډه کې به د هسپانیا د بهرنیو چارو وزیر، د افغانستان د بشري حقونو فعالین، نړیوال کارپوهان، د افغانستان لپاره ځانګړي استازي او د مختلفو هیوادونو سفیران ګډون کړی و.

ریچارډ لیندزي د لیندۍ ۲مه کابل ته له سفر وروسته وویل چې هغه د طالبانو له چارواکو سره په خپلو غونډو کې د یو ټولګډونه حکومت د جوړولو پر اړتیا ټینګار کړی دی.

د برېتانیا ځانګړي استازي وايي چې په دې غونډو کې یې د ملګرو ملتونو په مشرۍ د دوحې په پروسه کې د طالبانو د رغنده ښکیلتیا پر اهمیت هم ټینګار کړی دی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي تېره ورځ خبرې کنفرانس پرمهال وویل:«حقیقت دا ددی چې زه امریکا ته د پوځ د مشر د احتمالي سفر او مهالوېش په اړه هېڅ معلومات نه لرم. موږ باید د یاد سفر په اړه د پاکستان د حکومت رسمي اعلامه ته په تمه شو.»

د پاکستان د بهرنیو چارو د ویاند له کنفرانس څخه یوه ورځ وړاندې رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی و، چې د پاکستان د پوځ او دفاعي ځواکونو مشر په راتلوونکو اونیو کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د لېدلو په موخه واشنګټن ته سفر کوي.

رویټرز دا راپور د پاکستان د دفاعي ځواکونو دفتر د اقتصادي ډیپلوماسۍ د یو چارواکي په ګډون د دوو باوري سرچینو په حواله ورکړی و.

خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي:«د رویټرز راپور ښيي چې ګواکي دا سفر پلان شوی و او په اړه یې ډاډ شتون درلود. له همدې امله زه دا ردوم او د دې لېدنې لپاره تر اوسه کومه هوکړه یا پلان شتون نه لري.»

د پاکستان د‌پوځ د معلوماتو له مخې، عاصم منیر دمګړی په لیبا کې دی او نوموړي د خپل سفر پرمهال له طرابلس سره د پاکستان پر ژمنو ټینګار کړی دی.

د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر سږکال دوه ځله امریکا ته سفر کړی او په جون میاشت کې یې په سپینه ماڼۍ کې د امریکا له ولسمشر سره وکتل. د پاکستان د پوځ مشر د روان کال په اګسټ میاشت د دوهم ځل لپاره هم امریکا ته سفر وکړ او دغه سفر یې د اسلام اباد او واشکنټن ترمنځ د اړیکو «نوی فصل» وباله.

افغانستان انټرنشنل - پښتو په ایران کې له یوه افغان کډوال سره خبرې وکړې چې د ایران د مزار شهدا او تایباد روغتونونو د مړو د ساتلو سړو خونو څخه یې لیدنه کړې وه، هغه وویل چې له څلوېښتو څخه ډیر افغان کډوال مړه شوي دي.

دا شمیره لا تر اوسه په رسمي ډول تایید شوې نه ده. خو ډیری افغان کډوال د ایران په پوله کې لا هم ورک دي.

سرچینو ویلي چې په دې وروستیو ورځو کې سلګونه خلک د ایران په لور روان شوي و، چې په لاره کې د سختې سړې هوا سره مخ شوي دي. دا بهیر لاهم ادامه لري.
ویل کیږي چې دغه خلکو هڅه کوله چې له غیر رسمي لارې ایران ته ننوځي خو په پوله کې موسم ډېر باراني او هوا سړه وه.
ځینو سرچینو ویلي چې د مړو شویو کسانو وارثان لا هم د خپلوانو د جسدونو په لټه کې دي.
ایران او طالب چارواکو تر دې دمه په دې اړه کومه تبصره نه ده کړې.