نيويارک کې يو افغان کډوال او ماشومه لور یې د کور سوځېدو په پېښه کې مړه شوي

د ملګرو ملتونو دغه ادارې په خپور کړي راپور کې ویلي چې د مهاجرت او راستنېدنې هره کیسه یوازې د ځای بدلولو په معنا نه ده، بلکې د هویت، مهارت، امید او د ژوند د نوې پیل یوه نښه ده.

په راپور کې د دیبا په نامه د یوې افغانې کیسه یاده شوې، چې له کلونو وروسته خپل هېواد ته ستنه شوې.

نوموړې ویلي: «راستنېدل اسانه نه وو، خو زه د خپل کلتور او قوت سره کور ته راستنه شوم ترڅو د خپلې کورنۍ لپاره یو روښانه راتلونکی جوړ کړم.»

اې او ایم په دغه راپور کې د هغو افغانانو نظرونه هم راخیستي چې په افغانستان ته له اوږدې ګډوالۍ وروسته راستانه شوي او د ملګرو ملتونو له مرستو برخمن شوي دي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وايي چې دوی د راستنېدونکو کورنیو لپاره عاجله مرسته برابره کړې، چې پکې د روغتیايي سکرینینګ، لنډمهاله سرپناه، د ټرانسپورټ اسانتیاوې او د خوندي ژوند لارښوونې شاملې دي.

د ک ډوالو اړوند دغه اداره ټینګار کوي چې کډوالي او راستنېدنه باید خوندي، باعزته او د حکومتونو، ټولنو او نړیوالو شریکانو په ملاتړ ترسره شي، ځکه دا نه یوازې د کورنیو د ژوند ښه کولو لپاره مهم دی، بلکې د ټولنې او سیمه‌ایزو اقتصادونو د پراختیا یوه ستره سرچینه هم ده.

یاده دې وي چې د ای او ایمافغانستان د فعالیتونو ملاتړ د افغانستان د بشري مرستو صندوق، اروپایي اتحادیې، ګیټس فاونډیشن، اسلامي پرمختیایي بانک، د جرمني د بهرنیو چارو وزارت، جاپان، هالینډ او نورو نړیوالو شریکانو له خوا کېږي.

فرانس ۲۴ په نامه رسنۍ په خپل خپرو کې راپور کې ویلي، هغه افغانان چې په تېرو شاوخوا دوو لسیزو کې یې د امریکایي ځواکونو تر څنګ کار کړی، یو وخت ورسره ژمنه شوې وه چې په امریکا کې به خوندي ژوند ولري او د طالبانو له سخت‌دریځۍ به وژغورل شي. اوس دوی وېرېدلي چې ښایي بېرته هغه هېواد ته واستول شي چې د طالبانوله لوري اداره کېږي.

راپور زیاتوي چې ډېری افغانان له ۲۰۲۱ کال راهیسې اوږدې امنیتي پروسې تیرې کړې او وروسته له کمپونو او دریمو هېوادونو څخه امریکا ته رسېدلي دي.

تېره میاشت په واشنګټن کې د ملي ګارد پر دوو سرتېرو برید وشو، په دغه برید کې د لوېدیځ ورجینیا ۲۰ کلنه سرتېرې سارا بکسټروم د «کمین‌ډوله برید» له امله ووژل شوه او بل سرتېری، اندرو وولف، ټپي شو.

تر دې پېښې یوه ورځ وروسته، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان وکړ چې له هغو هېوادونو څخه چې ده «درېیمه نړۍ» وبلله، د افغانانو په ګډون ټوله کډوالي به وځنډوي.

ولسشمر ټرمپ همدارنګه د ۱۹ هېوادونو د شاوخوا ۱.۶ میلیونه کسانو د اوسیدلو اسنادو د بیاکتنې اعلان یې وکړ.

تر دې مخکې د هرات ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د ایران پر لور د افغان کډوالو روانه یوه ډله د سختې یخنۍ له امله د دې هېواد په خاوره کې مړه شوي دي.

د دغو سرچینو په وینا، د شاوخوا ۱۵ کسانو مړي د هرات ولایت کُهسان او ادرسکن ولسوالیو ته لېږدول شوي دي.

خو د هرات د والي ویاند د جمعې په ورځ (د لیندۍ ۲۸مه) د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، یوازې ۳ کسان ایران ته د ناقانونه تګ د هڅو پر مهال د سختې یخنۍ له امله مړه شوي دي.

افغانستان انټرنشنل تر دې مخکې له یوه افغان کډوال، چې د ایران د خراسان رضوي ولایت د «مزار شهدا» او تایباد روغتون له سړوخونو لیدنه کړې وه، مرکه کړې او هغه ویلي و، چې د مړه شویو افغان کډوالو شمېر تر ۴۰ زیات دی.

سرچینو همدارنګه ویلي، چې یو شمېر افغان کډوال د ایران د پولې په اوږدو کې لادرکه شوي هم دي. د دوی په وینا، په وروستیو ورځو کې سلګونه افغانان د ایران پر لور د تګ لپاره سرحد ته تللي و، خو په لاره کې له سختې یخنۍ سره مخ شوي دي.

د سرحدي سیمو د هوا وضعیت واورین، باراني او ډېر سخت یخ ښودل شوی دی. سرچینې وايي، د قربانیانو کورنۍ د خپلو عزیزانو د جسدونو د موندلو لپاره سرګردانه دي.

تر اوسه د دې پېښې د قربانیانو کره شمېر مشخص شوی نه‌دی. طالبانو په وروستیو میاشتو کې د سلګونو هغو افغانانو د نیولو خبر ورکړی، چې غوښتل یې په ناقانونه توګه ایران ته لاړ شي.

د ایران له‌خوا د افغان کډوالو د یو مخیزې اېستلو او د ویزو له محدودېدو وروسته، یو شمېر افغانان اړ شوي، چې له قاچاقي او مرګونو لارو بېرته ایران ته ځانونه ورسوي.

د امریکا د کانګرس یو غړی جیسن کرو د کورني امنیت وزیر کریسټي نوم او د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ته په خپل لیک کې، یادونه کړې چې د ټرمپ ادارې پالیسۍ به "ټول افغانان او ټول ملیتونه قرباني کړي" او هغه زیان منونکي افغانان به له ګواښ سره مخ کړي چې د متحده ایالاتو تر څنګ ولاړ دي او د طالبانو له ظلم، تبعیض او تاوتریخوالي څخه پرته ژوند غواړي.

د ټرمپ حکومت په تازه اقدام کې افغانستان او ۱۴ نور هېوادونه د بشپړ سفر بندیز په لیست کې شامل کړل او په دې سره د دغو هېوادونو وګړي حق نه‌لري چې امریکا ته سفر یا د پناه غوښتنه وکړي.

په تازه فرمان کې د کډوالۍ د ځانګړې ویزې (اېس‌ای‌وي) لرونکي هم د امریکا د حکومت د سفر بندیز له استثنا څخه اېستل شوي دي.

د کانګرس استازو د ټرمپ دغه سیاست «ټولیزه سزا» بللې ده.

هغوی خبرداری ورکړی، چې دا اقدامات د بې‌ګناه او قانون‌ پالونکو خلکو په ځانګړي توګه هغه کسان چې په افغانستان کې یې له امریکايي ځواکونو سره مرسته کړې ژوند له خطر سره مخ کوي.

د هغوی په وینا، «د یوه فرد ویجاړونکي اقدامات باید د ټولو هغو افغانانو د انځور د خرابولو لپاره ونه‌کارول شي، چې غواړي په امریکا کې په قانوني توګه ژوند وکړي.»

د ټرمپ د حکومت اقداماتو په امریکا کې د افغان کډوالو په منځ کې ویره زیاته کړې ده. د کالیفورنیا ایالت د ساکرامنټو سیمه کې د افغان کډوالو ټولنې ویلي، چې د کډوالو ادارې د افغانانو د نیونې بهیر پراخ کړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان نن د جمعې په ورځ د لېندۍ ۲۸مه په یوه راپور کې ویلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو سرغړونو د زیاتوالي سربیره په میلیونونه کډوال له ګاونډیو هېوادونو او اروپايي هېوادونو په زوره افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د تازه شمېرو له مخې، سږکال یوازې له ایران او پاکستان څخه له ۲،۶ میلیونو څخه ډېر په غیر قانوني ډول شړل شوي، چې شاوخوا ۶۰ سلنه یې ښځې او ماشومان دي.

د بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی، چې د بشري سرغړونو، د اساسي خدمات سخت کمښت، د بېکارۍ کچې زیاتوالی او د طبیعي پېښو له امله د راستنېدونکو کډوالو لپاره د جدي زیانونو ګواښ زیات کړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، په افغانستان کې بشري ناورین د راستنېدونکو لپاره د زیان ګواښ ډېر کړی دی او هیوادونه د نړیوال قانون له مخې حق نه لري خلک هغو ځایونو ته واستوي چې هلته د بشري حقونو سرغړونو له جدي ګواښ سره مخ دي.

د بښنې نړیوال سازمان د اعلامیې په یوه برخه کې ویل شوي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې مېرمنې او نجونې په سیستماتیک ډول له عامه ژوند څخه ایستل شوې دي.

دوی له ۱۲ کلنۍ وروسته له زده کړې منع شوې، د تګ راتګ او بیان ازادي محدوده شوې او له ملګرو ملتونو، نادولتي موسسو او دولتي ادارو سره یې پر کار بندیز لګېدلی دی.

سازمان ویلي، هغه کسان چې له پخواني حکومت سره یې کار کاوه، په ځانګړې توګه د افغانستان د دفاعي او امنیتي ځواکونو غړي او هغه کسان چې د طالبانو پر پالیسیو نیوکه کوي، له سختو امنیتي ګواښونو سره مخ دي.

د بشري حقونو دغه سازمان د جبري راستنېدونکو سره د خبرو په حواله ویلي، چې ډیری یې له راستنیدو وروسته په دوامداره ویره کې ژوند کوي او د ناامنۍ او د طالبانو د فشار له امله بیا تېښتې ته اړ شوي دي.

د بخښنې نړیوال سازمان په ټولو هیوادونو غږ کړی چې ژر تر ژره دې د افغان وګړو جبري اخراج ودروي، د دوی قانوني او اخلاقي مکلفیتونو ته دې غاړه کیږدي او د بیا مېشتېدنې لارې پراخې کړي.