د طالبانو د کار وزارت وايي په افغانستان کې د بېکارۍ له ستونزې انکار نه شي کېدای

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وایي، چې په پنجشېر ولایت کې د زمردو په کانونو کې شاوخوا ۱۵ زره کسان پر کار بوخت دي.

د دغه وزارت ویاند همایون افغان ملي ټلوېزیون ته ویلي چې له دغو کانونو استخراج شوي زمرد دلیلام د یوه راڼه بهیر له لارې پلورل کېږي او د طالبانو حکومت خپله ټاکل شوې برخه ترې ترلاسه کوي.

د نوموړي په وینا، تر اوسه پورې ۳۳ زره قیراطه زمرد پلورل شوي دي.

خو په ورته وخت کې د کانونو د برخې شنونکي او اقتصادي متخصصان د طالبانو د کان‌کېندنې پر څرنګوالي جدي نیوکې کوي.

د دغو شنونکو په باور، طالبانو په غیر معیاري او غیر مسلکي ډول د کانونو استخراج ته مخه کړې، چې د چاپېریالي زیانونو، د طبیعي زیرمو د ضایع کېدو او د اوږدمهاله اقتصادي تاوان لامل کېدای شي.

د کانونو د برخې یو شمېر کارپوهان وایي، چې د افغانستان د کان‌کېندنې ډېری مسلکي او تخنیکي متخصصان له هېواده وتلي او دا چاره د دې لامل شوې، چې استخراج د نړیوالو معیارونو پر ځای د لنډمهاله عوایدو پر بنسټ تنظیم شي. د دوی په وینا، د مسلکي کدرونو نشتوالی د کانونو د خوندي مدیریت او دوامدارې پراختیا مخه نیسي.

شنونکي همدارنګه د شفافیت د کچې په اړه پوښتنې راپورته کوي او وایي، چې د کانونو د قراردادونو بشپړ جزئیات، قانوني چوکاټ، د عوایدو د وېش څرنګوالی او د څار میکانېزمونه لا هم له ابهامه ډک دي.

له بلې خوا، طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې د خپل حکومت د عوایدو د زیاتولو لپاره د طبیعي سرچینو پر استخراج او پلور تمرکز کړی دی. خو اقتصادي شنونکي خبرداری ورکوي، چې که د کان‌کېندنې بهیر د نړیوالو معیارونو، علمي پلان جوړونې او شفافو قراردادونو پر بنسټ تنظیم نه شي، نو دا به نه یوازې د افغانستان طبیعي شتمنۍ له خطر سره مخ کړي، بلکې چاپیریالي او نورې ستونزې به هم ترشا پریږدي.

دوی زیاتوي، چې په خوست کې د طالبانو د امربالمعروف نوی ټاکل شوی رییس هڅه کوي، پخواني مسلکي مامورین په بېلابېلو پلمو له دندو لرې کړي.

یاد پخواني مامورین وايي، د همدې ریاست محتسبان د رییس په لارښوونه په دفترونو ګرځي او د پخوانیو مامورینو پلټنې کوي.

په خوست کې د ګڼو ادارو کارکوونکي وایي، چې یوازې د ږېرو د کموالي له امله ورسره سپکاوی کیږي، ګواښل کیږي او ترټل کیږي، حال دا چې دوی ملکي مامورین دي او هېڅ جرمي سابقه نه لري.

دوی همدارنګه وایي، هر هغه مامور چې ږیره یې د امربالمعروف د رییس له خوښې سره سمه نه وي او یا ورسره شخصي اړیکې ونه لري، د فشارونو له امله له دندې ګوښه کېږي.

یو پخواني مامور وویل: «پخواني مامورین په قصدي ډول هدف ګرځول کېږي. د طالبانو ښکاره نیت دا دی چې موږ د همدې پلمو له لارې لرې کړي او پر ځای یې خپل کسان وګوماري».

د عیني شاهدانو په وینا، د طالبانو د بېلابېلو ریاستونو مامورین د امربالمعروف د ادارې له لوري د ۲۴ ساعتونو لپاره د قوماندانۍ محبس ته لېږدول کېږي. یاد مامورین دا چلند لوی تحقیر بولي.

دوی زیاتوي، که یو مامور له ۲۴ ساعته بند وروسته د دوی په وینا «اصلاح»نه شي، نو درې ورځې نور هم بندي کېږي او وروسته محکمې ته معرفي کېږي، چې ځینې مامورین له یوې میاشتې تر شپږو میاشتو پورې په بند محکوم شوي دي.

د طالبانو د مخابراتو ریاست یو پخواني مسلکي مامور وویل: «موږ ته ویل کېږي چې ږیره باید په موټي وتلې وي او د غوږ لاندې برخې یې بشپړې پرېښودل شوې وي».

د مامورینو په وینا، دا بهیر د خوست ښاروالۍ، د مخابراتو ریاست او د کار او ټولنیزو چارو ریاستونو کې روان دی.

دا نیوکې په داسې حال کې مطرح کېږي، چې تر دې وړاندې په کندهار ولایت کې هم د امربالمعروف او نهی عن‌المنکر ریاست له لوري په تېرو دوو ورځو کې شاوخوا ۱۵ تنه ځوانان له رستورانتونو او خوړنځایونو څخه یوازې د دې لپاره وړل شوي، چې ږیرې یې لنډې یا خرېیلې وې.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې یادو کسانو ته یې له ۷ میاشتو څخه تر ۳ کلونو تنفيذي بند او له ۱۰ څخه تر ۳۹ دُرو سزا ورکړې ده.

طالبانو په تېرو درېیو میاشتو کې د افغانستان په ۱۹ ولایتونو کې د بېلابېلو تورونو په تړاو ۲۸۱ کسان په عام محضر کې په دُرو وهلي دي. د طالبانو د سترې محکمې د خبرپاڼو پربنسټ؛ یاد کسان «د نشه‌یي توکو د کارو بار، زنا، لواطت، غلا، له کوره د تېښتې او اخلاقي فساد په تورونو مجازات شوي.»

د خبرپاڼو له مخې؛ دغه کسان په ننګرهار، خوست، فراه، پکتیا، فاریاب، پروان، غور، لوګر، جوزجان، تخار، غزني، بلخ، کابل، لغمان، میدان‌وردګ، پکتیکا، کاپیسا او زابل ولایتونو کې په دُرو وهل شوي دي.

په هرات کې د طالبانو د رسنیز دفتر له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې د ښاغلي مرتضوي په حوالې راغلي، چې ایران له افغانستان سره د اړیکو د پراختیا او ټینګښت لپاره هڅه کوي. نوموړي ژمنه وکړه، چې د افغانانو لپاره د ویزو بهیر به اسانه او ساده کړي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په یاده ناسته کې د ایران جنرال قونسل علي رضا مرحمتي هم ګډون کړی و. هغه په یادې ناسته کې ویلي، هغه پېښه چې په‌کې یوشمېر افغان کډوال د ایران پر پوله مړه شوي؛ د ایران عدلي محاکمو ته سپارل شوې، ترڅو ټول اړوند اسناد او لاملونه په هر اړخیز ډول وڅېړل شي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د هرات لپاره د طالبانو والي مولانا اسلام‌جار د کډوالو د ستونزو پر وخت رسېدنې لپاره د ایران د لا زیاتو هڅو پر اړتیا ټینګار وکړ او له ایراني چارواکو یې وغوښتل چې د افغانانو لپاره د ویزو پروسه اسانه کړي.

هغه زیاته کړه، چې د طالبانو حکومت له ایران سره د ښو او تلپاتې اړیکو غوښتونکی دی او د سوداګریزو، ټرانزیټي راکړو ورکړو او د وګړو اړوند چارو اسانتیا د دواړو هېوادونو لپاره مهم دي.

د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ په یاد ښارګوټي کې دا مهال د سړکونو جوړولو، د اوبو د څاه‌ګانو او د اوبو د نل‌لیکو د غځولو چارې روانې دي، چې موخه یې د راستنو شویو کډوالو لپاره د بنسټیزو اسانتیاوو برابرول دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، له دغه ودانیزو چارو سره سم به د راستنو شویو کډوالو لپاره د نومرو د وېش بهیر هم پيل شي؛ څو هغوی وکولای شي په منظم ډول له برابرېدونکو اسانتیاوو ګټه واخلي.

یاد زیاته کړې، چې د دایمي مېشتېدنې کمېټې تر مشرۍ لاندې به د کډوالو د بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره هڅې لا چټکې شي او یادې پروژې به په ټاکلي وخت بشپړې شي.