شین منګی پر سر مازیګر دی؛ د پښتو نوموتی سندرغاړی ثاني عبیدالله جان له ورپېښې ناروغۍ ومړ

په کابل کې د پاکستان پخواني سفیر منصور احمد خان له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې فیض حمید د طالبانو د بیا واکمنېدو په لومړیو ورځو کې کابل ته سفر کړی و او په همدې لړ کې یې له پخواني ولسمشر حامد کرزي، ډاکټر عبدالله او په غالب ګومان ګلبدین حکمتیار سره لیدنه کړې وه.

منصور احمد خان وايي، چې پاکستاني پلاوي له هغوی سره د قدرت د انتقال په اړه خبرې وکړې.

خو حامد کرزي ته نږدې سرچینې دغه څرګندونې ردوي.

د پاکستان پخواني سفیر همداراز د طالبانو او پاکستان ترمنځ د وروستیو ترینګلتیاوو یادونه کړې او ویلي یې دي، چې که د دواړو لوریو ترمنځ مستقیمې خبرې شوې وای، ډېری ناسم پوهاوی به له منځه تللی و.

د هغه په وینا، دا مهال د پاکستان او د طالبانو د ادارې ترمنځ هېڅ ډول مستقیم مذاکرات نه دي روان، چې دې وضعیت د دواړو لوریو ترمنځ اړیکې لا پېچلې کړې دي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د طالبانواو پاکستان اړیکې له لوړو او ژورو سره مخ دي او د امنیتي، سیاسي مسایلو له امله د دواړو لوریو ترمنځ د بې باورۍ فضا ډېره شوې ده.

دوستم د اکرام‌الدین سریع پر وژل کېدو خواشیني څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې طالبان د خپلو مخالفو پوځي څېرو په نښه کولو او وژلو لړۍ ته دوام ورکوي.

د هغه په وینا، طالبانو تر دې وړاندې هم د ایران په مشهد ښار کې یو بل خپل مخالف قوماندان وژلی و.

عبدالرشید دوستم په خپلو څرګندونو کې د جهادي قوماندان معروف غلامي یادونه کړې، چې شاوخوا څلور میاشتې مخکې په مشهد کې ووژل شو او دا یې د طالبانو له‌خوا د مخالفانو پر ضد د دوامدارو بریدونو بېلګه بللې ده.

اکرام‌الدین سریع، چې د جمهوریت له سقوط وروسته ایران ته تللی و، پرون په تهران کې ووژل شو. د معلوماتو له مخې، نوموړي په ایران کې د جمهوریت د وخت پوځيانو ته د استوګنې د اجازو په ترلاسه کولو کې رول درلود.

تر اوسه د طالبانو حکومت د دغو تورونو او د اکرام‌الدین سریع د وژل کېدو په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

په وروستیو میاشتو کې د افغانستان د پخوانیو امنیتي او پوځي چارواکو د هدفمندو وژنو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي او د طالبانو مخالف سیاسي مشران د دغو پېښو تر شا د طالبانو لاس بولي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني نن په هرات کې د برېښنا د یو شمېر پروژو د پرانیستنې پرمهال ویلي، چې د طالبانو ټول تمرکز پر اقتصادي وده، امنیتي ثبات او غوره حکومتولۍ دی.

د نوموړي په وینا، یاده ډله هڅه کوي افغانستان په سیمه کې د یو مهم هېواد په توګه د سیمه ییز او نړیوال مشارکت اغېزناک ونډه وال شي.

ملا برادر د نړۍ له هېوادونو غوښته کړې، چې محدودوونکي سیاستونه دې په تعاملي سیاستونو بدل کړي او اوسني امنیت ته دې د یو مهم فرصت په سترګه وګوري.

برادر زیاته کړې: «نړیوال دې له اسلامي امارت څخه پر ارزښتونو د تعامل کولو تمې پرې کړي. د افغانانو پنځه څلوېښت کلن کړاو او قرباني د همداسې سرمایو د ساتلو لپاره وې. د افغانانو خواص او مزاج دې درک کړي او د هغه مطابق دې تعامل ته مخه کړي.»

ملا عبدالغني برادر دا څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له شخړې وروسته له تېرو دوو نیمو میاشتو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې سوداګریزې لارې او سوداګري په ټپه دریدلې او طالبان اوس په دې لټه کې دې، چې د پاکستان پرځای له ایران، ازبکستان او نورو هېوادونو سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړي.

اتمر پر ایکس په یوه یادښت کې ویلي، چې د جنرال اکرام‌الدین او د هغه د ملګري ترور د کډوالۍ پر مهال او په داسې حالت کې چې بې‌دفاع وو، یو ځل بیا د افغانانو زړونه له غم او کرکې ډک کړل.

د هغه په وینا، د هغو کسانو وژل چې خپل ټول عمر یې د وطن د ازادۍ او د خلکو د تلپاتې ارزښتونو لپاره وقف کړی و، یو نهایت ناځوانمردانه عمل دی چې باید په کلکه وغندل شي او جدي تعقیب شي.

د بهرنیو چارو پخواني وزیر همداراز له ایراني چارواکو څخه غوښتنه کړې، چې د دې پېښې په اړه اړینې، رڼې او هر اړخیزې څېړنې وکړي او عاملین یې د قانون منګولو ته وسپاري.

نوموړي ټینګار کړی، چې د افغان مبارزینو او مخکښو څېرو پر وړاندې د ترهګریزو ګواښونو له زیاتېدو سره، باید د هغوی د امنیت لپاره جدي تدابیر نور هم پیاوړي شي.

اورچک دا څرګندونې له روسیه ۲۴ ټلویزیوني چینل سره په مرکه کې وکړې.

هغه زیاته کړه: «موږ غواړو چې دا لارې جوړې شي، موږ د سندونو په چمتو کولو کې برخه اخلو، زموږ متخصصان هم په دې کار کوي او په خبرو اترو کې برخه اخلو».

اورچک څرګنده کړه، «هر څومره چې امکانات ډېر وي او روسیه له سویلي هېوادونو سره ونښلوي او هر څومره چې زموږ ترانسپورت او لوژیستیکي ظرفیتونه متنوع شي، همدومره ښه دي».

د روسیې مرستیال لومړي وزیر دغه راز وویل، چې مسکو اوس شاوخوا ۸۷ سلنه خپله سوداګري له غیر لویدیزو هېوادونو سره کوي.

هغه وویل چې په تېرو څو کلونو کې د روسیې په بهرني اقتصادي فعالیت کې جوړښتي بدلونونه رامنځته شوي، په داسې حال کې، چې پنځه او شپږ کاله وړاندې له غیر لویدیزو هېوادونو سره د سوداګرۍ کچه شاوخوا ۴۰ سلنه وه.

د نوموړي په وینا، سوداګري، مالي سکتور، لوژیستیک او ترانسپورت سیستم له دې نوې واقعیت سره سم بیا تنظیم شوي دي او روسیه اوس په «په بشپړ ډول په نویو شرایطو کې» فعالیت کوي.

د روسیې مرستیال لومړي وزیر همدارنګه وویل چې د روسیې بهرنۍ اقتصادي اړیکې په روان کال کې خورا فعالې شوې دي.