د کاپیسا ولایت لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ وايي، دوه کسان یې د کاپیسا په مرکز کې د ډبرینې مجسمې، نشهيي توکو او وسلو د ساتنې په تړاو نیولي دي. دغه قومندانۍ وايي، یادو کسانو دغه وسایل د ناقانونه فعالیتونه لپاره په خپل کور کې ساتلي و.
د کاپیسا ولایت لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه دوه کسان د محمود راقي ښار د دویمې امنیتي حوزې اړوند له کرهتاز کلي نیول شوي دي.
د خبرپاڼې لهمخې، له دغو کسانو له یوې ډبرینې مجسمې سربېره، یوه اندازه نشهيي توکي، مهمات او نظامي یونیفورم هم ترلاسه شوي دي.
لا تر اوسه د دغې ډبرینې مجسمې د لرغونوالي په تړاو څه نهدي ویل شوي.
د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر په هلمند پوهنتون په یوې غونډه کې ویلي، علم د انسانیت لپاره هغه نعمت دی چې د ټول انسانیت بقاء ورپورې تړلې ده. نوموړی دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې لوړو زدهکړو وزارت ته په رسېدو سره یې نجونې له لوړو زدهکړو منع کړې.
د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، ندا محمد ندیم په هلمند پوهنتون کې د یاد پوهنتون د کارکوونکو، زدهکړیالانو او دیني عالمانو په ګډون په یوې غونډه کې پر فکر ساتنې له ټينګار سربېره وویل: «فکر د انسان تر ټولو نږدې ملګری دی؛ همدا فکر دی، چې ځيني خلک د زوال لور ته وړي او ځيني نور لوړو پوړونو ته رسوي».
د هلمند پوهنتون لپاره د طالبانو رييس محمد شریفالله ابو احمد هم زدهکړیالانو ته په خطاب کې وویل، چې خپل فکر، ځواني، علم او قلم له اسلامي نظام څخه د دفاع لپاره وکاروي.
د هلمند ولایت لپاره د طالبانو والي امانالدین منصور د اسلام دین د تعلیم، اخلاقو او د انسانیت د بقاء او ښېرازۍ دین یاد کړ او ویې ویل: «اسلام د جهالت د لهمنځه وړلو لپاره راغلی دین دی».
د علم او زدهکړو په تړاو د طالبانو دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې همدې ډلې په افغانستان کې له بیا واکمنېدو راهیسې یوازې پر دیني زدهکړو ټينګار کړی او د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزیر یې بیا د عصري علومو زدهکړه «مباح» بللې او ورسره جوخت دغې ډلې له شاوخوا ۴ کلونو راهیسې نجونې له منځنۍ، لېسې او لوړو زدهکړو منع کړي او د راتلونکي لپاره هم ورته هېڅ ډول پلان نهلري.
په ننګرهار کې ځايي طالبانو ۸۶ د موسیقۍ اړوند بېلابېل الات او وسایل تر راټولولو وروسته وسوځول. دغه الات او وسایل د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر ولایتي ادارې له لوري راټول شوي دي. محتسبین وايي، دغه کار یې د ټولنې د اصلاح په موخه کړی دی.
د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یکشبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د موسیقۍ اړوند دغه وسایل د جلالاباد ښار د نهمې ناحیې له شاوخوا سیمو د امربالمعروف او نهې عن المنکر ولایتي ادارې له لوري راټول شوي و.
په ننګرهار کې د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر ریاست مسوولینو ویلي، په دغه ولایت کې د موسیقۍ اړوند وسایلو د راټولولو او سوځولو بهیر دوام لري.
محتسبینو زیاته کړې: «دغه اقدام د ټولنې اصلاح، د ناوړه کړنو د مخنيوي او د شرعي اُصولو د تطبيق په موخه شوی او همداراز به دوام ولري».
د یادونې وړ ده، چې په افغانستان کې طالبان دوه ځلي واک ته رسېدلي او د واکمنۍ په دواړو دورو کې یې د موسیقۍ تولید، خپرول او اورېدل منع کړي او هغه «حرام» بولي.
د ههنګاو په نوم د ایران د بشري حقونو یو سازمان وايي، ایران په ۲۰۲۵ کال کې له ایرانیانو سربېره ۸۵ افغانان هم د بېلابېلو تورونو له امله اعدام کړي دي. طالبانو او بلې هېڅ ډلې لا تراوسه د دومره ډېر شمېر افغانانو د اعدامېدو په تړاو اعتراض او یا هم لږ تر لږه د وضاحت غوښتنه نهده کړې.
ههنګاو د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، په روان کال کې وروستی کس نن د بسمالله تاجک په نوم د عمدي قتل په تړاو په بندر عباس مرکزي بندخونه کې اعدام شوی دی.
د ایران د بشري حقونو دغه سازمان زیاته کړې: د ههنګاو بشري حقونو سازمان د ثبت مرکز د معلوماتو لهمخې، د ۲۰۲۵ کال له پيل څخه تر اوسه ۸۵ افغانان د ایران په بېلابېلو بندخونو کې اعدام شوي دي».
د ایران حکومتي سرچینې او همداراز قضایه قوه ډېری وخت د دغه ډول پېښو په تړاو راپور نهورکوي او په دې تړاو یې هم څه نهدي ویلي.
که څه هم د دغو اعدام شویو افغانانو د جرمونو په تړاو په بشپړ ډول وضاحت نهدی ورکړل شوی، خو ایراني چارواکو تر دې مخکې د دغه ډول کسانو جرمونه امنیت ضد کړنې، وژنې او د نشهيي توکو په کاروبار کې لاس لرل په ګوته کړي دي.
د چارو ځینې شنونکي وايي، مستبد حکومتونه د خپلې بقا لپاره دغه ډول چارو ته مخه کوي او په وینا یې په ایران کې په دغه ډول پېښو کې هېڅ ډول روڼتیا نشته او بندیان په ځانګړې توګه پر اعدام محکوم کسان د وکیل نیولو حق هم نهلري.
سره له دې چې په دې وروستیو کې له ایران څخه د بندي افغانانو د لېږدونې بهیر پیل شوی، خو لا هم یو شمېر افغانان چې کره شمېر یې روښانه نهدی د ایران په زندانونو کې شپې او ورځې تېروي او ځینې یې پر اعدام هم محکوم شوي دي.
د چارو د شنونکو په وینا، طالبان باید په ایران کې د بندي افغانانو پوښتنه وکړي او د حقوقي قضایاو بهیر یې له نږدې وڅاري او همداراز د رالېږدونې بهیر یې چټک کړي، خو دا لا هم روښانه نه ده چې ایران به پر اعدام محکوم افغانان طالبانو ته وسپاري او که نه؟
د یادونې وړ ده، چې د ایران د بشري حقونو سازمان تر دې مخکې ویلي و، چې یوازې په ۲۰۲۴ کال کې په ایران کې ۸۰ افغان بندیان اعدام شوي او دغې چارې بیا د نړۍوالو بشري حقونو د سازمانونو تُند غبرګونونه راپارولي و.
په افغانستان کې د جمهوري نظام له رانسکورېدو وروسته د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې راهیسې څه باندې ۳۷ زره افغانان انګلستان ته لېږدول شوي دي. له دې منځه څه باندې ۱۴۰۰کورنۍ بېکوره دي. له دغو کسانو ډېریو یې په افغانستان کې له برېتانوي ځواکونو سره کار کړی و.
د سکاینیوز د راپور لهمخې، په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره ۳۷ زره او ۲۱۸ افغانان چې ډېریو یې په افغانستان کې له برېتانوي ځواکونو سره کار کړی و او له همدې امله یې ژوند له ګواښ سره مخ و، د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې راهیسې انګلستان ته ولېږدول شول.
برېتانیا ته د دغو افغانانو د لېږدونې پر مهال بورېس جانس په مشرۍ حکومت حاکم و، خو د هغه د حکومت له پای ته رسېدو سره په دغه هېواد کې د افغان پناهغوښتونکو ژوند سخت شو.
په هغه وخت کې دغو تازه تللو افغانانو ته د کار اجازه او تر ۹ میاشتو د استوګنې ځای ورکړل شوی و، خو له هغې وروسته دوی باید په خپله ځانونو لپاره ژوند او استوګنې ځایونه برابر کړي وای.
د سکاینیوز د راپور پر بنسټ، له تېرو څلورو کلونو راهیسې ۱۴۰۵ افغان کورنیو سیمهییزو چارواکو ته له بېکوره کېدو خبر ورکړی دی.
په برېتانیا کې یو له دغو بېکوره شویو کسانو نور عزیز احمدزی دی. نور عزیز احمدزي چې په انګلستان کې نظامي زدهکړې کړي او بیا په افغانستان کې د ځانګړو ځواکونو غړی و، وايي چې داسې وخت هم راغلی چې پر سړک یې شپه تېره کړې ده.
نور عزیز احمدزی د جمهوري نظام پرمهال د ترهګرۍ ضد ځانګړې قطعې مرستیال و او د انټرکانټینېنټال هوټل په څېر په ګڼو عملیاتو کې یې ګډون درلود.
له دې سره سم، په برېتانیا کې داسې کمپاین پیل شوی، چې د برېتانوي پوځ د کدر کمښت لپاره باید پخواني افغان نظامیان جذب شي، خو په پوځ کې یو کس هغه مهال د شاملېدو غوښتنه کولی شي، چې د برېتانیا تابعیت ولري او د یوه بهرني لپاره د دغه تابعیت ترلاسه کول لږ تر لږه ۵ کاله وخت نیسي.
نور عزیز هم چې اوس بېکوره دی له ځايي حکومت څخه غواړي، چې هغه او پخوانیو ملګرو ته یې اجازه ورکړي چې د برېتانوي پوځ سره یوځای شي.
د سکاینیوز د راپور لهمخې، د برېتانیا دفاع وزارت یوه ویاند ویلي: «هغه کسان چې د برېتانیا تابعیت ترلاسه کړي، کولای شي پوځ ته د دندو لپاره غوښتنلیک ورکړي، خو باید د عمر، زدهکړې او طبي معیارونو په ګډون نور شرایط هم پوره کړي».
د یادونې وړ ده، چې نور عزیز احمدزي د برېتانیا د اورګاډي په یوه تمځای کې د امنیتي ساتونکي دنده هم کړې ده.
د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، په تېرو ۱۵ کلونو کې په ټوله نړۍ کې څه باندې ۱۲۰ میلیونه کسانو د سګرېټو څکول پرېښي دي. د دغه سازمان په وینا، دا په ټوله کې د ۲۷ سلنې کموالي ښکارندويي کوي.
د روغتیا نړۍوال سازمان د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) په خپله اېکسپاڼه لیکلي: «له ۲۰۱۰ کال څخه تر اوسه له ۱۲۰ میلیونه ډېر کسان د سګرېټو څکول پرېښي دي».
د دغه سازمان په وینا، دا په ټوله کې د ۲۷ سلنې کموالي ښکارندويي کوي او لامل یې هم په ټوله نړۍ کې د تنباکو د کنټرولولو هڅه په ګوته شوې او دغه سازمان زیاتوي: «دا پرمختګ د نړۍ په ګڼو هېوادونو کې د تنباکو د کنټرول د هڅو له برکته رامنځته شوی دی».
د ډاکټرانو په وینا، د سګرېټ څکول د یوه فرد پر پوستکي، نسجونو، د تنفس پر ارګان او ان پر ډياېناې هم منفي اغېزې ښیندي. ډاکټران وايي، د سګرېټ په څکولو سره زرګونه کیمیاوي مواد د انسان تنفسي سیستم ته له ننوتلو سربېره په فضا کې هم خپرېږي او ورسره نور نږدې کسان هم زیانمنېږي.
هغه کسان چې سګرېټ څکوي په سږو کې یې وړې تنفسي کڅوړې د اکسیجن پر ځای د سګرېټ له مضر دود څخه ډکېږي او د وخت په تېرېدو سره سګرېټ څکوونکی پر تنفسي ناروغیو او بالاخره پر سرطان ناروغۍ اخته کېږي.
د نورې نړۍ پر تله په افغانستان کې سګرېټ په اسانۍ او ارزانه بیو موندل کېږي او په دې برخه کې هېڅ ممانعت نهشته او هرڅوک کولی شي سګرېټ ترلاسه کړي. په افغانستان کې د سګرېټ څکوونکو دقیق شمېر معلوم نهدی، خو په لویو ښارونو کې ډېری کسان سګرېټ څکوي او په کلیو او بانډو کې بیا نصوار کول عام دي.
په دې وروستیو کې د نیوزیلند په څېر هېوادونو کې پر ځوانانو د سګرېټ خرڅول منع شوي دي.
له دې سربېره، په وروستیو کلونو کې برېښنايي سګرېټ (E-cigarettes) بازارونو ته راوتلي او ورسره جوخت یو زیات شمېر ځوانان هم ورمات شوي دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان د راپورونو لهمخې، په ګرده نړۍ کې څه باندې ۱۰۰ میلیونه کسان له برېښنايي سګرېټ څخه استفاده کوي. د دغه سازمان په وینا، په دې کې شاوخوا ۱۵ میلیونه یې ماشومان دي او دغه وضعیت پر نیکوټین د اعتیاد نوې څپه زېږولې ده.
دغه برېښنايي سګرېټ اوس په افغانستان کې هم دود شوی او ډېر کسان ترې استفاده کوي او د دودېدو په تړاو یې د روغتیا نړۍوال سازمان اندېښنه ښودلې او هڅې کوي، چې د زیانونو په بیانولو سره خلک ترې وژغوري، خو داسې ښکاري چې دغو هڅو هم تر اوسه ملموسه پایله نهده ورکړې.