زهران ممداني د نیویارک لومړی ښاروال دی چې خپله دنده د قران‌کریم پر لوړې پیلوي

ایران انټرنشنل خبر ورکړی، چې یو ۱۸ کلن ځوان مهدي سماواتي په فارس کې د حکومتي ځواکونو په ډزو کې وژل شوی دی، خو دولتي چارواکو یاد خبر رد کړی او ویلي یې دي چې څلور لاریونوال یې نیولي دي.

راپورونه ښيي، چې په کوهدشت کې ګڼ خلک لا هم په لاریون بوخت دي او په فسا کې لاریونوالو د ښار د قوماندانۍ پر ودانۍ هجوم کړی او پر هغې ودانۍ او شاوخوا کوڅو کې یې اور بل کړی دی.

خپرې شوې ویډیوګانې ښيي، چې ځواکونه په مستقیمه توګه پر لاریونوالو ډزې کوي.

سره له دې چې لاریونوال د ایران د اخوندي نظام د ړنګولو غوښتنه کوي، د ایران ولسمشر ویلي: «موږ په داسې حال کې یو چې د بهرنیو فشارونو سره مخ یو او په کور دننه ځینې کړنې د همکارۍ پر ځای د زیان رسولو سبب کېږي.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم د ایران جمهوریت ته خبرداری ورکړی، چې د خلکو د ځپلو لړۍ ختمه کړي او ویلي یې دي: «د لومړنیو حقونو غوښتنه جرم نه دی او رژیم باید د ایران د خلکو حقونو ته درناوی وکړي.»

دغه لاریونونه لا هم په ایران کې دوام لري او د ځپلو د زیاتوالي او سیاسي کشمکشونو اندېښنې زیاتې شوې دي.

دا نوملړ پر هغو شتمنیو تمرکز کوي، چې له یوه نسل څخه بل ته لېږدول شوي وي. په دغه نوملړ کې هغه شتمن کسان نه دي شامل لکه د امازون شرکت مالک جېف بیزوس چې شتمني یې شخصي ده.
نفت، ټېکنالوژي او د لوکس یا شاندار ژوند نړۍ څنګه شتمني رامنځته کوي؟
د بلومبرګ د وروستیو خپرو شویو اټکلونو له‌مخې، په نړۍواله اقتصادي کچه شتمني تر بل هر وخت ډېر د یو شمېر محدودو سترو کورنیو په لاس کې متمرکزه شوې ده.
د دې راپور له‌مخې، د ۲۰۲۵ کال تر پایه د نړۍ د ۲۵ شتمنو کورنیو ټولییزې شتمنۍ شاوخوا ۲.۹ تریلیون ډالرو ته رسېدلې، چې دا شمېره د داسې هېوادونو لکه برېتانیا یا فرانسه د ناخالص کورني تولید څخه هم زیاته ده.
د مالي بازارونو وده، د فلزاتو او د څارویو د خوړو په څېر توکو غوښتنې زیاتوالی او همدارنګه د انرژۍ منابعو ته دوامداره لاسرسی د دې زیاتوالي اصلي عوامل ګڼل شوي دي.
د دې نوملړ په سر کې د والټون کورنۍ ده، چې شتمني یې اوس د نیم ټریلیون ډالرو څخه زیاته شوې او یوازې د سویډن یا بلجیم په شان هېوادونو د اقتصاد سره برابره ده. هممهاله، لږ تر لږه شتمني چې د نړۍ د تر ټولو شتمنو کورنیو په ډله کې د ننوتلو لپاره اړینه ده، له ۴۶ میلیارده ډالرو څخه هم زیاته شوې ده. دغه کچه څو کاله مخکې د ډېرو نړۍوالو پانګه‌والو لپاره د ترلاسه کولو وړ نه وه.
والټون کورنۍ چې د والمارټ د زنځیره‌يي پلورنځیو مالکین دي، د نړۍ تر ټولو لوی پرچون پلورونکی شبکه په واک کې لري، چې د امریکا د مصرفي اقتصاد اصلي ستن بلل کېږي. دغې کورنۍ د درېیو نسلونو په ترڅ کې د خپل کاروبار کنټرول ساتلی او شتمني یې ۵۱۳.۴ میلیارد ډالرو ته رسېدلې ده.

100%

دویم: ال‌نهیان کورنۍـ-امارات
د ابوظبي واکمنه کورنۍ چې شتمني یې له نفتو، دولتي شتمنیو او پراخو نړۍوالو پانګونو ترلاسه کړې ده، په وروستیو کلونو کې یې د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې هم فعاله حضور لرلی دی د دې کورنۍ شتمني شاوخوا ۳۳۵.۹ میلیارده ډالرو ته رسېږي.

100%

درېیم: د ال‌سعود کورنۍ - سعودي عربستان
د دې کورنۍ شتمني د سعودي عربستان د سترې نفتې زېرمې او د سیاسي او اقتصادي ځواک ترمنځ د نږدې اړیکو پر بنسټ جوړه شوې ده.
د ال‌سعود د کورنۍ شتمني شاوخوا ۲۱۳٫۶ میلیارد ډالرو پورې اټکل شوی.

100%

څلورم: د ال‌ثاني کورنۍ-قطر
د قطر واکمنان د طبیعي ګازو په برخه کې د نړۍ له سترو ګټې اخیستونکو شمېرل کېږي او د انرژۍ یوه برخه عواید یې په مالي بازارونو او نړۍوالو شتمنیو کې پانګونه کړې ده.
د دې کورنۍ شتمني ۱۹۹.۵ میلیارد ډالرو پورې اټکل شوې ده.

100%

پنځم: د هرمس کورنۍ-فرانسه
د هرمس برنډ مالکین له نولسمې پېړۍ راهیسې د دې شرکت د شپږو نسلونو لپاره د دې کورنۍ په واک کې پاتې شوی دی.
د دې کورنۍ شتمني د لوکس توکو په صنعت کې ۱۸۴.۵ میلیارد ډالرو ته رسېدلې ده.
شپږم: د کوک کورنۍ-امریکا
دا کورنۍ د نړۍ له سترو خصوصي صنعتي امپراتوریو څخه یوه لري، چې د انرژۍ، کیمیاوي توکو او درندو صنعتونو په برخه کې فعالیت کوي.
د دې کورنۍ شتمني شاوخوا ۱۵۰ میلیارد ډالر اټکل شوې ده.

100%

اووم: د مارس کورنۍ-امریکا
یاده کورنۍ په ځانګړې توګه د خوړو په صنعت کې په تېره بیا د کورنیو حیواناتو د خوړو په مخ پر ودې بازار کې له نړۍوالو پېژندل شویو برنډونو سره فعاله ده.
د دې کورنۍ شتمني له ۱۴۳ میلیارد ډالرو څخه زیاته اټکل شوې ده.
اتم: د امباني کورنۍ -هندوستان
د ریلاینس ګروپ مالکین دي، چې د انرژۍ، د نفتو د تصفیې او د صنعت په برخو کې فعاله دي او د هند په اقتصاد کې مهم رول لري.
د دې کورنۍ شتمني شاوخوا ۱۰۵ میلیارد ډالرو پورې اټکل شوې ده.

100%

نهم: د ورتهایمر کورنۍ-فرانسه
د نړۍ د فېشن او لوکسو توکو په صنعت کې د تر ټولو پایدارو نومونو څخه د «شنل» برنډ مالکین دي.
د دې کورنۍ شتمني شاوخوا ۸۵.۶ میلیارد ډالرو پورې اټکل شوې ده.

100%

لسم: د ټامسون کورنۍ-کاناډا
دغه کورنۍ د «ټامسون رویترز» خبري اژانس مالکیت لري، چې د نړۍ د اطلاعاتو او رسنیو په برخه کې له مهمو لوبغاړو څخه شمېرل کېږي.
د دې کورنۍ شتمني شاوخوا ۸۲ میلیارد ډالره اټکل شوې ده.

هه‌نګاو، چې له ایران څخه بهر فعالیت کوي، د چارشنبې په ورځ د مرغومي په لسمه خپل کلني راپور کې د ایران د بشري حقونو وضعیت ارزولی او ویلي یې دي چې په ۲۰۲۵کال کې د اعدامونو کچه په څرګند ډول لوړه شوې ده.

د راپور له مخې، ایران په ۲۰۲۴کال کې هم لږ تر لږه ۸۰افغان وګړي اعدام کړي وو، چې دا شمېر د ۲۰۲۳کال په پرتله درې برابره زیاتوالی ښيي. ویل شوي چې د افغانانو ډېری اعدامونه د نشه‌يي توکو، جنسي تېري او قصدي وژنې په تور شوي دي.

هه‌نګاو زیاته کړې چې د ۲۰۲۵کال په اوږدو کې لږ تر لږه ۵۹بندیان د ایران په زندانونو کې مړه شوي او ۲۴سیاسي فعالان او معترضین د اعدام په سزا محکوم شوي دي.

د راپور له مخې، په همدې موده کې لږ تر لږه ۲۰۷ښځو د کورني تاوتریخوالي له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

د دې بشري حقونو سازمان د شمېرو له مخې، د ایران په ۲۰۲۵کال کې یو ماشوم او ۵۵ښځې هم اعدام کړي دي. له دې ډلې یوازې د ۷۵کسانو د اعدام حکم د رسمي چارواکو له خوا تایید شوی دی.

راپور زیاتوي چې ۸۱بندیان په پټه او له کورنیو سره د وروستۍ لیدنې له حق پرته اعدام شوي او ۱۱کسان په عام محضر کې اعدام شوي دي.

په ورته وخت کې، د بښنې نړیوال سازمان د کلني راپور له مخې، ایران په ۲۰۲۴کال کې د لږ تر لږه ۹۷۲ثبت شویو اعدامونو په ترسره کولو سره، د هماغه کال د نړۍ د ټولو ثبت شویو اعدامونو څه باندې ۶۴سلنه برخه خپله کړې وه.

د ایران څخه بهر فعالو بشري حقونو سازمانونو ویلي چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا ځلې واک ته رسېدو وروسته، ایران د افغان بندیانو د اعدام کچه په بې‌ساري ډول لوړه کړې ده.

د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ هڅه کوي چې د نږدې څلورو کلونو جګړې پای ته رسولو لپاره منځګړیتوب وکړي.

پوتین، چې تور کوټ یې اغوستی و او ځواکونه یې په اوکراین کې ورو خو پرله‌پسې پرمختګ کوي، د روسیې د برخلیک او د خلکو د یووالي په اړه خبرې وکړې، چې نوموړی یې د "پلرني ټاټوبی" د خپلواکۍ او امنیت تضمین بولي.

هغه په ځانګړې توګه د اوکراین په جګړه کې د خپلو ځواکونو ستاینه وکړه او هغوی یې اتلان وبلل.

پوتین وویل: "په ټوله روسیه کې میلیونه خلک د دې نوي کال په شپه له تاسې سره دي. هغوی ستاسې په اړه فکر کوي، له تاسې سره همدردي لري او ستاسې د بریا هیله لري. زه ټولو پوځیانو او قوماندانانو ته د نوي کال خوشحالي غواړم! موږ ستاسې او زموږ پر بریا باور لرو!"

تر اوسه د دې لیدنې په تړاو د کومو رسمي یا سیاسي خبرو راپور نه دی خپور شوی او دواړو لوریو دا تماس غیر رسمي بللی دی.

پاکستاني رسنیو په ډاکه کې د ځینو حاضر چارواکو له قوله راپور ورکړی چې جي‌شنکر د ایاز صادق څوکۍ ته ورغی او له هغه سره یې د لاس په ورکولو سره روغبړ وکړ.

ویل کېږي چې د پاکستان د ملي شورا مشر په موسکا سره د هند د بهرنیو چارو وزیر هرکلی وکړ او دواړو لوریو یوازې یو لنډ روغبړ وکړ.

د بنګله‌دېش د لنډمهالي حکومت لوړپوړي سلاکار محمد یونس د چارشنبې په ورځ، د دې لیدنې انځورونه پر ایکس خواله رسنۍ خپاره کړل. هغه په خپل پیغام کې لیکلي: «د پاکستان د ملي شورا مشر سردار ایاز صادق د خالده ضیا د جنازې له مراسمو مخکې، په ډاکه کې د هند د بهرنیو چارو وزیر سوبرامانیام جي‌شنکر سره روغبړ وکړ.»

هند او پاکستان د روان میلادي کال په مې میاشت کې د څلور ورځو لپاره په پوځي نښته کې ښکېل شول، چې دا د روان کال له تر ټولو اندېښمنوونکو امنیتي تحولاتو څخه ګڼل کېږي.

د دواړو هېوادونو اړیکې د ۱۹۴۷ کال د هند لویې وچې له وېش راهیسې تر ډېره ترینګلې پاتې شوې دي او په ځانګړي ډول د کشمیر پر سر یې څو ځله لنډمهاله جګړې کړې دي.

دواړه هېوادونه اټومي وسلې لري او شنونکي خبرداری ورکوي چې د هند او پاکستان ترمنځ هره پراخه جګړه کولی شي نه یوازې سیمه‌ییزې، بلکې نړیوالې ویجاړوونکې پایلې ولري.