د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وايي، چې په تیرو اوو ورځو کې د کابل ښار په بیلابیلو سیمو کې د عملیاتو پر مهال د مخدره توکو د قاچاق او خرڅلاو په تور ۶۳ کسان نیول شوي دي. له دې کسانو سره ۶ زره نشه یي تابلېټونه، شیشه، چرس او الکولي مشروباط نیول شوي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نن شنبه، د مرغومي پر ۱۳ نېټه اعلان وکړ، چې د نیول شو کسان د تحقیقاتو او د دوی د دوسیو د چمتو کولو وروسته به دوی قضایي ادارو ته وسپارل شي.
د یادونې وړ ده، چې طالبانو ویلي و،چې په تېر ۲۰۲۵ کال کې یې د نشهیي توکو د تولید، قاچاق او استعمال د مخنیوي په موخه په ټول هېواد کې ۱۰زره او ۵۹۹عملیات کړي دي.
په افغانستان کې ځیني اوسېدونکي شکایت کوي، چې د طالبانو د بیاځلي راتګ سره په دغه هېواد کې د نشه یې توکو استعمال او قاچاق زیات شوی دی.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په هند کې د دیوبندي په مدرسې کې په خپلو خبرو کې ادعا کړې وه، چې ددې ډلې تر واک لاندې افغانستان کې یو قطره شراب نشې پیدا کولی.
په داسې حال کې چې دافغانستان او پاکستان اړیکې په تېر کال کې تر ټولو ټيټې کچې ته رسېدلي، چین هڅه کوي د درې اړخیزې ډیپلوماسۍ له لارې دواړه هېوادونه بېرته د خبرو مېز ته راولي.
پاکستانۍ ویبپاڼې «پاکستان ډیلي» د افغانستان، پاکستان او چین د اړیکو په اړه چې تېر کال څنګه وې راپور خپور کړی. د راپور له مخې د ۲۰۲۶کال په پیل کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار لومړۍ سفر چې د ستراتېژیکو خبرو لپاره چین ته ترسره شو، ډېر مهم بلل کېږي. ځکه دا سفر دا فرصت برابروي چې له طالبانو سره د دوه اړخیزو او درې اړخیزو اړیکو په ټپه درېدلي بهیر ته د حل لاره ولټول شي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په وینا، ډار د شنبې په ورځ بېجینګ ته ولاړ څو د جنورۍ په څلورمه نېټه د چین او پاکستان اووم ستراتېژیک ډیالوګ کې برخه واخلي.
راپور زیاتوي، که ۲۰۲۵کال کې د افغانستان وضعیت ته وګورو، ښکاري چې د افغانستان دایمي سولې او ثبات لپاره نړیوالې هڅې او همدارنګه له څلور کلونو څخه د زیات وخت لپاره د طالبانو حکومت رسميت پیژندنه لا هم له بېباورۍ او ستونزو سره مخ دي، سره له دې چې «طالبان د افغانستان پر خاوره بشپړ کنټرول لري او د نږدې راتلونکې لپاره د دوی پر واک کوم جدي ګواښ نه تر سترګو کېږي.»
د راپور په وینا د تېر کال په لړ کې تر ټولو مهم او حساس تحول له پاکستان سره د اړیکو بېساري خرابیدل دي، چې تر ډېره د سرحدي ترهګرۍ پر موضوع راڅرخي.
په راپور کې یو ځل بیا د پاکستان د دې ادعا یادونه شوې چې د داعش او پاکستاني طالبانو پټنځایونه او ملاتړ د افغانستان له خاورې څخه کېږي او په پاکستان کې د تاوتریخوالي زیاتېدو لامل ګرځي.
خو طالبانو هر ځلې د پاکستان دغه ادعا بې بنسټه بللې او ویلې یې دي چې د افغانستان خاوره به هېڅکله ترهګرۍ او د ګاونډیو هېوادونو پر ضد استعمال نه شي.
راپور کې راغلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو او پاکستان د اړیکو خرابیدل یوازې دوه اړخیزې اړیکې نه بلکې له درې هېوادونو افغانستان، چین او پاکستان تعامل یې زیانمن کړی دی.
چین له ۲۰۲۱وروسته هڅه کوله چې له طالبانو سره په تدریجي ډول اړیکې زیاتې کړي، څو له لوېدیځې او منځنۍ اسیا سره خپل اتصال او سیمهییز نفوذ پیاوړی کړي.
د ۲۰۲۵کال په لومړۍ نیمايي کې درې اړخیزې ډیپلوماسۍ د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اختلافاتو کمولو کې مهم رول ولوباوه. د اپرېل په میاشت کې د اسحاق ډار سفر کابل ته او بیا د طالبانو د سوداګرۍ سرپرست وزیر نورالدین عزیدي سفر اسلاماباد ته او وروسته د مې په میاشت کې په بېجینګ کې د بهرنیو چارو د وزیرانو پنځمه درې اړخیزه غونډه په کې درې واړو هېوادونو اعلان وکړ چې پر باور زیاتولو، د همکارۍ ژورتیا، یوه لار یو کمربند او د چین او پاکستان اقتصادي دهلیز تړونونو پراخولو کار کوي.
د مې په پیل کې د هند–پاکستان لنډې جګړې پر مهال، د پاکستان او چین نږدې همکارۍ چین وهڅاوه چې پر کابل فشار زیات کړي څو له پاکستان سره د اړیکو د سمېدو لپاره ګام واخلي. د چین په منځګړیتوب، پاکستان او طالبانو موافقه وکړه چې خپل دیپلوماتیک حضور تر سفیرانو لوړ کړي چې دا یو سیاسي او سمبولیک اقدام و.
همدارنګه، د درې اړخیزې بلې غونډې پر مهال هڅه وشوه چې اړیکې د پراخې سوداګرۍ، تګ راتګ او پرمختیايي پروژو پر لور ورسېږي.
د راپور له مخې، له دې هڅو سره سره تر ټولو مهمه او اصلي موضوع په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو پټنځایونه او پاکستان کې د ناامنۍ تړاو یې لا هم نه و حل شوی.
راپور زیاتوي چې د ۲۰۲۵کال له اګست تر سپتمبر د پاکستان لپاره دا کال د تېرو لسو کلونو تر ټولو خونړی کال شو، په دې موده کې د پاکستاني طالبانو او د بلوچستان د ازادۍ وسلهوالې ډلې فعالیتونه زیات شول. پاکستان په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو پر پټنځایونو بریدونه وکړل، سرحدي نښتې زیاتې شوې، پایله یې د پولو تړل کېدل او د اړیکو قطع کېدل وو.
قطر، ترکیې او سعودي عربستان وروستیو میاشتو کې هڅه وکړه چې دواړه خواوې ارامې کړي، خو دغه خبرې تر اوسه بې پایلې پاتي. که څه هم، د دواړو هېوادونو چارواکو وروستۍ څرګندونې ښيي چې دواړه اړخونه غواړي اړیکې بېرته عادي کړي، خو لا هم څرګند بدلون نه دی رامنځ ته شوی.
چین په ې درې اړخیزو اړیکو کې خپلې ګټې لري. لومړی، چین د دواړو هېوادونو اسلاماباد او کابل سره نږدې اړیکې لري. له پاکستان سره یې اویا کلن ستراتېژیک تړاو دی او له ۲۰۲۱وروسته یې له طالبانو سره د نه مداخلې سیاست خپل کړی، خو اقتصادي برخه کې یې مرسته زیاته کړې. چین هغه لومړی هېواد و چې په ۲۰۲۳کې یې د طالبانو حکومت په رسمي توګه د ډېپلوماټیکو اړیکو څښتن وباله.
دویم، چین د ترهګرو ډلو په اړه اندېښنه لري، ځکه د دغو ډلو له کبله د چین وګړي هم په افغانستان، پاکستان او تاجکستان کې په نښه شوي دي.
درېیم، د چین د یوې لار یو کمربند پروژې د پراختیا لپاره یوه باثباته افغانستان پکار دی، څو د چین او پاکستان اقتصادي دهلیز (سپیک) لاره افغانستان او بیا منځنۍ اسیا ته وغځېږي. چین پوهېږي چې دا به هغه وخت ممکن وي چې افغانستان او پاکستان اړیکې باثباته شي.
څلورم، چین غواړي چې د درېاړخیز فارمټ له لارې د هند نفوذ مهار کړي، ځکه هند هڅه کوي له طالبانو سره اړیکې زیاتې کړي. دا کار د پاکستان لپاره مهم دی، څو د دوو جبهاتو تر فشار لاندې نه شي.
په موازي ډول، درېجانبه چوکاټ (افغانستان، چین او پاکستان) کولای شي د اړیکو عادي کېدو لپاره مرسته وکړي. دا به د امنیت پر موضوعاتو د باور جوړولو لپاره یوه وسیله وي او چین کولای شي د سرحدي تګ راتګ د ښه مدیریت لپاره ټېکنالوژي هم برابره کړي.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت وايي، چې په ټول هېواد کې یې په ۲۰ زرو ټرانسپورټی وسایطو کې د څار دستګاوې نصب او فعالې کړي دي. دوی زیاتوي، چې دا دستګاوې د سوداګریزو توګو د لېږد او مسافرو په موټرو کې ځای پر ځای شوي دي.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت نن شنبه، د مرغومي پر ۱۳مه نېټه پر اېکس خواله رسنۍ کې لیکلی، چې اوس مهال په مرکز او ولایتونو کې په لاریو او بسونو کې د دې وسایلو نصبولو پروسه پلي کیږي.
د طالبانو ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت څه موده مخکې هم اعلان کړی و، چې له ترافیکي پېښو د مخنیوي په موخه یې په مسافروړونکو موټرو کې شاوخوا ۸ زره جيپياېس الې نصب کړې دي.
د ویلو ده چې له تېرو څو کلونو راهیسې په افغانیستان کې ترافیکي پېښې په بېسارې توګه زیاتې شوې چې ستر لاملونه یې د چلوونکو بېاحتیاطي او د ترافیکي اصولو نهمراعاتول بلل کېږي.
د طالبانو د ۲۰۷ الفاروق قول اردو وایي، چې په تېرې اوونۍ کې یې ۳۴۷ هغه کسان نیولي، چې غوښتل یې په ناقانونه توګه ایران ته واوړي.
د طالبانو د یادې قول اردو رسنیز دفتر د شنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې نیول شوي کسان د لومړنیو څېړنو تر ترسره کېدو وروسته، د لا نورو قانوني مراحلو لپاره اړوندو مراجعو ته سپارل شوي دي.
خبرپاڼه زیاتوي، دا اقدام د سرحدونو د امنیت د ټینګښت، او د انسانانو د قاچاق د مخنیوي په موخه شوی دی.
تر دې مخکې طالب چارواکو ویلي وو، هڅه کوي د کډوالۍ د لاملونو د راکمولو لپاره پراخ اقدامات وکړي، څو خلک له خطرناکو او ناقانونه لارو د تګ هڅه ونه کړي.
په هرات کې سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې طالبانو په دغه ښار کې د رکشا چلوونکو د سوله ییز لاریون مخه نیولې ده. رکشا چلوونکو پلان درلود چې د ښار په مرکزي سړکونو کې پر دوی د نویو محدودیتونو په غبرګون کې د طالبانو د والي دفتر مخې ته په سوله ییز ډول راټول شي.
د سرچینو په وینا، کله چې لاریون کوونکي د والي دفتر مخې ته ورسیدل، چې شاوخوا ۲۰۰ متره لرې و، چې طالب وسلوالو لاریونوال په هوايي ډزو سره ګډوډ کړل او د والي دفتر ته د دوی د نږدې کیدو مخه یې ونیوله.
د طالبانو سیمه ییزې ادارې شاوخوا یوه میاشت وړاندې د هرات په مرکزي سړکونو کې د رکشاوو پر تګ راتګ بندیز لګولی و.
د طالبانو د ترافیکو مدیریت اعلان وکړ، چې د مرغومي له ۱۳مې نیټې، شنبې ورځې څخه به د ښار په عامه او ګڼه ګوڼې سړکونو کې رکشاوې په بشپړ ډول منع شي.
دا بندیز پر ټولو هغو ریکشاوو چې اسناد لري او که غیر اسناد دي، تطبیق کیږي.
د هرات د ترافیکو ریاست رییس شیر محمد حجازي د سې شنبې په ورځ یوې رسنۍ ته وویل، چې دا پریکړه د ګڼې ګوڼې د مخنیوي او د ترافیکي پښو د کمولو لپاره شوې ده.
هغه ټینګار وکړ، چې منع شوي لارې په واضح ډول په نښه شوي او د سرغړونې په صورت کې به رکشاوې ضبط شي.
د طالب چارواکي په وینا، اوس مهال په هرات کې شاوخوا۱۰۰ زره رکشاوې چلیږي، پداسې حال کې چې د ښار ظرفیت له ۵ زره څخه کم دی.
د هرات ښاروالۍ په لومړي ځل د لړم په ۱۵مه د رکشاوو په تګ راتګ محدودیتونه لګولي وو.
د طالبانو د ادارې ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، چې دوی د روغتیا او سوداګرۍ په برخو کې د هند همکارۍ ته اړتیا لري. د دواړو هیوادونو ترمنځ تاریخي اړیکو ته په اشارې سره هغه وویل چې طالبان دې اړیکو ته ارزښت ورکوي او هڅه کوي چې دا اړیکې لا پسې پراخې کړي.
مجاهد د واکسینونو، درملو او خوړو لېږلو په ګډون د هند د بشري مرستو څخه مننه کړې او ویلي یې دي چې د افغانستان اړتیاوې پوره کول دوامداره خبرو اترو او نږدې اړیکو ته اړتیا لري.
هغه د طالبانو تر واک لاندې حریت راډیو ته وویل، چې په دوه اړخیزو اړیکو کې د پام وړ پرمختګ شوی او تمه کیږي چې دا پروسه به دوام ومومي.
دا څرګندونې د هند د بهرنیو چارو وزیر د دریځ په ځواب کې ویل شوی، چې د دواړو هیوادونو ترمنځ پر تاریخي اړیکو یې ټینګار وکړ او د نوي ډیلي اوسنۍ پالیسي یې د خلکو او ټولنې پر محوره تګلاره وبلله.
طالبان د پاکستان سره د کړکېچونو سره هم مهاله هند ته نږدې شوي دي.
په وروستیو میاشتو کې د طالبانو د بهرنیو چارو، سوداګرۍ او عامې روغتیا وزیرانو نوي ډیلي ته سفرونه کړي دي.
طالبان د هند او ایران په همکارۍ د پاکستان په بندرونو او توکو د تکیې کمولو لپاره د بدیلو سوداګریزو لارو په لټه کې دي.
د طالبانو چارواکو ډیلي او تهران ته د خپلو سفرونو په لړ کې د دواړو هیوادونو له چارواکو سره تړونونه لاسلیک کړي دي.
هند په کابل کې خپل ډیپلوماتیک ماموریت د سفارت کچې ته لوړ کړی او خپلې بشري او پرمختیایي مرستې یې پراخې کړې دي او دې نږدېوالي په پاکستان کې جدي اندېښنې راپورته کړي دي.
اسلام اباد طالبان او هند د بلوچ بیلتون غوښتونکو او پاکستاني طالبانو په ملاتړ تورنوي، هغه تورونه چې طالبان یې ردوي او په خپلواکه بهرنۍ پالیسۍ ټینګار کوي.
مجاهد په دې وروستیو کې وویل، چې پاکستان باید د دوی د کورنۍ او بهرنۍ پالیسۍ د کنټرول خوب ونه ګوري.