ملګري ملتونه: د کابل استوګنو بې‌وزله او معیوب وګړو د عاید او هیلو نوې لارې موندلي

د دغه ولایت طالب مسوولینو په وینا، په نوي ښارګوټي کې به شاوخوا ۸۰۰ کورنیو ته د استوګنې نمرې ووېشل شي. همداراز، یاد ښارګوټی ټول ۱۲۰۰ د استوګنې نمرې لري او ورسره یو روغتیایي مرکز، ښوونځی او تفریحي پارک هم پکې شامل دي.

تر دې وړاندې د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي و، چې له ګاونډیو هېوادونو بېرته ستنېدونکو افغان کډوالو لپاره ۱۲۴زره او ۶۷۴ جریبه ځمکه ځانګړې شوې او د اړتیا په صورت کې به نوره ځمکه هم ورته ځانکړې شي.

هغه همداراز نوموړي زیاته کړې وه، چې تر دې دمه په بامیان، لغمان، بلخ، کندوز او کندهار ولایتونو کې پر ۲زره او ۶۹۸ کورنیو لپاره ځمکې وېشل شوې دي او دغه لړۍ لاهم دوام لري.

حیدري په ایکسپوسټ کې څرګنده کړې، «واشنګټن هېڅکله په اصولي ډول یو اړخیزه تګلاره نه ده غوره کړې، امریکا د خپلو ملي ګټو د بدلیدونکو اړتیاوو له مخې خپلو تهاجمي او دفاعي سیاستونو ته بیاکتنه کړې ده.»

هغه د امریکا د تېرو څو لسیزو ستراتیژیک تګلارو مثالونه راوړل: په ۱۹۸۰مو کلونو کې یې د مجاهدینو ډلې د شوروي اتحاد د ځپلولو لپاره کارولې، او په ۲۰۰۰مو کلونو کې له بن نړیوال پلان څخه مستقیمو مذاکراتو ته د طالبانو سره مخامخ شوې، چې د بن د پروژې ډیموکراټیک هدف یې تر ډېره حده کمزوری کړ.

حیدري ټینګار کړی، «دا د امریکا د بې‌ثباتۍ نښه نه وه، بلکې د ځواک سیاست و.»

هغه افغان مشرانو باندې انتقاد کړی چې د امریکا د سټراټیژیک انعطاف واقعیت یې ونه پېژند، او د ملي، مسلکي افغانانو پر ځای یې خپلواکو مشوره ورکونکو ته ترجیح ورکړه.

حیدري لیکلي، «د لنډمهاله ادارې له لومړۍ ورځې باید د بهرني ملاتړ څخه د داخلي ځان بسیاینې د جوړولو لپاره ګټه اخیستل شوې وای، او له مرستندویه دولت څخه خپلواک دولت جوړونې فرصت له لاسه ورکړل شو.»

هغه ټینګار کړی، د امریکا د ظرفیت نه، بلکې د لومړیتوبونو د بدلون له امله افغان مشران پاتې راغلل، او د هېواد تاریخي ناکامۍ همداسې پېښې شوې.

اندېشه په اېکس لیکلي: «ملا هبت‌الله اوس په کندهار کې تقریبا پټ دی او هیڅ کس پرې باور نه لري. د طالبانو په رهبرۍ کې د جګپوړو کسانو د اونیزو بدلونونو او پاکسازۍ کړنو له امله د هغه کنټرول کمزوری شوی او د مخالفو حلقو نفوذ زیات شوی دی».

هغه زیاته کړې: «هبت‌الله د یوې مهمې څانګې د ورځنیو چارو د خپلواکې څارنې سره موافق نه دی، خو په دې برخه کې زیات څه نشي کولای». په دې معنا چې د طالبانو د داخلي څانګو فعالیتونه د مشر د مستقیم کنټرول څخه بهر پرمخ ځي، چې د ډلې واکمني یې کمزوره کړې ده.

اندېشه ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د طالبانو په دننه کې د رامنځته شویو شخړو او داخلي ستونزو په اړه دقیق معلومات ولري، څو د افغانستان د بشري حقونو او انساني ناورین مدیریت لپاره موثر اقدامات ترسره کړي.

اصف دراني پر اېکس پاڼه لیکلي: «دا خورا خندونکي ده چې ځینې افغان پوهان ټولې ملامتۍ پاکستان ته ور اچوي، لکه چې پخواني افغان مشران له اسمان څخه راښکاره شوي وي. داسې بیانونه ورکول کېږي لکه پاکستان د سردار داود پر ړنګېدو، د شوروي اتحاد پر یرغل بللو، یا د افغانانو پاکستان ته د راتګ غوښتلو مسول وي».

هغه زیاتوي چې تر دې وروستیو، پاکستان د طالبانو جوړوونکی بلل کېده او طالبان د پاکستان د په کنټرول کې ښودل کېدل، خو که دا خبره رښتیا وای، د تحریک طالبان پاکستان (TTP) وروستۍ وژنې او تاوتریخوالی به نه وای شوی.

دراني ټینګار کړی چې «افغانستان د خپلو حاکمانو پروا نه لري، لا هم زموږ ورور هېواد دی. خو پاکستان باید د TTP ترهګرو فعالیتونو، که له افغانستان څخه وي یا د خېبر پښتونخوا ایالت کې په کلک لاس مقابله وکړي».

امرالله صالح پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، داسې انګېرل کېدل چې ګواکې امریکا او د هغې متحد پاکستان د طالبانو د کویټې شورا له فعالیتونو ناخبره وو، «د باور وړ نه دي».

هغه په طنزي ډول لیکلي چې طالبان داسې ښودل کېږي لکه د «سلیمان پر قالینې» قطر ته تللي وي. صالح همداراز ادعا کړې چې لا هم طالبانو ته هره اوونۍ شاوخوا ۶۰ میلیونه ډالر نغدې پیسې استول کېږي، چې د ده په وینا، د «بشري مرستو» تر نوم لاندې توجیه کېږي.

هغه دغه بهیر تر پوښتنې لاندې راوستی او ویلي یې دي چې دا ډول مرستې د طالبانو د دوام سبب ګرځي.

د جمهوري نظام دغه پخواني لوړپوړي چارواکي دا څرګندونې په داسې حال کې کړې چې پر طالبانو د نړیوالو مرستو، د سیمې د هېوادونو پر رول او د افغانستان د تېرو شلو کلونو د جګړې پر شالید بحثونه یو ځل بیا تود شوي دي.