ایران هر کال افغانانو ته په مشروط ډول ۲۰۰ زره کاري ویزې ور کوي

د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند عبدالسلام اخوندزاده په یوه ویډيويي کلیپ کې ویلي، په ۲۰۲۴ کال کې د افغانستان صادرات او واردات ۱۲ میلیارده او ۴۲۲ میلیونه ډالرو ته رسیدلې وو، خو په ۲۰۲۵ کال کې یې کچه لوړه شوې ده.

د طالبانو د سوداګرۍ وزارت ویاند وايي، د افغانستان اصلي صادرات هند، پاکستان، ازبکستان، متحده عربي اماراتو، قزاقستان، ایران، ترکیې، چین، عراق او تاجکستان ته شوي دي.

نوموړی زیاتوي، چې صادراتي توکو کې انځر، ممیز، هګۍ، سکاره، پنبه، پسته، بادام، زعفران، مڼې، انګور، انار، مرخیړي، د انرژۍ مشروبات، کاني ډبرې، غالۍ او ځڼغوزي شامل دي.

د افغانستان اصلي واردوونکي هیوادونه ایران، متحده عربي امارات، پاکستان، چین، ترکمنستان، ازبکستان، روسیه، قزاقستان، مالیزیا او هند دي.

د طالبانو د سوداګرۍ وزارت ویاند ټینکار کوي، چې تېر کال د افغانستان او پاکستان د سوداګریزو لارو تړل کېدو پر سوداګرۍ کوم منفي ناثیر نه درلود.

پاکستاني سوداګرو دا څرګندونې د سرحد د سوداګرۍ او صنعت خونېاجرائیه کمېټې په غونډه کې وکړې، چې مشري یې د یادې خونې مشر جنید الطاف کوله.

په غونډه کې د خونې لوړپوړو چارواکو، د کمېټې غړو، سوداګرو، صنعتکارانو، واردوونکو او صادروونکو ګډون کړی و.

د بیزنېس ریکارډر رسنۍ د رپوټ له مخې، فورم د پاکستان ـ افغانستان د سوداګریزو لارو د بندښت په اړه په تفصیل سره بحث کړی او پر دې مهمې موضوع یې ګډ دریځ خپل کړی.

فورم ټینګار کړی چې دغه مساله باید د مذاکراتو له لارې حل شي او دوه اړخیزه او ټرانزیټ سوداګري بېرته پیل شي، چې سوداګریزې ټولنې ته د نورو مالي زیانونو مخه ونیول شي.

ددې خونې اجرائیه کمېټې ویلي، چې سوداګریزه ټولنه د وضعیت له جديت، او همدارنګه له کورنیو او بهرنیو امنیتي ستونزو څخه په بشپړه توګه خبره ده خو ټینګار یې کړی، چې د دوه اړخیزې سوداګرۍ بیا پیل د اقتصادي ثبات، ودې، سوداګرۍ، او تجارتي او صنعتي فعالیتونو لپاره ډېر اړین دی.

د سرحد د سوداګرۍ خونې مشر جنېد الطاف د غونډې ګډونوالو ته وویل چې د پاکستان ـ افغانستان او ټرانزیټ سوداګرۍ له ۱۲ زرو څخه زیات کانټینر د کراچۍ په بندر کې بند پاتې دي او سوداګر اړ شوي دي چې درانه لګښتونه ورکړي.

جنېد الطاف زیاته کړې چې د کرښې بندښت د خرابېدونکو توکو صادرات ګډوډ کړي، بې‌روزګاري یې زیاته کړې او هغو سرحدي ټولنو ته یې سخت ټولنیز او اقتصادي زیانونه اړولي دي چې سوداګري یې له افغانستان سره تړلې ده.

هغه ټینګار کړی، چې د وضعیت جديت باید وپېژندل شي او دا ستونزه باید په بیړنیو بنسټونو حل شي.

نوموړي همدارنګه ویلي، چې اړوندې خواوې هره ورځ د کانټینرونو د بند پاتې کېدو له امله د میلیونونو ډالرو زیان راپور ورکوي او په بانکي تضمینونو او د کانټینرونو په امنیتي امانتونو کې د میلیاردونو روپیو پانګه بنده پاتې ده.

په دغه فرمان کې، چې د طالبانو د حکمونو او فرمانونو د تعقیب او نظارت ادارې خپور کړی، ملا هبت‌الله ویلي، هغه نیوکې چې د ده په باور «له واقعیت څخه لرې او بې‌بنسټه» وي، د اسلام له اصولو سره په ټکر کې دي او عاملان به یې مجازات کېږي.

په فرمان کې راغلي، که څوک د طالبانو چارواکو ته سپکاوی وکړي، یا د هغوی جامو او شخصي وسایلو ته زیان ورسوي، نه یوازې دا چې سزا به ورکول کېږي، بلکې د تاوان جبران به هم پرې لازمي وي.

همدارنګه، هغه کسان چې د قضايي بهیر پر مهال محکمې ته سپکاوی وکړي، یا یې نظم ګډوډ کړي، د فرمان پر بنسټ تر عدلي تعقیب لاندې راتلای شي، خو دا چې محکمه یې بښي او که نه، دا پرېکړه به پخپله محکمه کوي.

د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده ټینګار کړی چې دا حکم پر ټولو وګړو، د طالبانو پر غړو او رسنیزو بنسټونو تطبیقېږي او د اسلامي قانون له مخې د عملي کېدو وړ دی.

دا فرمان په داسې حال کې صادر شوی چې د بشري حقونو بنسټونه او مدني فعالان په پرله‌پسې توګه د طالبانو له خوا د ملکي وګړو د ځورونې، سپکاوي، شکنجې او تحقیر راپورونه ورکوي.

د بشري حقونو سازمانونه وایي، د طالبانو جنګیالي ډېر وخت سخت او محدودوونکي احکام د شخصي تعبیر پر بنسټ عملي کوي، چې له امله یې په ځینو مواردو کې عام خلک وهل شوي، ګواښل شوي او تر فشار لاندې راوستل شوي دي.

د طالبانو د اوبو او برېښنا وزارت نن دوشنبه، د مرغومي پر ‍۱۵مه نېڼه وویل، چې د یاد وزارت وزیر عبداللطیف منصور د ترکي شرکتونو د یوې ډلې له مسوولینو سره په کته کې په افغانستان کې د لمریزې برېښنا انرژي د تولید پروژو په برخه کې د پانګونې په هکله خبرې کړې دي.

د طالبانو د د اوبو او انرژۍ وزیر په دې ناسته کې د لمریزې برېښنا انرژي په برخه کې د ترکي شرکتونونو د پانګونې د هرکلي ترڅنګ، هغوی ته ډاډ ورکړی، چې د طالبانو اداره په دې برخه کې همکاري ته چمتو ده.

د یاد وزارت په وینا، ددې ناستې په ترڅ کې پرېکړه شوې، چې د پانګونې لپاره د عملي زمینې چمتوکولو په موخه د دواړو لوریو تخنیکي ټیمونو ترمنځ تخنیکي ناستې وشي.

طالبانو ددې شرکتونو په اړه معلومات نه دي ورکړي.

د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت د روان کال د لیندۍ میاشت کې وویل، چې د کابل په سروبي ولسوالۍ کې د ۲۲،۷۵ مېګاواټه لمریزې برېښنا تولید پروژې چارې ۹۹ سلنه بشپړې شوې دي.

طالبانو یاده پروژه د لمریزې برېښنا د تولید تر ټوله ستره پروژه بللې وه او وايي، چې د برېښنا کمښت لویه تشه به ډکه کړي.

د برېښنا شرکت د خبرپاڼې له مخې، د یادې پروژې په بشپړېدو سره به د برېښنا په عمومي شبکې کې په کلنې ډول ۴۲۵۷۵ مېګاواټه برېښنا پېرودونکو ته ووېشل شي.

طالبانو تردې وړاندې هم د هېواد په ځینو نورو ولایتونو کې د برېښنا د تولید د پروژو د چارو د پیل خبر ورکړی و، خو لا هم د کابل په ګډون په ګڼو ولایتونو کې د برېښنا د کمښت له امله خلک له ستونزو سره مخ دي.

دغه واردات په داسې حال کې زیات شوي، چې له پاکستان سره د اړیکو د ترینګلتیا او د سوداګریزو لارو له تړل پاتې کېدو وروسته افغانستان د ودانیزو توکو او په ځانګړي ډول د سمنټو، د بدیلو لارو او بازارونو په لټه کې دی.

پخوا افغانستان ته سمنټ تر ډېره له پاکستان نه واردېدل؛ دغه سمنټ د خیبرپښتونخوا او پنجاب له فابریکو (لکه چکوال، نتهیاګلي او نورو سیمو) د تورخم او سپین‌بولدک له لارو افغانستان ته واردېدل.

په هرات کې د روزنک تمځای لپاره د طالبانو مسوول مولوي غلام ولي محمدي وايي، چې د هرات–خواف رېل پټلۍ له لارې افغانستان ته له ایران، چین، ترکیې او یو شمېر عربي هېوادونو څخه واردات ترسره کېږي.

د هغه په وینا؛ په دغه تمځای کې سوداګرو ته مناسب امکانات برابر شوي؛ څو خپل توکي په اسانه توګه انتقال کړي. نوموړي زیاته کړې، چې د یاد تمځای له فعالېدو سره نه یوازې د سوداګرۍ بهیر چټک شوی؛ بلکې سلګونه کسانو ته د کار زمینه هم برابره شوې ده.

د طالب مسوولینو په اند؛ د رېل پټلۍ له لارې د سمنټو او نورو توکو واردات د هېواد لپاره د سوداګرۍ د تنوع، د لېږد لګښتونو د کمېدو او اقتصادي ثبات په برخه کې مهم رول لري.