د یونیسف کلني راپور له مخې، چې څو ورځې مخکې خپور شو، په ۲۰۲۵ کال کې په افغانستان کې د پوهنې سیستم له سختو او بېمخینې ننګونو سره مخ و. د دغه راپور له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۴میلیونه ماشومان له ښوونځيوبې برخې وو او شاوخوا ۲،۲ میلیونه نجونې له تعلیمي نظامه په بشپړ ډول اېستل شوې دي.
د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند قاري منصور احمد حمزه د پنجشنبې په ورځ د طالبانو ترواک لاندې حریت راډیو ته ویلي چې تېرو څلورو کلونو کې په هغو سیمو کې چې د ښوونې او روزنې هیڅ څرک نه و اوس هلته ښوونیز مرکزونه فعال شوي او زدهکوونکو ته د زدهکړو لپاره سالم چاپېریال برابر شوی.
حمزه زیاته کړې چې په ټول هېواد کې تر ۱۸ زرو ډېر ښوونځي او له زرو ډېرې مدرسې فعالې دي او زده کوونکي پکې په زده کړه بوخت دي.
هغه وایي، چې په تېر تعلیمي کال کې تر ۶ زره او ۲۶۷ ډېر د سواد زده کړو کورسونه جوړ شوي دي. همدا راز د هغه په وینا، د ښوونکو شمېر هم ډېر شوی او د کیفیت لپاره هغوی ته وخت په وخت ورکشاپونه هم نیول کیږي. حمزه وایي، اوس مهال ۱۹۴ زره او ۹۸۱ ښوونکي په ښوونځیو کې په تدریس بوخت دي.
د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند د ښځینه زده کوونکو او ښوونکو د شمېر په اړه څه نه دي ویلي.
د یونیسف د تازه راپور موندنې ښيي چې که څه هم په تېرو دوو لسیزو کې د زدهکړو لاسرسی پراخ شوی و، خو له ۲۰۲۱ کال وروسته سیاسي بدلونونو، محدودوونکو پالیسیو، دوامدارو بشري بحرانونو او کمې مالي پانګونې د دې پرمختګ ډېره برخه بېرته له منځه وړې ده.
د رپوټ پر بنست، پایله دا ده چې میلیونونه ماشومان، په ځانګړي ډول نجونې له زدهکړو بېبرخې پاتې دي او د زدهکړې کیفیت په جدي ډول ټیټ شوی دی.
راپور ښيي چې د افغانستان ماشومان له یو ستر تعلیمي بحران سره مخ دي. له ۹۰سلنې ډېر لس کلن ماشومان نه شي کولی یو ساده متن ولولي او درک یې کړي. دا شمېر افغانستان د نړۍ له هغو هېوادونوله جملې شمېري چې له “ښوونځي پرته د زدهکړې” تر ټولو لوړه کچه لري.
د مسلکي ښوونکو کمښت، په ځانګړي ډول د ښځینه ښوونکو نشتوالی، ضعیف تدریسي مواد او د ارزونې محدود نظامونه د زدهکړې د کمزورو پایلو اصلي لاملونه بلل شوي دي.
د راپور په اساس، د هېواد په کچه نږدې نیمایي ښوونځي معیاري ودانۍ نه لري. ډېری ښوونځي له برېښنا، پاکو اوبو، تشنابونو او خوندي انګړه بېبرخې دي. دا ستونزې په ځانګړي ډول د نجونو پر حاضرۍ ناوړه اغېز کوي، ځکه د خوندي چاپېریال نشتوالی د کورنیو اندېښنې زیاتوي.
یونیسف وایي چې د خوندي او معیاري ښوونیزو فضاوو له پراخېدو پرته، د زدهکړې دوام ناشونی دی.
