په افغانستان کې د ایران سفیر علي رضا بیکدلي د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزیر سره په کابل کې د لیدنې پر مهال، نوموړي ته، د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) په راتلونکې ناسته کې د ګډون بلنه ورکړې ده.
په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغانستان او ایران ترمنځ د کرنې او مالدارۍ په برخه کې د همکاریو پر پیاوړتیا، د تجربو پر تبادلې او د دواړو هېوادونو د خصوصي سکتور د ګډ کار پر پراختیا خبرې کړې دي.
د ایران سفیر ویلي، تهران لېواله دی چې له افغانستان سره د کرنې او مالدارۍ په برخو کې اړیکې لا پراخې کړي او د دواړو هېوادونو ترمنځ اقتصادي همکاري لا پیاوړې شي.
بل خوا، د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزیر هم د دوه اړخیزو همکاریو د زیاتوالي هرکلی کړی او ویلي یې دي چې د کرنې او مالدارۍ سکتور د دواړو هېوادونو د اقتصادي اړیکو مهم بنسټ جوړوي.
دا لیدنه په داسې حال کې شوې چې دواړه لوري هڅه کوي د سیمې په کچه اقتصادي اړیکې او ګډې همکارۍ پیاوړې کړي.
د ایران انټرنشنل لهخوا د سپاه پاسداران د استخباراتو د «۴۰مې ادارې» په نوم د یوې پټې څانګې تر افشا کېدو وروسته افغانستان انټرنشنل د دې ادارې د غلا شویو معلوماتو بانک کې د افغانستان اړوند برخې وڅېړلې. د ایران استخباراتو دا څانګه د ایراني او بهرنیو وګړو د مالوماتو په غلا تورنه ده.
د موندنو له مخې، د سپاه پاسداران د جاسوسۍ ضد دغه واحد له جوړېدو راهیسې توانېدلی چې د یو شمېر بهرنیو دولتي او نادولتي استخباراتي بنسټونو سیسټمونو ته ننوځي. په دغو بنسټونو کې د متحده عربي اماراتو د ابوظبۍ پولیس، د فلایدبي هوايي شرکت، په افغانستان کې مخابراتي شرکتونه او همدارنګه په ترکیې، سعودي عربستان او اردن کې ځینې ادارې شاملې دي چې له هغو څخه یې په پراخه کچه مالومات غلا کړي دي.
د ایران انټرنشنل څېړنې ښيي چې دغه واحد د سپاه استخباراتي سازمان ته د «استخباراتي برلاسۍ» په برابرولو سره، د ایراني او غیرایراني وګړو له منځه د جاسوسانو د پېژندنې او جلب زمینه برابروي. د دې واحد د فعالیت څرنګوالی، نفوذ، انټرنیټي هېک او استخباراتي تګلارې د ایران اینټرنشنل په ځانګړي راپور کې چې «د سپاه استخباراتو د ۴۰مې ادارې د مدیرانو د هویت افشا» تر سرلیک لاندې خپور شوی، په تفصیلي توګه تشریح شوي دي.
په دې راپور کې د افغانستان انټرنشنل تمرکز پر دې پوښتنه دی چې د سپاه پاسداران ۴۰مه اداره له افغانستانه کوم ډول استخباراتي مالومات غلا کړي دي.
د افغانستان پر وزارتونو نفوذ
د سپاه پاسداران د استخباراتو د ۴۰مې ادارې له خپرو شوو اسنادو سره سم، دغه واحد توانېدلی چې د افغانستان د بهرنیو چارو، کورنیو چارو، قومونو او قبایلو، کډوالو، اقتصاد وزارتونو، د پلټنو عالي ادارې او د زندانونو د چارو د تنظیم ادارې سیسټمونو ته ننوځي.
د دې نفوذ په ترڅ کې لږ تر لږه ۵۰ دوسیې چې پکې د اوټلوک برېښنالیکي فایلونه شامل وو، غلا شوي دي. دا فایلونه ټول ټال ۶۹۱۱ ایمیلونه لري. د دغو ایمیلونو لویه برخه اداري مکتوبونه، ورځني، اونیز او کلني راپورونه او همدارنګه د طالبانو د کابینې پرېکړې رانغاړي.
سربېره پر دې، ګڼ شمېر ایمیلونه د دولتي ادارو مالي اسناد، لکه د برېښنا لګښتونه او په بېلابېلو ولایتونو کې د کارکوونکو د معاشونو مالومات پکې شامل دي.
د افغانستان مخابراتي شرکتونه
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې د افغانستان مخابراتي شرکتونه، لکه روشن، اتصالات او سلام، د سپاه پاسداران د ۴۰مې ادارې د هکرانو د فیشینګ بریدونو هدف ګرځېدلي دي. د دغو بریدونو په پایله کې، د سپاه استخباراتي کارکوونکو د دې شرکتونو د کارکوونکو حساس مالومات او همدارنګه د مخابراتي شبکو د کاروونکو شخصي مالومات، لکه نوم، تخلص، د اوسېدو ولایت او د ټیلیفون شمېرې غلا کړي دي.
په یوه برید کې، دغه واحد د روشن شرکت د نږدې زر کارکوونکو بشپړو مالوماتو ته لاسرسی موندلی چې پکې د شرکت تشکیلاتي جوړښت، د کارکوونکو جغرافیایي موقعیتونه او د هر کارکوونکي کاري رول شامل دي. د سرچینو په وینا، دې ډلې ته دا دنده سپارل شوې وه چې د مخابراتي شرکتونو له لارې په افغانستان او ورته نورو هېوادونو کې ستراتیژیک هدفونه وڅاري او د هغوی شخصي معلومات تر لاسه کړي.
نور هدف ګرځېدلي بنسټونه
د هغو ادارو په لېست کې چې د سپاه پاسداران د اداره ۴۰ لهخوا په نښه شوې دي، یو شمېر ښوونیز او کلتوري مرکزونه هم شامل دي. له دې ډلې څخه په بامیان ولایت کې د کانکور د چمتووالي مرکزونه او د انګلیسي ژبې او کمپیوټر ښوونیز کورسونه یادېدای شي.
همدارنګه «د بایزید روشان پوهنتون» چې په ۲۰۱۵ کال کې په کابل کې جوړ شوی او د افغانستان د لوړو زدهکړو وزارت کې رسمي ثبت لري، د دغو بریدونو له هدفونو څخه ګڼل شوی دی.
د ژغورنې نړیواله کمېټه (IRC)، چې د بشري ناورینونو له قربانیانو سره د مرستو په برخه کې فعالیت کوي، هم د اسنادو له مخې د سپاه پاسداران د ضدجاسوسۍ واحد د برید هدف ګرځېدلې ده.
سربېره پر دې، د «فیصل جاسم» په نوم یو سوداګریز شرکت، چې څرګنده نه ده په افغانستان کې عملي فعالیت لري که نه، خو په دوبۍ کې د ساختماني شرکت په توګه ثبت شوی، هم د هدفونو په لېست کې شامل دی. د دې شرکت مالک د افغانستان تبعه دی، خو ښکاري چې اصلي فعالیت یې په متحده عربي اماراتو کې او د ودانیز صنعت د برېښنايي او میخانیکي خدمتونو په برخه کې متمرکز دی.
د سپاه اداره ۴۰ او پوله پورې موخې
د سپاه پاسداران د انقلاب اسلامي اداره ۴۰ دا سایبري بریدونه په بېلابېلو هېوادونو کې او د ګڼو موخو لپاره ترسره کوي؛ له ایران څخه بهر د کسانو جلب او جذب، د اشخاصو د شخصي معلوماتو په کارولو سره د جعلي هویتونو جوړول، د بریدونو طرحه کول، او په هغو هېوادونو کې چې له اسلامي جمهوریت سره دښمني لري، د سفارتخانو جاسوسي کول د دغو موخو برخه ده.
په همدې حال کې، د ایران اسلامي جمهوریت مخالف هکران توانېدلي چې د جاسوسۍ ضد د دې واحد سیسټمونو ته نفوذ وکړي. د دغې ډلې په وینا، نور مالومات چې له دې واحد څخه تر لاسه شوي، تر طبقهبندۍ وروسته به د عامه افکارو لپاره خپاره شي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز وايي، چې په ارزګان کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عنالمنکر ریاست د یوه رسمي حکم په صادرولو سره د دغې ډلې تر واک لاندې د ارزګان ملي ټلویزون ته سپارښتنه کړې، چې د ژوندیو موجوداتو انځورونه دې نه خپروي.
په هغه خبرپاڼه کې چې یوه کاپي یې د افغانستان د خبریالانو مرکز هم ترلاسه کړې، د ارزګان د امر بالمعروف ادارې مشر، مولوي عبدالحی عمري له سیمهییزو خبریالانو سره په غونډه کې رسنیو ته لارښوونه کړې چې د ژوندیو تصویرونو اخیستلو او خپرولو څخه ډډه وکړي.
نوموړي ویلي: «که څوک له دې امر څخه سرغړونه وکړي، قانون ماتوونکی ګڼل کېږي او قانوني چلند به ورسره وشي».
یوې محلي سرچینې ویلي چې د طالبانو دې تازه محدودیت په ارزګان کې د نورو سیمهییزو رسنیو پر فعالیت هم جدي اغېز کړی، په ځانګړې توګه پر هغو رسنیو چې په ټولنیزو شبکو کې فعالیت کوي.
سرچینه زیاتوي چې د ارزګان د امربالمعروف ادارې سیمهییزو خبریالانو ته هم خبرداری ورکړی چې د ملي او بهرنیو رسنیو لپاره باید نه ژوندي انځورونه واخلي او نه تصویري مرکې ثبت کړي.
ارزګان ۲۴ ولایت شو چې د طالبانو له خوا د دغه ولایت په رسنیو کې د ساکښو پر انځور خپرولو بندیز لګیږي.
له دې وړاندې هم طالبانو په کندهار، تخار، بادغیس، هلمند، ننگرهار، نورستان، فراه، نیمروز، بدخشان، بغلان، جوزجان، زابل، پروان، کندز، بامیان، دایکندي، فاریاب، پنجشیر، لغمان، سرپل، بلخ، هرات او پکتیا کې دا ډول بندیزونه پلي کړي دي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز د دې اقدام پر وړاندې خبرداری ورکوي چې طالبان د بیان د ازادۍ او رسنیو د ازاد فعالیت له اصولو سرغړونه کوي او د خلکو لپاره د معلوماتو لاسرسی محدودوي.
دغه بنسټ له طالبانوغوښتي چې دا حکم لغو کړي او رسنیو ته د ازاد فعالیت زمینه برابره کړي، څو خبریالان خپل اساسي حقوق وکاروي.
د هسپانیا لومړي وزیر پدرو سانچز د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت په ودانۍ کې هغه خونه پرانېسته، چې د «افغانستان د ښځو او نجونو» په نوم نومول شوې ده. هسپانیا دا اقدام د افغان ښځو او نجونو د حقونو د ملاتړ او درناوي په موخه، کړی دی.
په دغو مراسمو کې د بشري حقونو فعالانو او په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو فعالانو حضور درلود.
د هسپانیا د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي چې د بهرنیو چارو وزیر خوزه مانویل البارس ویلي، د دې خونې د نومولو او د یادګاري لوحې د پرانېستې موخه د هغو افغان ښځو او نجونو درناوی دی چې د خپلو بنسټیزو حقونو او ازادیو لپاره مبارزه کوي.
هغه زیاته کړه چې د هسپانیا بهرنۍ تګلاره به د افغان ښځو ملاتړ ته ژمنه پاتې شي او هغوی ته به د خپل غږ د پورته کولو زمینه برابره کړي.
دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې ښځې او نجونې له سختو محدودیتونو سره مخ دي او له خپلو اساسي حقونو، لکه زدهکړې او کار، څخه بېبرخې شوې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ وویل چې له طالبانو سره د پاکستان ډېپلوماټیکې لارې لا هم فعالې دي او د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ اړیکې شته دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې تېره ورځ د پاکستان پوځ افغانستان د «ترهګرو او غیر دولتي وسلهوالو مرکز» وباله.
په دې وروستیو کې د اسلاماباد او کابل ترمنځ دوه اړخیزې اړیکې د سرحدي نښتو له امله ترینګلې شوې دي.
پاکستان پرلهپسې له طالب چارواکو غوښتي چې د وسله والو ډلو د له منځه وړلو لپاره د تایید وړ اقدامات وکړي او اجازه ورنه کړي چې د افغانستان خاوره د ترهګرۍ لپاره وکارول شي، خو طالبانو ویلي، چې پاکستاني طالبان د پاکستان داخلي مساله ده او په افغانستان کې وسله والې ډلې نشته.
د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر کې، پاکستان د دواړو هېوادونو ترمنځ د وروستیو کلونو له تر ټولو خونړیو پوځي نښتو وروسته څو مهمې لارې وتړلې، خو وروسته طالبانو هم له دې لارو د سوداګرۍ مسیر بدل کړ او له نورو هېوادونو سره یې سوداګریزې اړیکې پراخې کړې.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر حسین اندرابي نن پنجشنبه د اونیزې خبري غونډې پر مهال ټینګار وکړ چې پاکستان د افغانستان په کورنیو چارو کې لاسوهنه نه کوي.
هغه وویل: «له افغانستان څخه راټوکېدلې ترهګریزې پېښې د پاکستان لپاره بنسټیزه اندېښنه ده۔ زموږ غوښتنه دا ده چې د افغانستان خاوره باید د پاکستان پر ضد ونه کارول شي.»
خو طالبانو په یوه اعلامیه کې د پاکستان د پوځ څرګندونې بې منطقه وګڼلې او ویې ویل، چې باید خپلو داخلي مسایلو ته ځیر شي.
اندرابي زیاته کړه: «موږ د افغان چارواکو له لوري لیکلي، د تایید وړ او عملي ضمانتونه غواړو. له دې لیکلو ژمنو پرته د ترهګرۍ ستونزه نه شي حل کېدای.»
هغه وویل چې د ترهګرۍ حل به د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د پام وړ ښه کېدو لامل شي. نوموړي زیاته کړه، چې «پاکستان او افغانستان نورې کومې لویې دوه اړخیزې شخړې نه لري».
د افغانستان د پراخ سیمهییز رول په اړه، نوموړي وویل چې «افغانستان دا مهم ظرفیت لري چې د سیمې په کچه په یوه مرکز (هاب) بدل شي.»
د پاکستان پوځ د سې شنبې په ورځ، د مرغومي پر ۱۶مه، ویلي و په افغانستان کې نه ټولګډونه حکومت شته او نه هم ترهګري ختمه شوې. پر دې سربېره د پوځ ویاند د افغانستان د قومونو سلنې هم اعلان کړې، چې د شنونکو په باور، د افغانستان په چارو کې مداخله ګڼل کېدای شي.
په ایران کې د طالبانو سفیر مولوي حقاني په یوه ګډه غونډه کې چې د چابهار د مدیره پلاوي رییس پکې ګډون درلود، چابهار بندر د سیمهییزې سوداګرۍ او دوامداره پرمختګ لپاره حیاتي مرکز وباله او ټینګار یې وکړ چې افغانستان دا بندر د خپل لومړي سمندري ترانزیټي انتخاب په توګه تعقیبوي.
مولوي حقاني د چابهار تاریخي او ستراتیژیک موقعیت ته په اشارې ویلي چې «په دغه ښار کې حضور، چې د ایران د سمندري دروازې په توګه د نړیوالو لارو یوه مهمه نقطه ده، د دواړو هېوادونو د سیمهییزې همکارۍ د نوي پړاو نښه ده».
هغه د افغانستان او ایران ترمنځ دده په وینا، ژورې تاریخي، کلتوري او ورورګلویزې اړیکې د ګډو اقتصادي ګټو لپاره مناسب چاپېریال وباله او د چابهار بندر رول یې د سیمهییزې سوداګرۍ د پراختیا او دوامداره پرمختګ په برخه کې بېساری وباله.
طالب سفیر خپلې «ستراتیژیکې تګلارې» ته په اشاره ویلي چې «افغانستان په قاطع ډول د چابهار بندر پراختیا د خپل لومړي ترانزیټي انتخاب په توګه تعقیبوي او اراده لري چې د صادراتي او وارداتي توکو جریان له دې لارې تنظیم کړي، څو چابهار د نورو بندرونو لپاره یوباوري او دوامداره بدیل شي».
د ایرنا د رپوټ له مخې، هغه وویل، چې دا انتخاب یوه ستراتیژیکه پرېکړه ده چې د باور، امنیت او دوه اړخیزو ګټو پر اساس شوې ده.
مولوي حقاني زیاته کړې چې کابل د دوه اړخیزو او څو اړخیزو هوکړو په اډانه کې ژمن دی چې د سوداګرۍ او ترانزیټ چارو د اسانتیا لپاره ګامونه واخلي، لکه وړ تخفیفونه، د ګمرک پروسیجرونو ساده کول او د موټرو د انتظار وخت کمول.
هغه همدارنګه له ایران څخه وغوښتل چې افغان سوداګرو او پانګوالو ته لازمې اسانتیاوې برابرې کړي څو د ګاونډیو هېوادونو او سیمې یوه لویه برخه پانګه د چابهار لور ته راجلب شي.
حقاني د شرکتونو د ثبت اسانتیا، د اداري بروکراسي کمول او د ځمکې د ورکولو پروسې ساده کول د پانګوالو د هڅونې لپاره مهم اقدامات وبلل.
هغه وویل چې دا ګامونه کولی شي پراخ کاري فرصتونه وټوکوي او ثبات، امنیت او ګډ اقتصادي پرمختګ پیاوړي کړي.
د طالبانو سفیر په چابهار کې له افغان سوداګرو وغوښتل چې یوازې د وارداتو په برخې پورې محدود نه شي، بلکې د تولید او پانګونې پر لور حرکت وکړي، لکه د تولیدي فابریکو جوړول، د شرکتونو مونتاژ او کڅوړبندي او پر صادراتو په تمرکز سره د لوژستیک او ترانزیټي شرکتونو جوړولو ته مخه وکړي.
د طالبانو یاد سفیر چابهار د ملتونو، کلتورونو او اقتصادونو د اړیکو د یوهپله په توګه بللی او ویلي یې دي، چې دوی چمتو دي له ایران او نورو سیمهییزو شریکانو سره په ګډه د دې ستراتیژیکې همکارۍ د پرمختګ لپاره خپلې ټولې هڅې وکړي.