د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږۍ اداره «اوچا» وایي، د جګړې له پیل راهیسې په سوډان کې تر نهه مېلیونه ډېر خلک په کور دننه بېځایه شوي او ۲۱ مېلیونه بیا له سختې لوږې سره مخ شوي دي. د راپورونو له مخې؛ د جګړې د دوام له امله مرستو ته د اړمنو خلکو لاسرسی خورا محدود شوی دی.
ملګري ملتونه وايي، تر څلور مېلیونه ډېر کسان د جګړې له امله له سوډان نه تښتېدلي دي. په سوډان کې د پوځ او د چټک ملاتړ ځواکونو (RSF) ترمنځ جګړه د ۲۰۲۳ کال د اپرېل په ۱۵مه پیل شوه، چې لاهم دوام لري.
افغانستان د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره تر ټولو اوږده ګډه پوله له تاجکستان سره لري؛ دغه ګډه پوله ۱۳۴۴ کیلومتره دی او ډېره برخه یې سندیزه او غرنیزه ده.
له افغانستان څخه منځنۍ اسیا ته د ګواښ جوړېدو اندېښنه له ډېر پخوا راهیسې وه او په لومړي ځل ټولییز امنیت تړون له لوري په ۲۰۱۳ کال کې له افغانستان سره د تاجکستان د پولې د خوندینې او پیاوړتیا پر پلان کار پیل شو، خو د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته دغه اندېښنه جدي شوه او د ټولییز امنیت سازمان د ۲۰۲۴ کال په نومبر کې د استانه په سرمشریزه کې پرېکړه وکړه، چې تاجکستان ته د پولې د ساتنې او پیاوړتیا لپاره باید وسلې او نور نظامي تجهیزات برابر شي.
تاجکستان ته د نورو وسلو او تجهیزاتو د برابرولو پروګرام تر هغې وروسته بېړنۍ بڼه خپله کړه، چې د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې له افغان خاورې پر تاجکستان بریدونه وشول. د همدې کال د نومبر پر ۲۶مه د افغانستان له بدخشان ولایت څخه د ډرون او سپکو وسلو په وسیله د تاجکستان په ختلون سیمه کې د سرو زرو د کان پر یوه مرکز برید وشو او په پایله کې یې ۳ چینايي کارګر ووژل شول.
له دغې پېښې څلور ورځې وروسته له افغان خاورې یو شمېر وسلهوال تاجکستان ته واوښتل او هلته یې د چین د یوه دولتي شرکت دوه نور کارکوونکي ووژل او ۵ نور یې ټپيان کړل.
له دغو پېښو وروسته په دوشنبه کې د چین سفارت اړ شو، چې له افغانستان سره په پوله کې ټول چینايي کارکوونکي وباسي او په دې سره په تاجکستان کې د یوې لویې لارې پر یوې مهمې برخې کار په ټپه ودرول شو.
په هغه وخت کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تاجکستان د ختلون ولایت په شمسالدین شاهین سیمه کې د درېیو چینایي وګړو وژنه وغندله او زیاته یې کړه: «د لومړنۍ ارزونې او معلوماتو پر بنسټ په دې کې هغه کړۍ لاس لري، چې په سیمه کې د ګډودۍ، بېثباتۍ او هېوادونو ترمنځ د بېباورۍ رامنځته کولو لپاره هڅې کوي».
د افغانستان او تاجکستان په ګډ سرحد کې تاوتریخوالي په ۲۰۲۶ کال کې هم دوام وموند. همدا څو ورځې مخکې (د جنورۍ ۲۹مه) د تاجکستان سرحدي ځواکونو د نشهيي توکو هغه درې قاچاق کوونکي ووژل، چې د افغانستان له تخار ولایت څخه اوښتي وو او دوه نور یې بېرته د پولې دې غاړې تښتېدلي وو.
د تاجکستان سرحدي ځواکونو له دغې پېښې وروسته وویل، چې له یادو قاچاق کوونکو یې یو شمېر وسلې، مهمات او د مخدره توکو ۷۳ بستې چې چرس او تریاک پهکې شامل وو، نیولي دي.
د تاجکستان او افغانستان پر پوله وسله واله نښته شوې ده | افغانستان انټرنشنل پښتو
له دغو پېښو وروسته د ټولییز امنیت سازمان منشي تالاتبېک مسادیکوف د جنورۍ په وروستیو کې په یوې مرکه کې په ډاګه کړه، چې د دغه سازمان غړو هېوادونو ته دا اوس یو مهم لومړیتوب دی چې تاجکستان وسلې او نور نظامي تجهیزات برابر کړي، خو د سپارلو د دقیق مهالوېش په تړاو یې څه ونهویل.
د «د ډيپلوماټ» خپرونې هم د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په همدې تړاو په یوه تازه راپور کې تاجکستان ته د ټولییز امنیت سازمان د وسلو د ورکړې په تړاو شک ښودلی، ځکه په وینا یې، له افغانستان سره د تاجکستان د پولې د پیاوړتیا لپاره یوازې د یوه پلان جوړول او وروستي کول ۱۰ کاله وخت ونیوو.
دغه خپرونه همداراز زیاتوي، د افغانستان او تاجکستان ګډه پوله اوږده او غرنیزه ده او په وینا یې له کافي تجهیزاتو سره هم څارنه یې سخته ده.
د یادونې وړ ده، چې د ټولییز امنیت تړون یو نظامي اېتلاف دی او په ۲۰۰۲ کال کې د ګډ دفاعي بلاک په توګه جوړ شو. دغه تړون چې مشري یې روسیه کوي، تر یوه بریده د ناټو د سیال سازمان په بڼه جوړ او رامنځته شوی دی. بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ارمنستان یې غړي هېوادونه دي.