په پاکستان کې د یونېسف استازې پرنیل اېرنسایډ ویلي، چې دغه بنسټ هغو راپورونو ته په جدي ډول اندېښمن دی چې ښيي د تېرې اوونۍ په پای کې د پاکستان په سوېل لوېدیځ کې د ترسره شویو بریدونو پر مهال یو شمېر ماشومان د وژل شویو او ټپیانو په ډله کې شامل دي.
د هغې په وینا، د تاوتریخوالي زیاتوالی په سیمهییزو ټولنو کې د وېرې او ناامنۍ د پراخېدو لامل شوی او دا ماشومان او د هغوی کورنۍ دي چې تر ټولو زیات زیان ویني.
د یونېسف استازې د قربانیانو له کورنیو او زیانمنو شویو ټولنو سره د ژورې خواخوږۍ په څرګندولو سره ټینګار وکړ: «موږ د وژل شویو ماشومانو له کورنیو او هغو ټولو ټولنو سره چې له دې تاوتریخوالي اغېزمنې شوې دي، خپله ژوره خواشیني څرګندوو».
هغې همداراز وویل، چې ماشومان باید هېڅکله د بریدونو هدف ونهګرځول شي او نه هم باید د جګړو او شخړو د جانبي زیان په توګه زیان وویني. د یونېسف د څرګندونو لهمخې، د ماشومانو د ژوند او خوندیتوب ساتنه یو بنسټیز اصل دی او باید تل د ملي او نړۍوالو قوانینو لهمخې تضمین شي.
یونېسف یو ځل بیا له ټولو ښکېلو لوریو وغوښتل، چې د ملکي وګړو په ځانګړي ډول د ماشومانو د ساتنې په اړه خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي او له هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي، چې د ماشومانو ژوند او راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي.
بلوڅ بېلتون غوښتونکو تېره شنبه په بلوچستان ایالت کې د پاکستاني ځواکونو پر پوځي او دولتي مرکزونو پراخ بریدونه وکړل، چې ورسره د دواړو لوریو ترمنځ جګړې هم وشوې. دغو بریدونو د روانې اوونۍ تر دوشنبې ورځې پورې هم د بلوچستان بېلابېلو ایالتونو کې دوام درلود. دواړو لوریو یو بل ته د درنې مرګژوبلې اړوند ادعا کړې ده.
هممهاله د خان قلات ویاند محراب بلوڅ ادعا لري، چې پاکستاني پوځیانو جنګي جنایتونه پیل کړي او له دوی سره زنداني بلوڅان بیرون راوباسي او بیا یې د جنګیالیو په نوم وژني. هغه همداراز زیاته کړه، چې لا تر اوسه پورې بلوڅ بېلتونپالو د خپلو وژل شویو کسانو په تړاو معلومات نه دي راټول کړي او په دې تړاو د پاکستان د پوځ ادعاوې ناسمې دي.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود ویلي، چې هېواد یې له پاکستان سره پیاوړې او مثبتې اړیکې لري. نوموړې په لندن کې له جیونیوز سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې د پاکستان او برېتانیې حکومتونه په دوامداره ډول له یو بل سره په اړیکه کې دي او پر بېلابېلو مهمو موضوعاتو خبرې کوي.
شبانه محمود د خبرو پر مهال د برېتانیا د کډوالۍ په سیستم کې د شته نیمګړتیاوو د لهمنځه وړلو مسئله خپله لومړنۍ دنده وبلله او ویې ویل، چې هم قانوني او هم ناقانونه کډوال له ډېرې مودې راهیسې د کډوالۍ له سیسټم څخه ناوړه ګټه اخلي.
پاکستان تر دې وړاندې هم افغان طالبان تورن کړي وو، چې د تحریک طالبان پاکستان (TTP) مشرتابه ته یې په افغانستان کې پناه ورکړې ده.
د پاکستان د دفاع وزیر د دوشنبې په ورځ د (سلواغې ۱۳مه) د دغه هېواد پارلمان ته ولاړ او د بلوچستان د امنیتي وضعیت په اړه یې استازو ته معلومات ورکړل. نوموړي وویل، حکومت به هېچا ته اجازه ور نهکړي چې تاوتریخوالی د ازادۍ غوښتنې تر نامه لاندې یا د هغې په چوکاټ کې توجیه کړي.
خواجه اصف زیاته کړه، هغه وسلهوال عناصر چې په بلوچستان کې فعالیت کوي، له بهرني ملاتړ څخه برخمن دي او ادعا یې وکړه، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د دې ایالت د ناامنۍ په پراخېدو کې رول لري. د هغه په وینا، د دغو ډلو له مشرتابه څخه په عملي ډول له افغانستان څخه ملاتړ کېږي.
طالبانو بیا بیا په افغانستان کې د پاکستاني وسلهوالو په ګډون د بهرنیو وسلهوالو د حضور ادعاوې رد کړې دي؛ خو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا راپورونه ښيي چې طالبان د افغانستان له خاورې پر پاکستان د ټيټيپي د بریدونو مخه نه نیسي.
خواجه اصف همدارنګه وویل، چې بلوچستان د جغرافیایي پراخوالي له پلوه د پاکستان تر ټولو لوی ایالت دی او د دې ایالت امنیت ټینګول د هېواد د نورو ګڼ مېشتو سیمو په پرتله ډېر ستونزمن کار دی. د پاکستان د دفاع وزیر وویل، چې حکومت به له بلوڅ وسلهوالو سره هېڅ ډول خبرې اترې ونه کړي او د هغوی د تاوتریخوالو بریدونو پر وړاندې به په پوره ځواک ځواب ورکړي.
د پاکستان دفاع وزیر د قاچاق پر ضد حکومتي اقداماتو ته هم اشاره وکړه او ویې ویل چې د همدې سختو ګامونو له امله د چمن پر کرښه پراخ احتجاجونه وشول. هغه ادعا وکړه چې دا احتجاجونه تر ډېره د سوداګریزو ګټو لپاره وو، نه د سیاسي یا قومي غوښتنو له امله.
لومړی دا چې بېلتونپالې ډلې لا هم د منظمو عملیاتو د ترسره کولو وړتیا لري او کولای شي د پراخې جغرافیاييي همغږۍ سره یوځای بریدونه وکړي او دا ښکاره کوي چې د وسلهوالو شبکې کمزورې شوې نه دي بلکې لا غښتلې شوې او هم کلکه لوژستیکي او ارتباطي وړتیا لري.
د دا ډول منظمو بریدونو یوه نښه دا ده چې د بلوچانو بریدونه یوازې پراخ شوي نه دي، بلکې د پراخې همغږۍ او نوي تکتیکي پرمختګونو له امله لا پېچلي شوي دي. دا د بلوچستان د اوږدمهاله بېثباتۍ نښه ده.
که څه هم دولت وروسته د پراخو عملیاتو ادعا وکړه، خو لومړنۍ غافلګیري د دې ښکارندویي کوي چې وسلهوالې ډلې لا هم د مهمو سیمو د ګډوډولو توان لري.
د اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو شکایتونو لا حل پاتې کېدل د دې سبب شوي چې د بلوچانو او پاکستان شخړه نه یوازې دا چې پای ته رسېدلې، بلکې وخت ناوخت نوی او خطرناک رنګ اخلي.
د پاکستان حکومت ته یې کوم زیان دی؟
په دوولسو ښارونو کې د یو وخت بریدونه هغه تصویر زیانمنوي چې حکومت یې په امنیتي کنټرول کې وړاندې کوي. دا د داخلي او نړۍوال اعتماد لپاره مهم دی.
بل خوا په ګوادر کې بریدونه او ګډوډي د چین–پاکستان اقتصادي دهلیز پروژو لپاره امنیتي اندېښنې زیاتوي. دا هغه سیمه ده چې پاکستان یې د ستراتیژیکو اقتصادي پروژو د زړه په توګه ګڼي.
ځینې کورني سیاسي جریانونه دا پېښې د امنیتي کمزورۍ نښه بولي او پر حکومت نیوکې کوي چې باید د بلوچستان د ستونزو د حل لپاره بېړنی او موثر سیاسي چوکاټ جوړ کړي.
که په لنډه ووایو، د بلوچستان وروستۍ خونړۍ پېښې د یوې اوږدمهاله، عمیقې او څو بعدي شخړې څرګنده نښه ده. دا پېښې نه یوازې د تاوتریخوالي د نوي پړاو خبر ورکوي، بلکې د دولت د امنیتي ظرفیت پر ارزښت، د سیمې د ټولنیزو ستونزو پر دوام او د سیمې د اقتصادي پروژو پر راتلونکي هم مستقیم اغېز لري.
که څه هم پاکستان پراخ عملیات ترسره کړل، خو بریدونو دا روښانه کړه چې د بلوچستان شخړه یوازې د پوځي اقدام له لارې نه حل کېږي، بلکې د هغې اصلي سرچینې لکه اقتصادي محرومیت، سیاسي بېواکي او ټولنیز نابرابري، باید په بنسټیزه او دوامداره توګه حل شي.
