د متقي او سعدوف ټلیفوني اړیکه؛ ډیر ژر به د ټرانس افغان پروژې د امکان ارزونې مطالعات پیل شي

ټرمپ زیاته کړه چې د تعرفې د لوړېدو موخه د متحده ایالات د کورني اقتصاد ملاتړ او د سوداګرۍ د توازن ښه کول دي. دا اقدام په داسې حال کې کېږي چې نوموړي مخکې هم د وارداتو پر وړاندې سخت سوداګریز سیاستونه غوره کړي وو.

د امریکا د تعرفو د زیاتولو دا پرېکړه یوازې یوه ورځ وروسته له هغې اعلان شوه چې د امریکا سترې محکمې د ټرمپ د پراخو تعرفوي د اقداماتو یوه لویه برخه لغوه کړه.

کارپوهان وایي، د تعرفو زیاتوالی کولای شي پر نړیواله سوداګرۍ، د توکو پر بیو او د امریکا له سوداګریزو شریکانو سره پر اقتصادي اړیکو مستقیم اغېز وکړي.

د ایراني رسنې «شهرارا نیوز» د راپور له مخې، د ایران او افغانستان د سوداګرۍ ګډې خونې ویلي چې د اجرایوي بنسټونو ترمنځ د همغږۍ او له اسلام‌قلعه څخه دوغارون ته د بېرته ستنېدو د نوې لارې په جوړېدو سره، د دوغارون په سرحدي پایانه کې د باروړونکو موټرو د تم کېدو موده له دوو تر درېیو شپو پورې راکمه شوې ده.

خو راپور زیاتوي چې تر اوسه له زرو ډېر ایراني باروړونکي موټر د اسلام‌قلعه په ګمرک کې ولاړ دي او چلوونکي یې څو شپې د افغانستان خاورې ته د ننوتلو په تمه پاتې کېږي.

د ګډې سوداګرۍ خونې په وینا، د ترافیکي ستونزې اصلي غوټه اوس د افغانستان په لوري کې ده. ویل شوي چې دا موضوع د ایران د بهرنیو چارو وزارت له لوري څارل کېږي او د طالبان د هرات له ځايي مسوولانو غوښتنه شوې چې د منلو ظرفیت لوړ او د تګ راتګ بهیر چټک کړي.

دوغارون د ایران او افغانستان ترمنځ له مهمو سوداګریزو بندرونو څخه شمېرل کېږي او هر ډول ځنډ یا خنډ کولای شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د صادراتو او ترانزیټ پر بهیر مستقیم اغېز وکړي.

ټرمپ وويل، چې دا فرمان د ۱۹۷۴ کال د سوداګرۍ قانون د ۱۲۲مې مادې پر بنسټ صادريږي او نوې تعرفې به د اوسنیو تعرفو تر څنګ پلې شي. د دغه قانون له‌مخې، ولسمشر کولای شي که چېرې د تادیاتو په بېلانس کې «لويې او جدي» ستونزې رامنځته شي، تر ۱۵ سلنې پورې او د زيات نه زيات ۱۵۰ ورځو لپاره پر ټولو هېوادونو ماليه ولګوي. دا واک د رسمي څېړنو يا پېچلو اداري پړاوونو ترسره کولو ته اړتيا نه‌لري.

تر دې مخکې د امريکا سترې محکمې هغه پراخې تعرفې چې ټرمپ د «نړۍوالو بېړنيو اقتصادي واکونو قانون» له‌مخې لګولې وې، ناقانونه اعلان کړې او ويلي يې دي، چې هغه د دغه قانون په کارولو کې له خپل قانوني واکه اوښتی دی.

ټرمپ د محکمې د دې پرېکړې په غبرګون کې وويل: «موږ بديلې لارې لرو، ډېرې ښې لارې». هغه زياته کړه: «کېدای شي لا زيات عايد ترلاسه کړو. ډېرې پيسې به هېواد ته راشي او موږ به لا پياوړي شو».

د امريکا ولسمشر همدارنګه اعلان وکړ، چې حکومت به يې د سوداګرۍ قانون د ۳۰۱ مادې له‌مخې نوې پلټنې پيل کړي، څو د هغه په وينا د «ناانصافه سوداګريزو کړنلارو» پر وړاندې اقدام وشي او امریکا د نورو هېوادونو او شرکتونو له ناعادلانه چلند څخه خوندي وساتل شي.

د ۱۲۲مې مادې په ګډون له نورو قانوني لارو څخه د ټرمپ د کار اخيستلو پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د ۳۰۱ مادې پلټنې عموماً څو مياشتې وخت نيسي، خو اعلان شوې ۱۰ سلنه ماليه يوازې د ۱۵۰ ورځو لپاره پلې کېدای شي او تر هغې وروسته بيا نوې پرېکړې يا اقدام ته اړتيا وي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د یادې ډلې د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي له هندي پانګوال انګوش ستانا او د هغه له مل پلاوي سره د قیمتي ډبرو د نندارې د یوه تالار جوړولو او همدارنګه د درملو په سکټور کې د افغان او هندي سوداګرو ترمنځ د اړیکو پراختیا رامنځته کولو په تړاو خبرې کړي.

یاد هندي سوداګر ویلي، چې غواړي افغانستان ته د جرمني هغه ټېکنالوژي را انتقال کړي، چې له کثافاتو او پلاستیکونو څخه په زیاته کچه د تېلو اېستلو وړتیا لري.

طالبانو ویلي، چې هندي سوداګرو ته یې په افغانستان کې د پانګونې په اړه له خپله اړخه د فرصتونو چمتو کولو په برخه کې د همکارۍ ډاډ ورکړی دی.

طالبان پر داسې مهال په افغانستان کې د هندي سوداګرو د پانګونې لېوالتیا ته هرکلی کوي، چې تر دې وړاندې تر ډېره دغه فرصتونه پاکستاني سوداګرو ته چمتو کېدل، خو د پاکستان او طالبانو تر منځ د اړیکو له خرابېدو وروسته طالبان هڅه کوي، چې د افغانستان د اړتیا پوره کولو لپاره د هند په څېر هېوادونو ته لاس اوږد کړي.

یادې ادارې په خپله خبرپاڼه کې ویلي، چې احمد جان بلال په مینسک کې د بېلاروس د بهرنیو چارو، کرنې او صنایعو وزارتونو له مشرتابه سره لیدلي او دواړو خواوو د سوداګرۍ، صنعت او تخنیکي همکارۍ پر پراختیا ټینګار کړی دی.

طالبانو دا لیدنې د کابل او مینسک ترمنځ د اړیکو د نوي پړاو د پیل په توګه ارزولې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې طالب پلاوي د سفر په ترڅ کې د بېلاروس د سترو دولتي صنعتي شرکتونو له تولیدي تاسیساتو هم لیدنه کړې ده، چې پکې MAZ، BELAZ، MTZ او AMKODOR شرکتونه شامل دي. دا شرکتونه د درنو وسایطو، کان‌کېندنې ماشینونو، ټراکټورونو او ساختماني تجهیزاتو په تولید کې نړیواله مخینه او شهرت لري.

د طالبانو د دولتي شرکتونو ادارې ویلي، چې دواړو لوریو هوکړه کړې څو د کرنې او کانونو د میکانیزه کولو، د ساختماني موادو په برخه کې د تجربو شریکولو، او د روغتیا او خوړو د کیفیت د معیارونو د لوړولو په برخو کې ګډ کار وکړي.

دا سفر په داسې مهال کېږي، چې طالبان هڅه کوي د نړیوالو سیاسي محدودیتونو تر څنګ، له بدیلو شریکانو سره اقتصادي اړیکې پیاوړې کړي او د هېواد د صنعتي کېدو بهیر چتک کړي.