د مسلمانو علماوو د نړۍوالې ټولنې مشر: افغانستان او پاکستان باید جګړه او وینې تویول ودروي

همدارنګه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر اعلان وکړ، چې واشنګټن د ایران حکومت د «ناوړه او ناعادلانه نیونو د دولتي ملاتړي» په توګه نومولی دی.

د امریکا ولسمشر د جمعې په ورځ د (کب ۷مه) ټکساس ته د خپل سفر پر مهال وویل، چې له ایران سره د خبرو بهیر ورته د قناعت وړ نه دی او ټینګار یې وکړ، چې تهران باید په ښکاره توګه اعلان وکړي چې د اټومي وسلې د تر لاسه کولو هڅه به نه کوي.

د ټرمپ په خبره، ایران چمتو نه دی چې «په کافي اندازه مخکې ولاړ شي» او لا هم د «یوه اندازه بډایه کولو» پر ترسره کولو ټینګار کوي، هغه موضوع چې نوموړي د منلو وړ ونه بلله. هغه زیاته کړه: «هېڅ بډایه کول نه منم، حتی ۲۰ سلنه هم نه او نه هم ۳۰ سلنه». د امریکا ولسمشر وایي، چې ایران د تېلو پراخې زېرمې لري او له همدې امله د یورانیمو بډایه کولو ته اړتیا نه لري.

ټرمپ د دواړو هېوادونو تر منځ د څلورو لسیزو ترینګلتیاوو ته په اشارې سره وویل: «موږ له دوی سره ۴۷ کاله سر و کار لرو» او ټینګار یې وکړ چې د ایران اسلامي جمهوریت په دې موده کې امریکايي ځواکونو ته زیان رسولی او د متحده ایالاتو ګټې یې په نښه کړې دي. هغه څرګنده کړه، چې واشنګټن به اجازه ورنه‌کړي چې دا حالت همداسې دوام ومومي.

د امریکا ولسمشر یو ځل بیا هغه اټومي تړون چې د بارک اوباما د واکمنۍ پر مهال شوی و، «یو له تر ټولو ناپوهانه تړونونو څخه» وباله او ویې ویل، که دا تړون نه وای لغوه شوی، ایران به اوس اټومي وسلو ته رسېدلی وای. هغه زیاته کړه، چې که دا تړون لغوه شوی هم نه وای، د هغه موده تر اوسه پای ته رسېدلې وه.

ټرمپ د دې پوښتنې په ځواب کې چې که پر ایران برید وشي او د تېلو بیې لوړې شي، ایا اندېښنه لري که نه، وویل چې د اقتصادي پایلو په اړه اندېښمن نه دی او زیاته یې کړه: «زه د خلکو د ژوند په اړه اندېښمن یم. زه د دې هېواد د اوږدمهاله سلامتۍ په اړه اندېښنه لرم».

د ټرمپ څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې اعلان شوی د ایران د اټومي پروګرام په اړه تخنیکي خبرې به روانې وي او په ورته وخت کې د تهران پر وړاندې د احتمالي پوځي لارو چارو په اړه اټکلونه زیات شوي دي.

همدارنګه د اټومي انرژۍ نړۍوال سازمان د کب په اتمه په یوه محرم راپور کې خپلو غړو ته ویلي چې د ایران اسلامي جمهوریت د لوړې کچې بډاینې لرونکي یورانیمو یوه اندازه زېرمه د اصفهان د اټومي تاسیساتو په یوه ځمکتلي کې ساتي.

د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، چې د پنجشنبې او جمعې په ورځو له پاکستان څخه ۳۳۰ افغان کډوالې کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۷۵۰ کسانو ته رسېږي په جبري توګه افغانستان ته راستنې شوې دي.

د یاد کمېسیون د معلوماتو له‌مخې، د یادو کډوالو له ډلې ۲۹۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۵۳۶ تنه و د ننګرهار د تورخم له لارې او ۳۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۹۷ کسانو ته رسېږي د کندهار د سپین بولدک له لارې راستنې شوې دي.

همدارنګه طالبانو ویلي، چې د پنجشنبې او جمعې په ورځو ۱۶۶ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۷۰۸ تنو ته رسېږي د نیمروز د ورېښمو پله له لارې او ۲۶ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۹۷ تنه و د هرات د اسلام‌کلا له لارې له ایران څخه افغانستان ته راستنې شوې دي.

یاد افغان کډوال پر داسې مهال له پاکستان او ایران څخه راستانه شوي دي، چې له تېرو دوو ورځو راهیسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي کچه خورا لوړه شوې ده.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني او د یادې ډلې ویاند ذبیح‌الله مجاهد ډیپلوماسۍ او خبرو اترو ته د طالبانو پر ژمنتیا ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې د خبرو اترو لار لا هم پرانیستې ده.

پر همدغه مهال، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هم د قطر د بهرنیو چارو وززیر محمد بن عبدالعزیز الخلیفي سره د ټلیفوني خبرو پرمهال ویلي، چې طالبان د تاوتریخوالي ملاتړ نه کوي او تل یې د متقابل تفاهم او درناوي پر بنسټ د ستونزو حل غوره کڼلی دی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر د جمعې په ورځ د خوست په یوه جومات کې د وینا پرمهال له پاکستان څخه وغوښتل، داسې اقدام باید ترسره نه‌کړي چې طالبان «د ملي پاڅون او جهاد اعلان ته اړ کړي». نوموړي خبرداری ورکړ، چې د داسې اقدام په صورت کې به پاکستان «درنه بیه» پرې کړي. همدارنګه نوموړي د سیمي او نړۍ له هېوادونو وغوښتل، چې د خبرو اترو او د کړکېچ د کمولو زمینه برابره کړي.

پر همدغه مهال د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د یوې خبري ناستې پرمهال خبرداری ورکړی، چې د روانو نښتو دوام به سیمه بې‌ثباته کړي. مجاهد د سیمې له هېوادونو د پاکستان د پوځ د بریدونو د مخنیوي غوښتنه کړې او د طالبانو د ډیپلوماسۍ پر ژمنې یې په ټینګار سره ویلي، چې اسلام‌اباد د خبرو اترو له لارې د اختلافاتو د حل لپاره لېوالتیا نه‌لري.

بل‌خوا، د‌ طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت ویلي چې پاکستاني ځواکونو نن د جمعې په ورځ په قصدي ډول په خوست او پکتیکا ولایتونو کې ملکي وګړي په نښه کړي، چې له امله یې ۱۹ تنه وژل شوي او ۲۶ نور ټپیان شوي دي. یاد طالب ویاند ویلي، چې د قربانیانو ډېری برخه ښځې او ماشومان دي.

بل‌خوا بیا د پاکستان د پوځ ویاند احمد شریف چودري ویلي، چې پر افغانستان بریدونو کې شاوخوا ۲۷۴ وسله‌وال وژل شوي او ۴۰۰ نور ټپیان شوي دي. چودري وژل شویو کسانو ته د «افغان ترهګرو» کلمه کارولې ده.

نوموړي ویلي، چې پر افغانستان د بریدونو په ترڅ کې یې د طالبانو ۷۳ پوستې ویجاړې کړې دي او ۱۸ نورې یې نیولې دي.

همدارنګه نوموړي ادعا کړې، چې د طالبانو ۱۱۵ ټانکونه، زغروال ګاډي او پوځي وسایط ویجاړ شوي دي.

د پاکستان پوځ منلې، چې له افغانستان سره په نښتو کې د یاد هېواد ۱۲ سرتېري وژل شوي دي، خو د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد بیا ادعا کړې چې له پاکستان سره په وروستیو نښتو کې ۵۵ پاکستاني سرتېري وژل شوي او د یو شمېر وژل شویو پاکستاني سرتېرو جسدونه د طالبانو په ولکه کې دي. مجاهد د ۱۳ افغان طالبانو وژنه هم تایید کړې ده.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د کړکېچ زیاتېدو د قطر، سعودي عربستان، ایران او ترکیې په څېر هېوادونه دې ته اړ کړي چې د تاوتریخوالي د کمولو او دواړو لوریو ته د خبرو اترو مېز ته د ورګرځولو لپاره ډیپلوماټیکې هڅې پیل کړي. همدارنګه، چین او روسیې هم د منځګړیتوب لپاره چمتووالی ښودلی دی.

دمګړی دا نه ده څرګنده چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د نښتو د پای ته رسولو لپاره سیمه‌ييزې هڅې به بریالۍ وي او که نه، خو لا هم د دواړو لوریو ترمنځ اړیکې ترینګلې ښکاري.

هغه وویل، چې له پوځي پلوه د دواړو لوریو وړتیاوې «هېڅ د پرتله کېدو وړ نه دي» او څو ترسره شوي بریدونه د جګړې تله نه‌شي بدلولای.

نوموړي د جمعې په ورځ پر خپلې فېسبوک‌پاڼې لیکلي، چې طالبان کولای شي پاکستان یوې ستړې کوونکې او اوږدمهالې چریکي جګړې ته راکاږي؛ داسې جګړه چې افغانستان به په‌کې د جګړې ډګر وي او په پای کې به خېبرپښتونخوا او بلوچستان هم ورسره ښکېل شي. خو هغه ټینګار وکړ، چې «طالب د افغانستان د دفاع توان نه‌لري».

وحید عمر زیاته کړه، چې پخوا حالت بل ډول و. هغه مهال چې طالبانو د پخواني حکومت پر ضد جګړه کوله، پاکستان د هغوی تر شا ولاړ و، روزنه او وسلې یې ورکولې، ټپیان یې تداوي کول او تبلیغات یې ورته کول.

ده همدارنګه لیکلي، چې روسیه، ایران او چین هم د خپلو موخو لهمخې د ناټو پر ضد د طالبانو ملاتړ کاوه او له همدې امله هغه جګړه د طالبانو په ګټه پای ته ورسېده. د هغه په وینا، پاکستان د طالبانو «نعمت» دی او طالبان پاکستان ښه پېژني.

نوموړي په دوام کې ولیکل، چې په اوسني وضعیت کې «سیمه او امریکا د پاکستان تر څنګ ولاړه ده» او طالبان یوازې پاتې شوي دي.

د وحید عمر په وینا، پاکستان له امریکا سره ژمنه کړې چې په افغانستان کې پاتې شوي پوځي تجهیزات له‌منځه یوسي او ښایي د وروستیو بمباریو په اړه یې هم راپور ورکړی وي. هغه ټینګار وکړ، چې په دې برخه کې هېڅ شک نه‌لري چې امریکا د پاکستان تر شا ولاړه ده.

وحید عمر وویل، چې افغانستان لا هم تر یوه بریده اباد دی او اندېښنه یې څرګنده کړه چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ جګړه به هېواد وران کړي.

هغه زیاته کړه، چې دا جګړه د افغانستان لپاره هېڅ ګټه نه‌لري او کېدای شي له څو ورځو وروسته د سعودي عربستان او قطر په منځګړیتوب پای ته ورسېږي، خو په دې منځ کې به افغانستان زیان وویني.

د هغه په خبره، په دې معادله کې ولس ته ځای نه دی ورکړل شوی او د خلکو رول یوازې دومره دی چې د ملي احساساتو په پارولو سره د طالبانو ملا وتړي او که له پاکستان سره بیا کومه هوکړه وشي، طالبان به بېرته د ولس پر لور راوګرځي.

ریچارډ لېنډسي د جمعې په ورځ پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې د برېتانیا د سرې میاشتې، نړۍوال فدراسیون او د افغان ښځو د ملاتړ ټولنې له غړو سره یې په لیدنه کې په افغانستان کې د بشري ناورین په اړه اغېزناکې او جدي خبرې کړې دي.

نوموړي د افغان مرستندویه کارکوونکو زړورتیا د ستاینې وړ بللې ده.

پر همدغه مهال ریچارډ لېنډسي زیاته کړې: «برېتانیا به د افغان ښځو او نجونو او هغو کسانو ملاتړ ته دوام ورکړي چې د هغوی لپاره نه ستړي کېدونکي هڅې کوي».

دا په داسې حال کې ده، چې برېتانیا یو له هغو هېوادونو دی چې په تېرو څو کلونو کې یې د افغان ښځو د حقونو او د هغوی د بشري وضعیت په اړه فعال ډیپلوماټیک او مالي رول لوبولی دی