ګېنون: د دوحې د پروسې د دوام لپاره د غړو هېوادونو همکاري ضروري ده

د دغه ښوونکي هویت چې نه دی افشا شوی، د سوېډن د مالمو ښار په څو لومړنیو ښوونځیو کې تدریس کوي. د سوېډن رسنیو راپور ورکړی، چې هغه څو ځله د افغانستان په رسنیو کې د سیاسي او خبري بحثونو پر مهال د طالبانو په ملاتړ څرګندونې کړې دي.

د دغو رسنیو په وینا، یاد ښوونکي د افغانستان پر پخوانیو حکومتونو د دې لپاره نیوکه کړې چې د لوېدیځ کلتور او سیاسي نظام یې پلي کړی و. هغه د ۱۴۰۴ کال د مرغومي په میاشت کې په یوې مرکې کې ویلي وو، چې پخوانیو حکومتونو نجونې ښوونځیو ته په تګ مجبوره کړې وې او دا یې لویه تېروتنه وه.

هغه همدارنګه په بله مرکه کې د طالبانو له لوري د ځینو رسنیو تړل سم بللي او ټینګار یې کړی، چې په افغانستان کې رسنۍ باید له دین، کلتور او د ټولنې له وضعیت سره سمون ولري.

د مالمو ښاروالۍ د ښوونځیو د چارو مسوولې سارا وترګرن ویلي، که دا ښوونکی خپل دا ډول نظرونه خپلو زده‌کوونکو ته انتقال کړي، نو دا به «په بشپړ ډول د منلو وړ نه وي». هغې زیاته کړه چې دا ښوونکی په څرګنده توګه له طالبانو سره خواخوږي ښيي؛ هغه ډله چې د ښځو اساسي حقونه ځپي.

همدارنګه د مالمو د لومړنیو ښوونځیو د ادارې مشر پیتر لیندبرګ ویلي، د دې ښوونکي د مرکې ویډیو تر لیدلو وروسته سخت اندېښمن شوی او د موضوع د څېړنې بهیر پیل شوی دی. چارواکو اعلان کړی، چې دغه ښوونکی به د پلټنو تر پای پورې د تنخوا امتیاز ولري، خو دنده به یې ځنډېدلې وي.

دغه ښوونکي د سوېډن ټلوېزیون د پوښتنو په ځواب کې ویلي، چې د ده څرګندونې د افغانستان د وضعیت په اړه دي او هغه هېڅ‌کله په سوېډن کې له خپلو زده‌کوونکو سره د سیاست په اړه خبرې نه دي کړې.

هغه د دې ادعا هم کړې ده، چې د ښځو د زده‌کړې په اړه د ده خبرې د ۱۹۸۰مې لسیزې (د ۱۳۶۰ لمریزې لسیزې) حالت ته ورګرځي، هغه مهال چې د ده په وینا په افغانستان کې ډېر خلک بې‌سواده وو او ان نه پوهېدل چې ښوونځی څه شی دی.

نوموړي زیاته کړې، چې د رسنیو او ډیموکراسۍ په اړه د هغه نظرونه سم نه دي درک شوي، خو دی باور لري چې رسنۍ باید په ټاکلو چوکاټونو کې فعالیت وکړي.

هغې په خپله وینا کې وویل چې د بندیزونو د څار ډلې د راپور له مخې، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تحریک طالبان پاکستان (TTP) پر سر ناحل شوې لانجه اوس نږدې د دواړو هېوادونو ترمنځ په یوه بشپړه شخړه بدلېدونکې ده.

د هغې په وینا، د دې کړکېچ په لړ کې د افغانستان پر ځینو ښارونو هوايي بریدونه هم شوي دي.

ګېنون زیاته کړه چې په پراخ مفهوم کې له افغانستانه د ترهګرۍ احتمالي ګواښ لا هم یوه مهمه موضوع ده چې د نړۍوالې ټولنې لپاره د بې‌ثباتۍ او اندېښنې سبب ګرځي.

هغې د امنیت شورا د ملاتړ مننه وکړه او ویې ویل چې د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د فعالیتونو لپاره د دې شورا اجماع خورا مهمه ده.

هغه زیاته کړې، چې په ایران کې جګړه او د افغانستان او پاکستان ترمنځ نښتې د ټولې سیمې لپاره جدي ګواښ بلل کېږي.

قطر له طالبانو او پاکستان سره ښې اړیکې لري او تر دې مخکې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د کړکېچ د پای ته رسولو لپاره د اساسي حل لارې د موندلو په موخه د خبرو اترو یوه برخه په دوحه کې ترسره شوې وه.

پاکستان ویلي، تر هغو چې افغان طالبان د تحریک طالبان پاکستان له خوا د افغانستان له خاورې د بریدونو د مخنیوي لپاره قوي تضمینونه ورنه‌کړي، اسلام‌اباد به د طالبانو له ادارې سره خبرې ونه کړي.

د راپورونو له‌مخې، امریکا داسې پټې (رمز شوې) اړیکې څارلې او نیولې دي چې ګومان کېږي له ایران څخه لېږل شوې وي او ښايي له هېواده بهر د «پټو عاملانو» لپاره د «عملیاتو د پیل نښه» وګرځي.

په دغه خبرداري کې د سېګنالونو لومړنۍ شننه هم شامله ده، چې یو داسې پېغام ته اشاره کوي چې «احتمالا ایراني سرچینه» لري او د علي خامنه‌يي له وژل کېدو لږ وروسته په څو هېوادونو کې بیا خپور شوی دی. د اې‌بي‌سي نیوز د راپور پر بنسټ، دغه پیغام په رمز لیکل شوی و او داسې ښکاري، چې خپلو پټو ترلاسه کوونکو ته استول شوی وي یعنې هغو کسانو ته چې د یاد رمز د پرانیستلو کیلي لري.

دا ډول پیغامونه معمولا د دې لپاره کارول کېږي، چې پټو کسانو ته پرته له دې چې له انټرنټ یا د ګرځنده ټلیفون له شبکو کار واخیستل شي، پټ امرونه ورسول شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبيو وویل: «امریکا همدا اوس هم پر همداسې عملیاتو بوخته ده. امریکا په نړۍ کې د ترهګرۍ او برمته نیونې تر ټولو لوی ملاتړی په نښه کړی دی».

هغه پر ایران په بریدونو کې د ۷ وژل شویو امریکايي سرتېرو کورنیو ته له تسلیت ویلو سربېره زیاته کړه: «موخه مو دا ده، چې د ایران رژیم وړتیاوې له‌منځه یوسو. موږ به د هغوی د توغندیو د توغولو وړتیاوې، کارخونې او سمندري ځواکونه له‌منځه یوسو».

مارکو روبیو ایران سیمې او نړۍ ته یو ګواښ وباله او په وینا یې، دغه هېواد ټوله نړۍ برمته کړې او پر خپلو ګاونډیانو هم بریدونه کوي او زیاتوي: «ایران یو ترهګریز رژیم دی او چارې یې ترهګریزې دي. زموږ موخه دا ده، چې د هغوی وړتیاوې له‌منځه یوسو».

هغه خبرداری ورکړ، چې امریکا به د برمته نیونې پالیسۍ ونه‌زغمي او په باور یې په ایران کې د امریکا د ماموریت په پای ته رسېدو به نړۍ خوندي وي.