یوناما: له افغانستانه د ترهګرۍ احتمالي ګواښ لا هم د نړۍوالې ټولنې لپاره د اندېښنې وړ دی

هغه زیاته کړې، چې په ایران کې جګړه او د افغانستان او پاکستان ترمنځ نښتې د ټولې سیمې لپاره جدي ګواښ بلل کېږي.

قطر له طالبانو او پاکستان سره ښې اړیکې لري او تر دې مخکې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د کړکېچ د پای ته رسولو لپاره د اساسي حل لارې د موندلو په موخه د خبرو اترو یوه برخه په دوحه کې ترسره شوې وه.

پاکستان ویلي، تر هغو چې افغان طالبان د تحریک طالبان پاکستان له خوا د افغانستان له خاورې د بریدونو د مخنیوي لپاره قوي تضمینونه ورنه‌کړي، اسلام‌اباد به د طالبانو له ادارې سره خبرې ونه کړي.

د راپورونو له‌مخې، امریکا داسې پټې (رمز شوې) اړیکې څارلې او نیولې دي چې ګومان کېږي له ایران څخه لېږل شوې وي او ښايي له هېواده بهر د «پټو عاملانو» لپاره د «عملیاتو د پیل نښه» وګرځي.

په دغه خبرداري کې د سېګنالونو لومړنۍ شننه هم شامله ده، چې یو داسې پېغام ته اشاره کوي چې «احتمالا ایراني سرچینه» لري او د علي خامنه‌يي له وژل کېدو لږ وروسته په څو هېوادونو کې بیا خپور شوی دی. د اې‌بي‌سي نیوز د راپور پر بنسټ، دغه پیغام په رمز لیکل شوی و او داسې ښکاري، چې خپلو پټو ترلاسه کوونکو ته استول شوی وي یعنې هغو کسانو ته چې د یاد رمز د پرانیستلو کیلي لري.

دا ډول پیغامونه معمولا د دې لپاره کارول کېږي، چې پټو کسانو ته پرته له دې چې له انټرنټ یا د ګرځنده ټلیفون له شبکو کار واخیستل شي، پټ امرونه ورسول شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبيو وویل: «امریکا همدا اوس هم پر همداسې عملیاتو بوخته ده. امریکا په نړۍ کې د ترهګرۍ او برمته نیونې تر ټولو لوی ملاتړی په نښه کړی دی».

هغه پر ایران په بریدونو کې د ۷ وژل شویو امریکايي سرتېرو کورنیو ته له تسلیت ویلو سربېره زیاته کړه: «موخه مو دا ده، چې د ایران رژیم وړتیاوې له‌منځه یوسو. موږ به د هغوی د توغندیو د توغولو وړتیاوې، کارخونې او سمندري ځواکونه له‌منځه یوسو».

مارکو روبیو ایران سیمې او نړۍ ته یو ګواښ وباله او په وینا یې، دغه هېواد ټوله نړۍ برمته کړې او پر خپلو ګاونډیانو هم بریدونه کوي او زیاتوي: «ایران یو ترهګریز رژیم دی او چارې یې ترهګریزې دي. زموږ موخه دا ده، چې د هغوی وړتیاوې له‌منځه یوسو».

هغه خبرداری ورکړ، چې امریکا به د برمته نیونې پالیسۍ ونه‌زغمي او په باور یې په ایران کې د امریکا د ماموریت په پای ته رسېدو به نړۍ خوندي وي.

هغه زیاته کړه: «په تېرو ورځو کې په قبرس کې د فرانسوي ځواکونو ځای پر ځای کول، د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو له بریدونو وروسته د فرانسې د بشپړ پیوستون او ملاتړ ښکارندويي کوي.

مکرون دا څرګندونې په داسې حال کې وکړې، چې تر دې مخکې داسې راپورونه خپاره شوي وو چې د جګړې له پیل وروسته د ایران اسلامي جمهوریت له لوري د فارس خلیج د سیمې له هېوادونو سربېره، قبرس هم د بریدونو هدف ګرځول شوی دی.

د فرانسې ولسمشر ټینګار وکړ، چې په سیمه کې د فرانسې د الوتکو وړونکې بېړۍ ځای پر ځای کول به د دفاعي عملیاتو په ترسره کولو کې مرسته وکړي. هغه زیاته کړه، چې دوه جنګي بېړۍ به د اروپا د «اسپیدز» ماموریت د ملاتړ لپاره سور سمندر ته واستول شي.

امانوېل مکرون اعلان وکړ، چې فرانسه د نفت‌وړونکو بېړیو د بدرګې لپاره د یوه سمندري ماموریت پلان جوړوي، څو د کړکېچ له کمېدو وروسته د هرموز تنګي لاره په تدریجي ډول بېرته پرانیستل شي.

د فرانسې ولسمشر زیاته کړه، چې د مدیترانې په سمندرګي، د سره سمندرګي په سیمه او د هرمز په تنګي کې د دوی د ځواکونو په پوځي اقداماتو کې اته جنګي بېړۍ، د الوتکو وړونکې یوه بېړۍ او دوه هغه بېړۍ شاملې دي چې چورلکې لېږدوي.

په ننګرهار کې د طالبانو ولایتي رسنیز دفتر په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې په جلال‌اباد ښار کې یې یو شمېر هټۍ د نرخ‌نامو د نشتوالي او لوړو بیو له امله تړلې دي. د طالبانو یاد کمېسیون زیاتوي، هټیوالو ته په وار وار سپارښتنه شوې چې نرخ‌نامې په ښکاره ځایونو کې وځړوي، خو یو شمېر هټیوالو دغه سپارښتنې نه دي عملي کړي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د نرخ‌نامو د ځړولو موخه د احتکار مخنیوی او د نرخونو کنټرول دی. هم‌مهاله، په ننګرهار کې د طالبانو رسنیز دفتر خبر ورکړی، چې د بهسودو ولسوالۍ په «بلند غرو» بازار کې هم د چرګانو یو شمېر هټۍ د لوړو بیو له امله تړل شوې دي. د ډیورنډ کرښې د لارو د تړل کېدو له امله په افغانستان کې د خوراکي توکو بیې وار له مخه لوړې شوې وې، خو پر ایران د امریکا او اسراییل له برید وروسته دغه بیې په بې‌سارې توګه لوړې شوې دي.

اوس نیوکې کېږي چې طالبان د خوراکي او نورو لومړنیو توکو د بیو په کنټرول کې پاتې راغلي او لویو سوداګرو احتکار ته مخه کړې ده. له بل لوري، سوداګر نیوکه کوي چې د ټرانزیټي لارو د بندېدو له امله د خوراکي توکو د کمښت ناورین رامنځته کېدونکی دی.